meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Қожеке, келдіңіз бе көңілім сұрай?
Қожеке, келдіңіз бе көңілім сұрай?Менің адам болуым екі талай.Көп болса бір жұмалық өмірім бар,Байқашы, мына менің шамам қалай?Дерт күшті, тамағымнан..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қарағай да қайғырып
Қарағай да қайғырып,Суылдайды заманға.Иесінен айрылып,Кездескен берік қамалға.Ақ қайың да дірілдеп,Әлденені күткендей.Қайғылы үнмен күбірлеп,Сөйлейді..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қандай басшы
Қазаққа басшымыз дер шляпалар,Очки сап, портфель ұстап жүрген жандар.Істеген он тиындық еңбегі жоқ,Бос мылжың, даурықпада қанша мән бар?
Өзі үшін..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қандай
Туғандар, жүрген қандай, жатқан қандай,Жатқан сайын жамбасқа батқан қандай?Ақ нұрды жарқыраған от деп ұғып,Білмей жатып таспенен атқан қандай?
Тағы..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қайқы құйрық, шұбар қыз, істік мұрын
Қайқы құйрық, шұбар қыз, істік мұрын,Кім білсін, қандай екен ішкі сырын.Әдепсіз, молда алдында тасыраят,Біле алмай отыруды әнтек қырын.Бай қызы..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қазақ тілі
Сүйемін туған тілді - анам тілін,Бесікте жатқанымда-ақ берген білімШыр етіп жерге түскен минутімненҚұлағыма сіңірген таныс үнім.
Сол тілмен шешем..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қ .... ға сәлем
От бар-ау қара көзде жанып тұрған,Сымбаты сұлу-ақ-ау барып тұрған.Тік иық, жазық жаурын, орта бойлы,Жіңішке бел қыналып, талып тұрғанКөргеннің көз..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Шәкірт ойы
Қараңғы қазақ көгіне,Өрмелеп шығып, күн болам!Қараңғылықтың көгіне,Күн болмағанда, кім болам?Мұздаған елдің жүрегін,Жылытуға мен кірермін!Еңбек..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Шықай менен Шағала
Шықай менен Шағала,Қойың кетті бағана.Тепең-тепең етесің,Қойыңа қашан жетесің?
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Шығамын тірі болсам адам болып
Шығамын тірі болсам адам болып,Жүрмеймін бұл жиһанда жаман болып.Жатқаным көрде тыныш жақсы емес пе,Жүргенше өмір сүріп, надан болып.
Мен балаң..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Шыны осы
Адам сәні барлық шақтаАброй, бірлік ынтымақта.Шында ғана тұрақтылық,Күйе жұқпас көңіл аққа.
Менде ағайын, жақын жоқ па,Зая қылар барды жоққа.Қылдан..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Шал алған қызға
Қазірде құлағымда ащы зарыңЖәне де көз алдымда саңырау шалың.Саңырауға сасық сақал келемеж боп,Қапада жүргеніңнің білем бәрін.
Қөңілімде мұңыңды..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Төре көрсе жалаң бас шұлғып, билеп
Төре көрсе жалаң бас шұлғып, билеп,Бәйік боп, әулиедей ізін сүймек.Елге келсе, өтірік мақтанатын:«Қорқайын ба, ұлыққа айттым сүйдеп».
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Тұрмысқа
ІӨмірімнің өрлерін,Жазы шықпас, қыс қылшы!Жылы шырай бер десем,Аждаһадай ысқыршы!Құлдық ұрып жалынсам,Арт жағыңа қыстыршы!Алтын, күміс асылыма,Баға..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Тұмағымның құлағын
Тұмағымның құлағынЖұлып алдың — не түсті?Үсиді-ау енді құлағым,Міне суық жел есті.Не деп айтам апама,Біліп қойса бұл істі? 
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Түспейді жазсам жазу қара тасқа
Түспейді жазсам жазу қара тасқаАуырлық түсті биыл біздің басқа.Биенің құлынындай жарасушы ем,Айрылдым мен әкемнен жеті жаста.
Не жаздым жеті жаста..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Түсімде көрген бір аяныш хал
Мен көрдім қызыл гүлді түсі кеткен,Тәнінен әлсізденіп күші кеткен.Мағлұм бір түйткіл болып көптен,Сол түйткіл қазір оған келіп жеткен.
Толып тұрған..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Түсімде
Басында жаназаның қызғыш көрдім,Сырты — қой, іші — қасқыр бұзғыш көрдім.Жұрт көзінше сүзіліп, түсін бұзып,Тәсбиқ деп кез жарым тас тізгіш..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Туған еліме
Үміт қып менен қарайсың,Көңіліңе медеу санайсың.Балалыққа жарасам,Аталыққа жарайсың.Қайтейін, елім, қимаймын,Қия алмай жанды қинаймын.Қимай қалсам..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Талиптарға (Шәкірттерге)
Миллеттің кел майданға, талиптары,Дерті бар, дәрмені жоқ, ғарыптары!Оқыған жастарының арқасындаКөз ашты көрші жұрттың халықтары.
Көрдің бе..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Сөзімен баға бермес бұл халыққа
Сөзімен баға бермес бұл халыққа,Іліндім он екімде бұғалыққа.Елімнің мен шын ұлы екенімеТағдырдың өзі берер куәлікті.
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Сымбатты сұлуға
Сүйдірген сені маған қыли көзің,Томардай кедір-бұдыр топас сөзің.Құбыжық қорсылдаған мінездерің,Арман жоқ пида болсам саған өзім.Сымбатты сұлу..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Соқыр ағаш
(Альбомнан)
Мен көрдім соқыр ағаш басын иген,Жаһаннамға* кетеді оған тиген.Зәһәр деп жас алманы дұспан тұтып,Мисыздар ол ұжмақ деп барып..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Соғыстың кесірі
Неше қыршын жастардыңКеудесінен оқ өтіп,Ауыздарынан қан кетіп,Ішіне тартылып көздері,Ыңырану боп сөздері,Шытынап көкшіл көздері.Елестеп көзіне..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Секілді өмір қысқа, жарты тұтам
Секілді өмір қысқа, жарты тұтам,Надандар деп ойлап жүр өмірді ұтам.Аз өмірді ақындық жолға бердім,Лепес қып түкірген соң молда Мұқан,Қаламды шын..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров