Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Достыма ұмытпастық үшін хат
(Көңілдегі махаббатым)
Шын достым шыбынымдай Шайбайжан,Болғанда біріміз жан, біріміз тән.Болса да қырық жыл қырғын ұмытпаспыз,Сонда да, біраз сөздің..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Шын достым шыбынымдай Шайбайжан,Болғанда біріміз жан, біріміз тән.Болса да қырық жыл қырғын ұмытпаспыз,Сонда да, біраз сөздің..
Достыма хат
Уай, дүние, қайда біздің өткен күндер,Қызықты сауық-сайран еткен күндер?Сарғая сағынып хатың көргеннен соң,Түсті ғой еске келіп кеткен күндер.
Бірге..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Бірге..
Достыма
Бұлтты кетір ойыңнан,Жазды шығар бойыңнан.Ақылың болса айныма,Өз жасаған тойыңнан.
Бәрі қызық мереке,Ашуланба, ереке.Өз қақпаңды аштың деп,Кім..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Бәрі қызық мереке,Ашуланба, ереке.Өз қақпаңды аштың деп,Кім..
Дозақ
«Дозақ деген абақты бейнесінде» —Солай деген молданың сөзі есімде.Өнерлі барлық ұлтты сонда салса,Қазақты іздеп бүлінем мен несіне?!
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Дін
Дін деген — өтірікке нану деген,Көңілге өнбес қиял алу деген.Қиямет күн ғарасат майданынаӨлген адам тіріліп бару деген.Хор қызын жиырма бестен..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Гүләйім
Қай қыз бар бұл қазақта теңге жеткен,Бәрі де жылай-жылай кемге кеткен.Бар еді Жарқын атты бір бай кісіМырзеке деген атқа қолы жеткен.Әрине, бай..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Гүл
Балбырап шыққан жазғы гүл,Көз тартқандай болады.Кім біледі, сол түрдеЕр жетеді, толады;Кім біледі, дән сорып,Қандай мақұлық қонады;Кім біледі, тола..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Бұлар кім?
Бұлар кім үсті-басын мұнар жапқан,Жалқаулық бір-бірінде алты батпан.Аяғын алға қарай бір баспайды,Жолына құрылғандай алмас қақпан.
Өз ара..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Өз ара..
Бұл памятым, ал еске
Бұл памятым, ал еске:Жүрегім сізден көшпеске,Достық жібін шешпеске,Күннің нұры сөнгенше,Махаббат оты өшпеске.
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Бақыт
Бақыт — құс ұшып жүрген қолға түспес,Билеуге оны ешкімнің күші жетпес.Қолыңа құдай айдап бір қондырса,Барам деп мен анаған ұшып кетпес.
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Барлық ісім қырын қарап
Барлық ісім қырын қарап,Жалғыз қалдым қасқыр қамап.Маңым толған бір дүлей жан,Дос таппадым бәрін сынап.
Менің досым әлі алыста,Кіре алмадым зор..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Менің досым әлі алыста,Кіре алмадым зор..
Балалық күн
Балалық, сенен артык күнім бар ма,Бала күнде бойымда мінім бар ма?Бәріне жетем деймін, алам деймін,Жас қиялда тоқталып, тыным бар ма?Балаға тең..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Балалық жасым өтесің
Балалық жасым өтесің,Жігіттікке жетесің,Орта таудан аса алмай,Бір шұқырға тығылып,Шыбын ұшып кетесің.
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Байлық
Байлық-ай, сенің ызаң өтті-ау маған,Не қылдым өшігерлік, жаным, саған?Мені көрсең жирендің, теріс қарап,Әкеңнің менде құны бардан жаман.Әлі жаспын..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Біреу бай, біреу жарлы
Біреу бай, біреу тере, біреу жарлы,Көбі зарлап төгіп жүр жас пен қанды.Атаңды жау шапқанда бірге шауып,Борсықтар семіріп жүр көміп арды.
Қайдан..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қайдан..
Бір балуанға қарап
Жықсаң бәйге аласың алысқанда,Қару қып, қайратың сап қарысқанда.Жындылық - шаппай бәйге бер деп сұрау,Озсаң, бәйге кім бермес жарысқанда.
Тұрмысы..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Тұрмысы..
Бір баланың тілек батасы
Оқыт бізді, әкетай,Қам көңілім болсын жай.Надандықтан құтқарып,Қуанта көр, құдай-ай!Көңіл менен көзді ашыпУанта көр, құдай-ай!Аяндардың..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Бір адамға
Бір үйде жиюлы екен қазына мал,Көрсетті бәрін бізге ақсақал шал:«Бұрынғы атамызға сыйға берген,Біздерде мынадай бар, мынадай бар!..»Ол..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Бір адам көп жасады жер бетінде
Бір адам көп жасады жер бетінде,Мекендеп жақсы жайды ел шетінде.Зорлықшыл, арам ойлы, ұры болды,Құралған арамдықтан дәулеті де.Нашарды зар жылатқан..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Аққудай үлбіреген сұңғақ мойын
Аққудай үлбіреген сұңғақ мойын,Ақ анар, жұпар иіс, мамық қойын.Мінезді, сөзге епті, әңгіме ұста,Өмірдің қыздыратын жастық тойын.
Сүйріктей ақ..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Сүйріктей ақ..
Ақ сәуле
Назды, нәзік, ақ сәуле,Көздің жасын исең-ау!Елжіреп жас жүрегің,Мендей болып күйсең-ау!Омырауы ашық ақ көйлек,Етегі қысқа кисең-ау.Еркелетіп..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Ақ сәуле күміс жүзді, құндыз қабақ
Ақ сәуле күміс жүзді, құндыз қабақ,Сен гүлсің иіс шашқан жарып сабақ.Болғанда көзің — жақұт, етің —торғын,Қасың — ай, шашың —..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Ағайынның азғандығы
Өмірде неше түрлі уды іштім,Неше түрлі азапқа, жаным, түстің.Ағайынның ішінен ала шықса,Жау ішінде бар ма екен сонан күштің.
Күндейді, бәлен дейді..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Күндейді, бәлен дейді..
Асыл сөз
Асыл сөзді іздесең,Абайды оқы ерінбе.Адамдықты көздесең,Жаттап, тоқы көңілге.
Сөз мәнісін білмесең,Өлең оқып не керек?Не айтқанын сезбесең,Жарапазан..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Сөз мәнісін білмесең,Өлең оқып не керек?Не айтқанын сезбесең,Жарапазан..
Арыстан мен тышқан (мысал)
Ұйықтапты бір арыстан айдалада,Тыныштықтық алу үшін сай-панада.Үстіне арыстанның ойнақтапты,Бір тышқан іннен шығып сол арада.
Тышқан жүр сейіл..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Тышқан жүр сейіл..