Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Таңға тапсырма
Сағымды таң, самала таң, нұрлы таң,Тыныштыққа қарауыл боп тұр бұтаң.Боз сәулеге беті-қолым жуып ап,Сұлулықтың мөлдірінен бір жұтам.Жадағай таң..
© Жұмекен Нәжімеденов
Көктем әсерінен (1 басылым)
Уылжып тұр, күмілжіп тұр бар маңай –Көктем деген осы екен ғой… арман-ай!Гүл төсіне қонақтаған көп бояуКөз шіркінді қояр емес арбамай.Көк теректер..
© Жұмекен Нәжімеденов
Көк те жұлдыз, жер де жұлдыз – бәрі ұшқын
Көк те жұлдыз, жер де жұлдыз – бәрі ұшқын,Жұлдыздардың сәулесімен жарыстым.Тербеледі теңіздері сәуленің,Сол теңізге батып-шығып әуремін.Жері..
© Жұмекен Нәжімеденов
Көкте жұлдыз, жерде жұлдыз
Аспан жаққа шақырады мені өлең,Шақырады аспан төніп тұрып төбеден.О, жұлдыздар, алыс едің сен неткен,О, жұлдыздар, жақын едің не деген!Тамшы терді..
© Жұмекен Нәжімеденов
Жұмыр жерді түгел көріп өтем деп
Жұмыр жерді түгел көріп өтем деп,Мен отырмын бір төбені мекендеп.Анда барсам мына жақты көрмеймін,Мында келсем ана жақты көрмеймін.Айтыңдаршы..
© Жұмекен Нәжімеденов
Тұрмыз, міне, вокзалда
Тұрмыз, міне, вокзалда...Үлкен де тұр, кіші де тұр, тұр бәрі.Құлақта тұр таңғы желдің ырғағы.Сықыр еткен кей ботинка табаныЖұртты өзіне бір қаратып..
© Жұмекен Нәжімеденов
Буын
Әй, осы бір... буын деген бір «бәле»Әкелем деп отыр екен жырға не.Он бір, сегіз.... шыдай алман, әй тегі,Ал егерде он бес болса..
© Жұмекен Нәжімеденов
Шіркін өлең!.. Күркіреген толқындар
Шіркін өлең!.. Күркіреген толқындар,Осынша үнді барады өзен қайда алып?Мұнда қандай құдірет бар мен тыңдар,Көрсем бе екен ойланып?Селк-селк еткен..
© Жұмекен Нәжімеденов
Көремісің, көз?
..Жібек бұлақ желкілдейді, бар ағыКәрі әжемнің шаштарындай жаңағы;Тасты шашып, тау құлағын жарады,Көлки құлап, толқын ұзап барады.Әдемі ме..
© Жұмекен Нәжімеденов
...Әлі жүрмін. Түк бітірген жоқпын мен
...Әлі жүрмін. Түк бітірген жоқпын мен,Іш қазанын жалайды ыза от-тілмен.Алып, алып көп үмітті көп күннен,Деп кетем бе түк бітірмей өттім мен?Жоқ..
© Жұмекен Нәжімеденов
Айлар, айлар барады өтіп сан айлар
Айлар, айлар барады өтіп сан айлар,Ағарады сақалдар мен самайлар.Адам шіркін қартаюды санайды ар,Айлар, айлар, барады өтіп сан айлар.Қартсың десе..
© Жұмекен Нәжімеденов
О, туған жер, өз деміңді бір алған
О, туған жер, өз деміңді бір алғанСеземін мен таңғы сұрғылт мұнардан.Бір басылып, бір шыққандай, көкірегіңШоқалдар мен бұталардан құралған.Алатаудан..
© Жұмекен Нәжімеденов
Орман
Сыңсиды, сыңсиды ну орман,Ну орман – баяғы ну орман.Кей бұта тым кештеу көгеріп,Кей бұта тым ерте қуарған.Ну орман… әндетіп..
© Жұмекен Нәжімеденов
Көңіл
… Келеді өмір әрі ұқтырып, әрі үғып,Ұқтырудың, ұғудың да бәрі – үміт.Күлу менен қуану жас мәңгіге,Қайдан келсін біздің жерге кәрілік!Ей..
© Жұмекен Нәжімеденов
Жүрегіңде бір тамшы қан болса егер
Жүрегіңде бір тамшы қан болса егер,Бар денеңді айналып ол жол шегер.Мен де осынау тамшы қанға барабар,Туған жердің тұлабойын аралар.Менің демім баяу..
© Жұмекен Нәжімеденов
А, дариға, тағы өте ме мына түн
А, дариға, тағы өте ме мына түн,«Өтеді» деген қандай қиын сөз еді!Бұл түнге де сыймай қалды қуатым,Көңілім менің әрең-әрең..
© Жұмекен Нәжімеденов
Уақыт жоқ, уақыт жоқ өлуге
Уақыт жоқ, уақыт жоқ өлуге,Айналмайды, айналмайды бал уға.Жанған оттың хақысы жоқ сөнуге,Болса да еркі шикі қидың жануға.Күлімсіреп бата алады күн..
© Жұмекен Нәжімеденов
Календарь аударды бір бетін
Календарь аударды бір бетін,Сонымен бірге өшті көне жыр.Өлімді жек көрсе кімде-кім,Сол өмір!Көңілден, дүние, көңілден,Оттарың, өзіміз маздаған...Не..
© Жұмекен Нәжімеденов
Егіз шумақтар
Кәмпиттерді бала жейді демесеңҮлкенге де жаман емес бұл өзі.Кейбіреудің кәмпитке ұқсас мінезі –Жесең – тәтті, жабысады –..
© Жұмекен Нәжімеденов
Бір түйір дән
Бір түйір дән сыңғырап жерге түсті –Тау, Дөң, Дала жабылып тербетісті.Жеңіл әйел секілді ала етекті,Ұйтқығанда сол дәнді жел..
© Жұмекен Нәжімеденов
Әйелдер
Арулар деп бастасаң-ақ бір ойдыОй соңын жұрт төсекке әкеп тірейді:елестейді етектер мен балтырлар,елестейді жасты көздер үрейлі.Білек, мойын, мықын..
© Жұмекен Нәжімеденов
Өзгерістер
Кеше атқан таң бүгін де атып келеді,Кешегі аспан бүгін де үстен төнеді.Ауыр ма еді кешегі артқан жүгім де? –Ұмытыппын сол жүгімнің түрін..
© Жұмекен Нәжімеденов
Ойындар
О, балалық, сен не деген бақытты ең!Қармайсың бармақтардың астына,Бір жымисаң жібітесің тасты да,О, балалық, сен не деген бақытты ең!...Жер-әлемге..
© Жұмекен Нәжімеденов
Ойлар
Айтыңдаршы, бұл қай заман, бұл қай күн?Бір керемет мотор үнін тыңдаймын.Сылқ-сылқ күліп көсіледі түнгі айдын.Айтыңдаршы, бұл қай заман, бұл қай..
© Жұмекен Нәжімеденов
Толқындар
Жартас тұрды жағалауда тістеніп,Кек көреді ол – еркелесе толқындар.Шабыт-толқын шапшыды да түсті өліп...Жартас тұрды баяғыша тістеніп.Сол..
© Жұмекен Нәжімеденов