Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Ендігі беталыс
Кірді ғой түстен кейін тентек ақылы,Сертімнің бұл өмірлік ең ақыры:«Адам — құл өзін жеңіп ұстамаған»Деген бір Сократтың бар..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Адасқан өмір
Сезімнің сыртқа шықпас түсі бар ма?Оны жасырар адамның күші бар ма?Біреу күй, біреу пішін, біреу сөзбен,Көрсетпейтін жүректің іші бар ма?IМен балаМен..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Сонеттер
1Әсем шыбық өссін дейміз желкілдеп,Сұлулықты сақтау үшін жүдетпей.Раушанның солған бірін соңғысыЖасартады екі арада жыл өтпей.Ал, сен, сұлу, ажарыңа..
© Уильям Шекспир
Ел бастау
Ел бастау қиын емес,Қонатын жерден көл табылады.Қол бастау қиын емес,Шабатын жерден ел табылады.Шаршы топта сөз бастаудан қиынды көргем жоқ.
© Бұқар жырау
Адам жасы
Жиырма деген жасыңызАғып жатқан бұлақтай,Отыз деген жасыңызЖарға ойнаған лақтай.Қырық деген жасыңызЕрттеп қойған құр аттай.Елу деген жасыңызО да бір..
© Бұқар жырау
...
Асқар таудың өлгені — басын мұнар шалғаны,Көктегі бұлттың өлгені — аса алмай таудан қалғаны.Ай мен күннің өлгені — еңкейіп барып..
© Бұқар жырау
Адамзат
Жақындап ажал тұрса да,Жанына қылыш ұрса да,Қалжырап, көңіл қарайып,Қарауытып көзі тұрса да –Үмітін жоймас адамзат!
© Бұқар жырау
Сексен бес жас
Сексен бес жасқа келгенде,Екі қара көзді алар,Ауыздағы сөзді алар,Бойыңдағы әлді алар,Бетіңдегі нұрды алар,Етіңдегі шырды алар,Аузыңдағы тісті..
© Бұқар жырау
Тоқсан бес
Тоқсан бес деген торы екен,Дүйім жанның қоры екен,Қарайын десең –Екі жағың ор екен,Найза бойы жар екен,Түсіп кетсең түбіне,Түбі жоқ терең көл..
© Бұқар жырау
Пайғамбар
Күнбатысты қараңғылық қаптаған,Күнi батып, жаңа таңы атпаған.Түнерiп жүр түннен туған перiлер,Тәңiрiсiн табанына таптаған.
Күнбатысты қараңғылық..
© Мағжан Жұмабаев
Күнбатысты қараңғылық..
Қорқыт
Алтайға жер жүзінде тау жоқ жеткен,Алтайға бетегедей алтын біткен.Бейіштей алтын Алтай етегіндеЕртеде алаш елі мекен еткен.Ол күндер көз жетпейтін..
© Мағжан Жұмабаев
Батыр Баян
БІРІНШІ ТАРАУ
Жүрегім, мен зарлымын жаралыға,Сұм өмір абақты ғой саналыға.Қызыл тіл, қолым емес, кісендеулі,Сондықтан жаным күйіп жанады да.
Қу..
© Мағжан Жұмабаев
Жүрегім, мен зарлымын жаралыға,Сұм өмір абақты ғой саналыға.Қызыл тіл, қолым емес, кісендеулі,Сондықтан жаным күйіп жанады да.
Қу..
Сүйемін
Күлдей күңгірт шашы бар,Тоқсан бесте жасы бар,Көз дегенің – сұп-сұр көр.Тасбиқ санап бүгіліп,Жерге қарап үңіліп,Көрше ауыр күрсінер,Менің бір..
© Мағжан Жұмабаев
Жұбату
Әлди-әлди, ақ бөпем,Ақ бесікке жат, бөпем.Құнан қойды, сой бөпем,Құйрығына той, бөпем.Әлди-әлди, ақ бөпем,Ақ бесікке жат, бөпем.Буырыл тайға мін..
© Мағжан Жұмабаев
Бесік жыры
Күнім, айым,Еркетайым,Бөлейін енді.Тыста дауыл,Жатқан ауыл,Ұйқың да келді.Жұмсақ бесік,Жылы төсек,Жата ғой, қозым.Әлди, бөпем,Әлди, бөпем,Ұйықта, жұм..
© Мағжан Жұмабаев
Қысқы жолда
Қараңғы түн, сары дала,Көрінбейді айнала.Боран соғып тұр борап,Жолды басқан құр сорап.Астымдағы жануарҚұлағын қайшыландырып,Зорға борт-борт..
© Мағжан Жұмабаев
Сағындым
Абақтыда айдан, күннен жаңылдым,Сарғайдым ғой, сар даламды сағындым.«Қарашығым, құлыным!» деп зарлағанАлыстағы сорлы анамды..
© Мағжан Жұмабаев
Жүсіп хан
Бар екен де, жоқ екен,Аш екен де, тоқ екен,Ертек, ертек, ертекте:Ала қарға - азаншы,Қара қарға - қазаншы,Шымшық терген шөпшекті.Қарлығашы..
© Мағжан Жұмабаев
Толғау
Тек ел деген сөзі үшін,Ергенде, ердім ұранға.Болмаса, аян досыма,Досым түгіл, қасыма:Аты бар деп атшы боп,Қошемет қып, қосшы боп,Ел бастаған..
© Мағжан Жұмабаев
Оқжетпестің қиясында
Арқада Бурабайға жер жетпейді,Басқа жер ойды ондай тербетпейді.Бурабайдың көлі мен КөкшетаудыКөрмесең, көкіректен шер кетпейді.Қиясымен бұлт құшқан..
© Мағжан Жұмабаев
Өтірік ертек
Бұл Ширазым - сол Шираз,Гүл, бұлбұлға мол Шираз,Гүлі қызыл лағылдай.Гүлге қонған бұлбұлы,Бұлбұлының бал үніЖазғы сұлу сағымдай.Осынау Шираз..
© Мағжан Жұмабаев
Қаныш бай қиссасы
Ұнар, ұнамасын қайдам,Қисса айтайынҚаныш байдан -Дорба сақал, тырбық тапал,Талайыңа таныс байдан.Қаныш байың қойлы бопты.Қойлы бопты - ойлы..
© Мағжан Жұмабаев
Қойлыбайдың қобызы
Ертеде ел бар екен калын Найман,Қытайға қалың Найман қанат жайған.Қалың Найман ішінде Бағаналы,Қазақта бақсы асқан жоқ Қойлыбайдан.
Қойлыбай жын..
© Мағжан Жұмабаев
Қойлыбай жын..
Түркістан
Түркістан — екі дүние есігі ғой,Түркістан— ер түріктің бесігі ғой .Тамаша Түркістандай жерде туғанТүріктің Тәңірі берген несібесі..
© Мағжан Жұмабаев
Ертегі
Бүгін жаным өртке оранған жанға ұқсап,Бүгін жаным тым аңсады от құшақ.Жынды жүрек тығылады аузыма,Тілім-тілім тілсе келіп у пышақ...Бүгін жүрек отты..
© Мағжан Жұмабаев