Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Жайық жағасында
Ақ Жайық жарға бас ұрып,Асығып кейін қайтады.Толқынды толқын асырып,Жасырып сырлар айтады.Мұнарлы арна ыңқылдап,Жабағы жалдар ұйысып;Күледі тағы..
© Жұмекен Нәжімеденов
Ескерткішке
Сен ғана үнсіз бұл аспанның астында,Үнсізсің сен, үнсізсің ғой, тас тұлға.Көп қараумен, жыл легіне – тасқынғаҚартайдың ба, әлде әлі, жассың..
© Жұмекен Нәжімеденов
Ей, туған жер! Біткен екен бас маған...
Ей, туған жер! Біткен екен бас маған,Сол басыммен өз кеудеңді жастанам.Сар құмыңның бір мысқалын қос маған,Уақыттың дауылы айдап тастаған.Сол дауылың..
© Жұмекен Нәжімеденов
Ей, жас өмір
Сенің үнің, сенің үнің бұл өктем,Сенің қолың тереземе гүл еккен;Сенің ойың жарып шыққан жүректен,Ей, жас өмір.Сенің күлкің – күлкісі де..
© Жұмекен Нәжімеденов
Егін
Жер бетіне бүкіл адам еккенін«Егін!» дейді – бұл ғажайып неткен үн!Сары бауырдай топырағына өлкемніңБатырыпты әр заман өз..
© Жұмекен Нәжімеденов
Дүние неткен кең еді...
Дүние неткен кең еді,Мұнда – көктем, анда – қыс.Дүние, дүние дегені –Махаббат, үміт – алданыш.Махаббат, үміт! Қыс..
© Жұмекен Нәжімеденов
Досымның өлеңдерінен
1Жарым-жайсыз, ұнатпаймын мен оны,Ұятым да бетке шығып келеді –Жұрт көзінше азабымды, жанымдыТілдейді кеп. Сүйтіп тірі көмеді.Сөзі де бар маған..
© Жұмекен Нәжімеденов
Домбыра
Майысып қос шегіңнен күй өткенде,Ой туар жүрек түгіл, сүйектен де.Домбырам қайран менің, қайран менің,Ризамын сені маған сый еткенге.Қолтықтап көктем..
© Жұмекен Нәжімеденов
Бұл жердің ойға бөккен әр бұтасы...
Бұл жердің ойға бөккен әр бұтасы,Бұл жердің гүлі ұялшақ, арлы тасы...(Ар көрмей жыра түгіл, жарды тағыКей біреу мәстек мініп қарғытады.Сен бірақ..
© Жұмекен Нәжімеденов
Бұйығып өтпек күндерге...
Бұйығып өтпек күндерге,Түйіліп өтпек түндерге,Күрмеліп шықпақ тілдерге,Шешеннің көңлі бітпеді.Мұң болды сонда мұнартқан,Жылдардың мұңын күн..
© Жұмекен Нәжімеденов
Бір әнші
Бұл не өзі ән бе, әлде айқай ма? –Мен білмеймін, білсең, туыс.., айт онда.Сахнада тұр ғой өзі, уақытынБосқа өткізіп сынамақ па бақытын?Деген..
© Жұмекен Нәжімеденов
Білмеймін мықтымын ба, осалмын ба
Білмеймін мықтымын ба, осалмын ба,Барым сол – бір жүректі тосам мыңға.Оңаша тергесем де, терлесем деӨзімді жыққаным жоқ дос алдында.Айтқан соң..
© Жұмекен Нәжімеденов
Болса да алап – ойлы алап...
Болса да алап – ойлы алап,Ағады өзен аңқылдап.Қыздардың жолы қайдалап,Жәудіреп қарайд салқын бақ.Даланың жанын жылтқан күнАспанда емес, мұнда..
© Жұмекен Нәжімеденов
Боз торғай бұтаға паналап...
Боз торғай бұтаға паналап –Майысып көтерді бір шыбық.Ішімнен етемін қанағат,Осын-ау көркіңе, тіршілік!
© Жұмекен Нәжімеденов
Бас қайда болса – онда аяқ бар...
Бас қайда болса – онда аяқ бар,Сүрінген жығылып тояттар.Бұл жерден басталса тіршілікОл жерден сапарын аяқтар.Күн қайда болса – онда..
© Жұмекен Нәжімеденов
Ақын
Қарайды ол алыс түйіліп –Барады-ау, сірә, шалғайға.Арманшыл ойлар жиылып,Әжім боп қатты маңдайға.Махаббат, жастық, мас ақыл,Дүниені алға жайып..
© Жұмекен Нәжімеденов
Ақша бұлт аспан қаймағы...
Ақша бұлт аспан қаймағы,Тыныштық балқып тұрды ойда.Ойларды жиды қайдағыКөкірек деген бір қойма.Ақша бұлт аспан тасқыны,Өтеді ай, күн оны..
© Жұмекен Нәжімеденов
Ағарған Жайыққа...
Ағарған ЖайыққаҚонды аспан ағала.Анау не, қайық па,Қарайған жағада –Сұр бұлттан бөлінгенКөлеңке сықылды:Жібек-су төгілгенБір сүйіп құтылды.Дір..
© Жұмекен Нәжімеденов
Алыста мұнарланған тау шыңдары...
Алыста мұнарланған тау шыңдары,Ойларым сен туралы таусылмады...(Таусылмас арманыма, тауларымаКелемін естірте алмай даусымды әлі.)Сол тауға өрмелеген..
© Жұмекен Нәжімеденов
Жеті апта
Жеті апта, жеті апта мезгілге көп емес,Аз ба екен жеті апта жағалас, «төбелес» –Бір майдан тірліктің іргесі солқылдар,Өмірді..
© Жұмекен Нәжімеденов
Ленин
Шаттан, шаттан, Россия!Түн қатыпКелді міне шын бостандық, шын бақыт.Тынды дауыл, трибунада тұрды ИльичДүниеге әділетті тыңдатып.Ескі қоғам осал ғой..
© Жұмекен Нәжімеденов
Ұғыстық... тентек жүрек көнді саған...
Ұғыстық... тентек жүрек көнді саған,Көндім мен, болмасам да көнбіс адам,Жарасып қалды екі жан, екі көңілБірі – көк, бірі мынау көлге..
© Жұмекен Нәжімеденов
Жанарың, қалқа, жасырды...
Жанарың, қалқа, жасырдыОянған ойды тезінен.Үзіліп түскен жасыңдыҮмітім деп сезінем.Жанарың, қалқа, жанарыңТұп-тұнық боп жатады.Сол тұнықтан..
© Жұмекен Нәжімеденов
Мінезім жеңілдеу ғой кейде менің...
Мінезім жеңілдеу ғой кейде менің.Күлгенім, күрсінгенім, сөйлегенім –Бәрі де көрінген-ді саған жұмбақ,Екеуміз таныс болған сонау..
© Жұмекен Нәжімеденов
Сыңсиды орман сағада...
Сыңсиды орман сағада,Сағада құстар мекені.Шүйіліп көлге шағалаКөтеріліп кетеді –Алғаны қайда, алғаны?Қылтитып қайық тұмсығынҚоғадан шығып..
© Жұмекен Нәжімеденов