Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Мұтылғанның өмірі
Бесiмде оқу бiлсiн деп,Ата-анам бердi сабаққа.Жетi жаста жетiм боп,Түскендей болдым абаққа.
Ардақты, кенже, жетiм деп,Әлпештедi менi көп.Надандыққа..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ардақты, кенже, жетiм деп,Әлпештедi менi көп.Надандыққа..
Ләйлі - Мәжнүн
Біле ме біздің қазақ ғашық жайын,Ұқсаңыз, білгенімше сипаттайын.Ғашықтық — махаббаттың ең күштісі,Жүрекке қатты орнығар басқан сайын.
Әркімде..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Әркімде..
Дубровский әңгімесі
А. С. Пушкин
СӨЗ АЛДЫНАН(аудармашыдан)
Өлшеусіз көп жасаған дүние кәрі,Тағы талай жасамақ мұнан да әрі.Иесінен басқаға мәлім емес,Қанша тұрмақ..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
СӨЗ АЛДЫНАН(аудармашыдан)
Өлшеусіз көп жасаған дүние кәрі,Тағы талай жасамақ мұнан да әрі.Иесінен басқаға мәлім емес,Қанша тұрмақ..
Боран
Мың сегіз жүз он бір жыл шамасында,Он екінші жылменен арасында,Саврило Саврилович дейтұғын байОтырған Нинандырып қаласында.
Оншалық зор қала емес..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Оншалық зор қала емес..
Алты әңгіме
Алты әңгіме оқуға жайың бар ма?Ұсындым жаңа өспірім ғалымдарға.Әншейін бос сөз демей ғибрат ал,Ой жібер ішкі сырын пайымдарға.
Алдыңғы біз ел жедік..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Алдыңғы біз ел жедік..
Қолшатыр бұйрығы
Көзге күңгірт, ойда бар өткен заман,Бізден бұрын өтіпті бірталай жан.Сол өткен көп заманның бір кезіндеҚытайды билеп тұрған Сан-Хо-Жи хан.
Көп..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Көп..
Пан-Жи-Зан Хан
Ең бұрын қала болған қытай жұрты,Хақанын Аспанұлы дейді ғұрпы.Ертерек қолөнерге шебер болған,Қолайсыз көрінсе де бізге сырты.
Аспанұлы құдайға жақын..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Аспанұлы құдайға жақын..
Криз патша
(Л. Толстойдан)Баяғы атақты Айса тумай тұрып,Криз деген хан болған дәурен сүріп.Өктемдікпен зорайтқан патсалығын,Маңдағы нашар елдің бәрін..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ғылымсыз адам – айуан...
Ғылымсыз адам – айуан,Не қылсаң да, ғылым бiл.Ғылымға да керек жан,Ақылсыз болса, ғылым тұл.
Ақылға еркiн ой керек,Матаудан ойды азат..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ақылға еркiн ой керек,Матаудан ойды азат..
Шыннан өзге Құдай жоқ...
Шыннан өзге Құдай жоқ,Анық Құдай – Шын Құдай.Ұқпай қалма алаң боп,Шын болмаса, кiм Құдай?
Бұрын шын бар, бүгiн шын,Ертең шын бар – үш..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Бұрын шын бар, бүгiн шын,Ертең шын бар – үш..
Шын асықтың әрбірі...
Шын асықтың әрбiрi,Өлiп топырақ болды да,Жаралыстың тағдыры,Жаратты менi орнына.
Жарының нұры қосылған,Мол керемет менде бар.Жалғыз жарға..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Жарының нұры қосылған,Мол керемет менде бар.Жалғыз жарға..
Шаранамен туып едің...
Шаранамен туып едiң,Бөз оранып өтесiң.Бiр сағымды қуып едiң,Қай уақытта жетесiң?Қанша дәулет жиып едiң,Бәрi қалды, нетесiң?Мал үшiн жан қиып..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Сорлы бұлбұл жазға асық боп...
Сорлы бұлбұл жазға асық боп,Нұрлы гүлге айтты зар.Көбелек те шамды алам деп,Отқа түстi боп құмар.
