meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Атадан қалған ақ сауыт
Атадан қалған ақ сауытАрамға әбден былғанды.Басшысы жоқ сорлы елдiңМалы мен басы ылғанды.Тасбиықты тастап тас алып,Сәлде аяққа шұлғанды.Өнер қылды..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Анық асық – әулие...
Анық асық – әулие,Кереметке сол ие.Жаны құрбан жарына,Керексiз өзге дүние.
Жарынан бөлек жаны жоқ,Табатын басқа жары жоқ.Асықтан аяп..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Анадан алғаш туғанымда...
Анадан алғаш туғанымда,Жыладым неге дабыстап.Кiндiктi кесiп қиғанында,Анамнан кеттiм алыстап.
Ақ бұйымға орап алғанында,Құндаққа қойды таңып..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Айна қойдым алдыма...
Айна қойдым алдыма,Көрейiн деп өзiмдi.Екi құлақ тарс бiтiп,Шел басыпты көзiмдi.
Иiс бiлер мұрын жоқ,Таза ақылдан ырым жоқ,Түзелерлiк түрiм..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ажал, маған арақ берсең...
(«Иманым», 70 жасымда жазылган)
Ажал, маған арақ берсең,Кейімей мас болып өлсем,Қияметте түрегелсем,Айықпай куанып жүрсем.
Сұрау мастан..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Адамдық борышың
Адамдық борышың –Халқыңа еңбек қыл.Ақ жолдан айнымайАр сақта, оны бiл.Талаптан да бiлiм мен өнер үйрен,Бiлiмсiз,Өнерсiз,Болады ақыл..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
«Адамның еркі қайда?» деп ақылдан сұрағаным
Шын жаным‚Қорғаным –Жалғыз сен‚ ақыл,Жүрегiм‚Тiлегiм –Шын менен мақұл.Ақыл үшiн құрбан барлығым‚Анық ұқсам..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өртейін деп отқа көмдім...
Өртейiн деп отқа көмдiм,От жүрегiм жанбады.Жанды апарып жарға бердiм,«Пара ғой» деп алмады.
Жан, тәнiмдi, иманымды –Асылымды..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өмірдің ұнап ойынын...
Өмiрдiң ұнап ойынын,Шатыраш ойнап жүрмiн шат.Жер ашып тұр қойынын:«Кел жылдам,– деп,– көрге жат!»
Сен мерзiмсiң, мен..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өмір үйін тұрғызам деп...
Өмiр үйiн тұрғызам деп,Мың сан үйдi құлатып.Кiрпiш, ағаш жиғызам деп,Матшаларын сұлатып.
Бiр басымның қамы ғой деп,Қамданып ем жан үшiн.Көп халықтың..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өмір сырын көздесең...
Өмiр сырын көздесең,Жарға шоқын, жаннан без.Сыр қаласын iздесең,Сырлы сұлу тамнан без.
Болат кiсен – тақ саған,Темiр ноқта – бақ..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өмір
Біреу маған от жақ деп қылды бұйрық,Жағайын деп ұмтылдым, көңіл жүйрік.От жаққалы жатқаным –бір үлкен үй,Отын жиып қойыпты талай..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өлтірдің, онан таптың қандай пайда...
Өлтiрдiң, онан таптың қандай пайда,Өмiр сүрiп жүрушi ем жазда сайда.Жетiмдiк қандайлығын көзiң көрдi,Кешегi тiрi жүрген әкең қайда?!
Менiң де жетiм..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өлген көңіл, ындынсыз өмір
Қабағынан қар жауғанҚараңғы бұлт жоғалды.Қас қараймай беті ауған,Қаһарлы жел де оңалды.Көшейін деп қыбырлап,Ел қыстаудан қозғалды.Жаралы жүрек..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өлім шыққан ауылға...
Өлім шыққан ауылғаОйбайлап қазақ шабады.Өтірік жылап көз жасынҚайдан да болса табады.
Қаралы қатын, қыздарыДауыс қып әнге салады.Таяқ ұстап..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өкінішті өмір
Қайғылының iшiнде жанар жалын,Шалмай қоймас жалыны жолдастарын.Өзiмдi ұрған мiнездi сөгемiн деп,Тiлiм тисе сiздерге, кеш, достарым.
Тiлi ащы деп..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өзіме
Қолда қалам, көзде жас, толқындап ой,Шіміркеніп, тітіреп, салқындап бой,Тозған мола сықылды сұм көрініп,Өткен күнде қызыққан сауық пен той.
Қаның..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Әлемді түгел мен көріп...
Әлемдi түгел мен көрiп,Ешкiм менi бiлмесе.Мұқтажым, нәпсiм жоқ болып,Зияным жанға тимесе.
Мисыз мына көп жынды,Осы биiн билесе.Залымы жеңiп..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Әбден толып жарық ай...
Әбден толып жарық ай,Жоғарылап өрледi.Таласып жарға байқамай,Нұры кемiн көрмедi.
Жар киесi атқан соң,Секпiл түстi бетiне.Асылық айтып шатқан..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ұждандыны мақтайды тамам адам...
Ұждандыны мақтайды тамам адам,Мейлi ғалым болса да, мейлi надан.Ар, нысаппен iс қылып, азап тартып,Ақ жолында өледi бiрталай жан.Разы қылам дейтұғын..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қысқа сөз
Мен жаздым өлеңменен бiрталай сөз,Бұл ендi талай жанға болады кез.Жалықпай жоқты шатып жаза берген,Демеңiз осынша қырт, не қылған ез.
Наданға азғана..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қырық жылдан өтіп жасым...
Қырық жылдан өтiп жасым,Ақылым болды сырласым,Отыз жылдық замандасым,Иманым – басшы жолдасым.
Оқи алмай ғылым тiлiн,Тұман болып жарық..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қулар
Жігіттер, қор да емеспін, кедей де емен,Кемдік көрген жерім жоқ ештемеден.Құдай жолын біле алмай, қу билегенЕлден басқа қайғым жоқ, мұныма..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қош‚ жұртым
Шарлайсың, ойым, шарлайсың,Алыстан менi барлайсың.Таяу тұр ажал алдыңда,Сарынға салып сарнайсың,Мақсұтың не ендiгi?
Бостандық таңын көргенiм..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қош!
Жас өтті тынымсыз,Өнерсіз, ғылымсыз,Надандық жолыменКеттім-ау білімсіз.
Оқытпай баламды,О да өсті тыюсыз.Ойламай шамамдыАлды-артым жиюсыз.
Бақ..
©  Шәкәрім Құдайбердіұлы