Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Коммуна
Баяғы батқан бір күн батыстағыЖарқ етіп біздің жақтан шықты тағы.Масайрап еркін, бостан жолға тартты,Езілген еңбекшінің барлық табы.Ол қай күн? ..
© Ілияс Жансүгіров
Сабын
(Жеңгем жыры)Сақарың еді сексеуіл,Сабыным, сағызша оралушы.Сабыннан ырым етуші ек,Оралсаң, ісім оңалшы.Көйлегім көптен жуылмай,Кимешек кірлеп кетіп..
© Ілияс Жансүгіров
Желді қарағай
Жайлауым желді қарағай,Жайлауында елі жарасқан.Жанымда жайлау жағалай,Жанса, қалай жақашпан.Қарағайың сыңысып,Қалың малың қаптаған.Қара бұлт боран..
© Ілияс Жансүгіров
Беташар
Айт - айт, келін, айт, келін,Аттың басын тарт, келін.Сауысқаннан сақ келін,Жұмыртқадан ақ келін.Келін келді көріңіз,Көрімдігін беріңіз.Ала - құла..
© Ілияс Жансүгіров
Торы тай
Торы құлын келер жылы шықты тайға,Оқи бер бата-құран туған айға.Қуанышым қойныма күнде сыймай,Құмалақ салдырамын жаңа айда.Торы тайға бір күн мініп..
© Ілияс Жансүгіров
Кер бие, торы құлын
Ауылым тұрған көктеп,Асы жайлап,Пендені жүреді екен нәсіп айдап.Бөктерге жазға салым түсіп қонып,Қой қоздап ақ шықты ғой, сүтке аймақ.Ауылым Асы..
© Ілияс Жансүгіров
Мейірбанның өтірігі
Мейірбан — албан, қызылбөрік руынан. Бұл күнде ұрпағы Алматы уезінде Қызылбөрік болысында. Өтірік өлеңдегі «Бүркіттен» бастап, «Кер бие, торы құлын»..
© Ілияс Жансүгіров
Анам тілі
Қадірлі, бағасы алтын анам тілі,Сенімен бағаланған балаң түрі.Төрт бөліп түн ұйқысын жұбатам деп,Сенімен әлдилеген анам мені.Бесікте белім буып..
© Ілияс Жансүгіров
Қыс
Қыс, қар, мұз, қырау, қылау - жерді көміп,Бұлт бүркеп, тұман төніп, баса шөгіп,Жер-көкті аяз бүріп, қызыл жалап,Бұрқ-сарқ боран құсып, шашып..
© Ілияс Жансүгіров
Домбыра
Тарт күйіңді, домбыра!Төгіл, төгіл тәтгі күй,Тау суындай сылдыра,Желпін, желпін жел соқтыр!Тауда тұман тұрмасын,Көкте бұлт ыдыра!Тыңдамаған..
© Ілияс Жансүгіров
Жазғытұрым
Ой, балалар, балалар!Жылы-жылы жел соқты,Жылғалардан су ақты.Қаңқыл-қаңқыл қаз кепті,Жер қарайды: жаз кепті.Желкілдейді көк майса.Желіндейді мал..
© Ілияс Жансүгіров
Кім десем
Ай жарық, нұры балқып тұрған түні,Жарасып, жалтылдасып жұлдыз сыны,Шағында аңсыз, дыңсыз қыбырлаған,Дейтін - ақ секілденіп әлдекімі.Келіппін бір өзен..
© Ілияс Жансүгіров
Қосылыс
Қосылды міне екі жас, амандасты,Қара көз, қас қағылып, хабарды ашты.Майысып балдырғандай қыз толысып,Жігітке берді ләззат таб алмасты.Көңілі бір, ойы..
© Ілияс Жансүгіров
Аяныш
Өлең қурап, жер кеуіп,Су суалып, көл кеміп,Сай - саладан шөп кетті.Ағайын арзан, ел салқын,Қатын қайқаң, ер салқын,Кеңесті тастап көп кетті.Телі ..
© Ілияс Жансүгіров
Ескі күн
Ескі күн ес шыққанда кетер естен,Қиялды кейде билеп жетелескен.Мол өріс, алқап қоныс, кең жайылым,Сол күнгі қулар, сулар кетер ме естен?Бозбала ән..
© Ілияс Жансүгіров
Ғұрыптар
Шапса балта өтер меТабиғи таудың тасына.Дауасыз ғұрып кетер ме,Басыңа сіңген жасында.Қу сүйек салсаң сорпаға,Не жібітер, не жұғар?Алсаң, айтсаң..
© Ілияс Жансүгіров
Ғазизаның аузынан
(Жадыраған жазғы шілденің ыстық күнінде суға түсіп ойнауға келе жатқан бір топ қыз - келіншектердің ортасында Ғазиза атты бір оқыған арманды қыздың..
© Ілияс Жансүгіров
Май
Апрель кетіп, май жетсе,Табиғатқа жан кірер.Мұз бұзылып, қар кетіп,Қара жерге әр кірер.Жыл құстар шулап, жер кепсе,Жайраңдасар әркімдер.Жылға суық..
© Ілияс Жансүгіров
Қарындастарыма
Айтылмай мынау сөзім қалған дағы,Жоқ болса қыздың теңі - арман дағы.Жігіттің сырт омынан іші аспаса,Сол қызға бір қосылған «арлан..
© Ілияс Жансүгіров
Оқу
Қарайыңқы көңілді аппақ қылған бұл оқу.Түк білмейтін қамауды тақ - тақ қылған бұл оқу.«Тұтқасы» деп тұрмыстың мектеп құрған бұл..
© Ілияс Жансүгіров
Жаз - құдаша
Жаз маңдайы жарқ етсе,Көтерілді көңілім.Жек көрмедім сендерді,Серуендеді серігім.Жаз маңдайы жарқ етсе,Қаз - құстары қаңқ етер,Кімнің жылытпас..
© Ілияс Жансүгіров
Қазақ үйдің тұрмысы
Ақ үйге алты қанат келсем кіріп,Босаға, маңдайша мен табалдырық,Кереге алты жапсар, алпыс уық,Шаңырақ, күлдіреуіш оған жуық.Құр, таңғыш, басқұр..
© Ілияс Жансүгіров
Алыс – беріс
Екі жарлы құда болса, бір-бірінен дорба алысар,Екі малды құда болса, бір - бірінен жорға алысар.Екі сараң құда болса, алыса алмай құр қалысар,Шығымы..
© Ілияс Жансүгіров
Игілік
IСамал жел, шалғын, жапырақ, балаусалы,Ұшқан құс, жайылған мал, таудағы аңы.Жапырлап қатар қонған халық пормы,Ыңыранып жатқан мезгіл..
© Ілияс Жансүгіров
Ішім еріп
Ай жарық, нұры балқып тұрған түні,Жарасып, жалтылдасып жұлдыз сыны.Шағылда ыңсыз - дыңсыз қыбырлаған,Дейтін - ақ секілденіп әлдекімі.Келіппін бір..
© Ілияс Жансүгіров