Жарға ғашық болғанымаТаңданатын түк те жоқ.Жер..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Жарға ғашық болғанымаТаңданатын түк те жоқ.Жер..
Мен кетемін, келеді тағы өмірге мендей...
Мен кетемін,келеді тағы өмірге мендей,Олар мінді көреді,қисық жерін жөндей.Бара-бара айқындалып ақтық істің анығы,Адасқанмен, хақиқатқа қоймақ емес..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Көңіл
Баяғыда жас бала едiң сен‚Ойың бұзылмаған, көңiл!Перiштеден таза едiң сен‚Қиянат қылмаған көңiл!
Ата-анаңа махаббатың,Бояусыз нұр..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ата-анаңа махаббатың,Бояусыз нұр..
Иманым
(70 жасымда жазылған)
Күн аязда терезеге,Неше түрлi гүл түсер.Сонша әдемi түстi неге,Кiм түсiрдi, ой жiбер.
Нысабыңмен ойласаң сен,Iстей алмас оны..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Күн аязда терезеге,Неше түрлi гүл түсер.Сонша әдемi түстi неге,Кiм түсiрдi, ой жiбер.
Нысабыңмен ойласаң сен,Iстей алмас оны..
Иманым
Қырықтан соңғы иманым,Отыз жылдай жиғаным,Көп ғалымның сөзiнiңАқылға алдым сыйғанын.
Молдалардың әдiсiн,Пайғамбардан хадисiн,Әулиелiк жадысын..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Молдалардың әдiсiн,Пайғамбардан хадисiн,Әулиелiк жадысын..
Жолама, қулар, маңайға...
Жолама, қулар, маңайға,Не қылмадың талайға?Кiм жағады сендергеТартқызған азап Абайға?
Соның да тiлiн алмадың‚Сабадың‚ сөктiң‚..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Соның да тiлiн алмадың‚Сабадың‚ сөктiң‚..
Жер жүзіне қарасам...
Жер жүзiне қарасам,Неше түрлi халық бар.Дiн, иманын, санасам,Мыңнан артық анық бар.
«Бұл қалай?» деп ойласам,Мұның да бiр сыры бар.Терең..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
«Бұл қалай?» деп ойласам,Мұның да бiр сыры бар.Терең..
Жапанда жалғыз жаттым елден безіп...
Жапанда жалғыз жаттым елден безiп,Жалықсам, аң қараймын тауды кезiп.Оңашада жатқанды ұнатамын,Елiмдi ел қылмасын ерте сезiп.Жауға қатын, жақынға..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Бостандық таңы атты
Бостандық таңы атты, қазағым, көріңдер,Арға ие басшының соңынан еріңдер.Таң артынан хақиқат күн шығады,Еріншек, жалқаулық әдеттен безіңдер.
Арамдық..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Арамдық..
Ақылдың жауабы
Шын ақыл,Бiр мақұл,Түсiрдi ой маған.Мақсұтың,ЫндыныңЕркiн ғой саған.Жаралыстың берген еркi сол,Талап ет сен таза жол.
БұзыққаҚызықпа,Ындыныңды тура..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
БұзыққаҚызықпа,Ындыныңды тура..
Ақылдан ойға сыр тарап...
Ақылдан ойға сыр тарап,Үмiттiң шамы жанған күн,Жар есiркеп берi қарап,Нұрына жүрек қанған күн.Ескi иманды отқа өртеп,Асыл иман алған күн,Асық жарды..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ақыл құсы адаспай аспандаса...
Ақыл құсы адаспай аспандаса,Әлемде нәрсе болмас оған таса,Жетi көк жерден оңай басқыш болып,Ғарышқа қол жетедi қармаласа.Жанның бәрi мендей жар табар..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Аурусыз жанға айла жоқ...
Аурусыз жанға айла жоқ,Аурулы жанға дәрi бар.Аурусыз адам қайда жоқ,Аурудың онда бәрi бар.
Аурусыз жандар – мисыздар,Мисызда ауру бола ма?Тәнi..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Аурусыз жандар – мисыздар,Мисызда ауру бола ма?Тәнi..