meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Сарыбас
Жалаң бас, жалан аяқ, жыртық дамбалКір көйлек, қомыт күпі, шидем шалбар.Сары үрпек, көгілжім көз, оңі жүдеу,Қу мойын, аш қабырға аңғал-саңғал.
Жарық..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Сарыарқаның жаңбыры
Көп уақыт жаңбыр көрмей, қурап, күйіп,Жоқ еді Сарыарқада көрер сыйық,Шөлдеген сол қатарда жан - жануарАузына тұра алмаған тілі сыйып.Айналған..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Партияшыға
Бай едің өз алдыңа шаруа баққан,Шалықтап, шалқып сөйлеп, шалқақ қаққан.Ойладың осы малдың арқасындаМен-дағы атансам деп бір жез таққан.
Сол сағат..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Оқып жүрген жастарға
Үмітпенен жоқ қуғанҮмітпенен жоқ қуғанТалабы алда баламыз.Басқалар жоғын тапқанда,Біздер қайтіп қаламыз.Тәуекелге бел бусақ,Көрдегіні..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Оқуда мақсат не?
Көп жатып, «хатымкер» атын алыпЕлге апарып сатуға?Ә! Бұлай болса керек енді:Сәлде, шапан киюге;Мүрит болып ишанға бас июге,Жас басымнан..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Оқу
Бүгіндегі жастарға оқу міндет,Тек кана оқуменен өнер білмек,Өнер-білім, адалдық, ар-намыстыЖоятын надандық қой емсіз індет.
Бар қиынды тек қана..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Осы да әділдік пе?
Дүниенің дөңгелегі айнапады:Кімі үстінде гуляйттап жайланады;Кімі астында езілер саз балшықтай,Білмеймін, түбі неге айналады?«Үстегіде не..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Орнымыз медресе оқып жатқан
Орнымыз медресе оқып жатқан,Талайлар оқу оқып өнер тапқан.«Аз-көп» деп, бергеніңді молда сөз ғып,Әуелден ресім жоқ ғылым сатқан.Өнер ғой..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Орамалға
Төрт ай түстім, жүгірдім,Бұл орамал жолына.Еріксіз міне түңілдім,Түспеді ақыр қолыма.
Идеям бердім жолыңа,Көрінді қайдан сорыма.Айтып өткен бұл бір..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Ораза
Молдеке, сізге бір арыз,Ораза деген не парыз?Ауырмай астан қалғанда,Өтейтінің қай қарыз?
Аш жүр деп алла аяса,Жарылқар еді кедейді.Көпке бірдей..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Нешелер көз жасы төгілді
Нешелер көз жасы төгілді,Нешелер қабырғасы сөгілді.Қанша аянбай талпынсаң да,Ақырында, тағдырға тез шөгілді.
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Неге жасаймын
Сусыз, шетсіз шөлдерден,Тұманды, түпсіз көлдерден,Адамдық көші өткенше!Қасқыр мен қой дос болып,Достықсыз өмір бос болып,Шын өмірге жеткенше!Іштен..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Намаз
Күнбатысқа үңіліп,Қол қусырып, бүгіліп.Созғыла, сопы, денеңдіБір тұрып, бір жығылып.
Аузыңды жылдам күбірлет,Ұзаққа созып көбірек.«Үлкен ғалым..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Мұқышқа
Жарқыным, мұның қай екпін,Шыдамадың дәйекпен.Отыз бес жыл май алған,Жатуға жайлап таянғанБір қу мақлұқ таңдапсың,Шорманский паектен.
Өзіңдей жүйрік..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Мысал
Бір жерде бір бас қосқан жиын, топыр,Ішінде бір бишара көзі соқыр.Алдар деп көзі бардың соңына ермей,Жоқ болған жарға құлап байғұс соқыр.
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Мен қазақ
Мен – қазақ, қазақпын деп мақтанамын,Ұранға Алаш деген атты аламын.Сүйгенім қазақ өмірі, өзім қазақ,Мен неге қазақтықтан сақтанамын?
Алтай..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Мейірімсіз ажал
Көңілге қайғы у салып,Көзден жасты барлатқан,Жүрекке жара дақ салып,Жанды ашытып зарлатқанУытың күшті, ажал-ай!
Дегеніне жеткізбей,Қайғыға ойын..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Маңайымнан әрмен кет
Маңайымнан әрмен кет,Жанды қуыршақ, арам ет.Білдірместен астыртынАлдап едің көз құртын,Құр бояма қызыл бет.
Анадай тұрып қарасам,Жанды ерітер..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Мағынасыз мешіт
Мешіт көзге көркем, өзі биікТұрады жұмасына жұрт жиылып.Ғибраттанып борышымды өтейін деп,Мен бардым шаттықпенен көңілім сүйіп.Қасіретті қара толқын..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Міне, алақай!
Қараңғы тұман түнде еді,Қара қазақ баласы.Ай мен күн һәм жұлдыз жоқ,Жым-жырт сахра даласы:Дау мен жанжал, партияБолған еді арасы.Жасытып еді..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
М....ға
Жұмыр бас, дөңгелек бет, орта бойлы,Толық шеке сыпаттар терең ойды.Тік иық, шын бұраң бел, қардай еті,Сұлу сымбат көркіне көңілім тойды.
Кең біткен..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Ләнет бұлты шатырлап
Ләнет бұлты шатырлап,Жай түсіп неге қатпаймын?Жер жарылып сатырлап,Түбіне неге батпаймын:Ит, құсқа бас игізген,Көкейімді күйгізген,Дүниеден ләззат..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Көңілді көндіретін тағдыр
Жас көңілім өз еркінше жүрмек еді,Дүниеде солай өмір сүрмек еді.Бір алладан басқаға бас имеген,Қалпынша қара жерге кірмек еді.
Жас жүрек жалбақтауды..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Көңілім, неге жасисың?
Көңілім, неге жасисың?Миым, неге ашисың?Ой түбіне жете алмай,Жүректі тырнап қасисың.
Көзім, неге таласың?Үмітсіз қарап барасың.Түтінің жоқ, отың..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров
Көшу
Елжіреп қардың көңілі өкпек желге,Жер жібіп және тойып аққан селге,Күн сайын күн күркіреп, көк дүркіреп,«Көш!» - дейді қыстай сасып..
©  Сұлтанмахмұт Торайғыров