Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Өпіремдеу тыныстайтын әр демін
Өпіремдеу тыныстайтын әр демін,Керек жерде аямайтын жәрдемін.Менен гөрі думанқойлау, серілеу,Бала күннен сырлас досым бар менің.Рас жаны ұлы еңбектен..
© Айтуар Өтегенов
Досым бар...
Бір досым бар қыз-қырқынға батыл тым,Бір досым бар кені тұнған ақылдың.Бір досым бар момындау да, қайратты,Бір досым бар әлжуаз да, айбатты.Бірі..
© Айтуар Өтегенов
Жетсе өмірім...
(Мұқанға)Дос едік,Құрдас едік,Сырлас едік,Жүретінбіз жүректе нұрға сеніп.Сұм дағдыр-ай,Сені дос кім ойлаған,Қалар деп жиырма сегіз жылда сөніп.Бірге..
© Айтуар Өтегенов
Айым қайда, ол неге тумайды,- деп
Айым қайда, ол неге тумайды,– деп,Көлеңкені көңілімнен қумайды, – деп.Жүрегім орман болып шулайды кеп,Жүрегім толқын болып тулайды – кеп.Гүлденсін..
© Айтуар Өтегенов
Шілде
Ақшағыл бастырмайды қызып кеткен,Балқырдай күн көзінен шыжып бөктер.Астынан аяғыңның көтеріліп,Құйындар мазақ етер,Бұзық неткен.Көк..
© Айтуар Өтегенов
Жайдары мінезің
(«Арыс жағасында» әнінің ырғағымен)Бойында Ембінің,Кездестім мен күнім.Жүректер сонда жырлап тек,Жағада тұрмап па ек.Қ-сы:Жайдары мінезің,Арманым бір..
© Айтуар Өтегенов
Намысшыл, бәйге десе қан қызатын
Намысшыл, бәйге десе қан қызатын,Бұл бабам, баптап мінген жалғыз атын.Аты болса байлықты көксемеген,Қайғырмаған жоқтыққа өкшелеген.Ат үстінде..
© Айтуар Өтегенов
СӘТТІҒҰЛ МЕН СҮГІР
Ескелді Сүгір Бегендікұлының сөз өнеріне қабілеті жаңадан таныла бастаған кезде әйгілі Сәттіғұл ақынмен екеуін бір-біріне айдап салушылардың тілімен..
© Сүгір жырау Бегендікұлы
Ойнақ салар төріңе
Ойнақ салар төріңе,Құйыны бар даланың.Жеткізбейтін желіңе,Киігі бар даланың,Мен бір ұлы боламын.Құс қанаты күйетін,Аптабы бар даланың.Сан сыр ішке..
© Айтуар Өтегенов
ШӘКІРТІ ЖАҚСЫЛЫҚҚА БӘТИХАСЫ
Құралдың, халқым, қаумалап,Қаумалап халқым келгесін,Бәріңді аман көргесінКіші Жүздің ішіндеБегендікұлы Сүгір депТамсантқан шайыр мен едім,Сары..
© Сүгір жырау Бегендікұлы
КӨРПЕ ҮДЕРБАЙҰЛЫ БИСЕНБАЙҒА (үзінді)
..Арғы атаң Көрпе АралбайТуғаннан артық жаралды-ай,Ғалымдар менен ғұлама,Қайырлы байлар көп шығыпАдайға аты таралды-ай.Өз әкең сенің ҮдербайБай болды..
© Сүгір жырау Бегендікұлы
СҮГІРДІҢ ӨСИЕТ–ТОЛҒАУЫ
Қарайған халық келіп жиылғасын,Кеудеден алуан жырлар құйылғасынСүгірдің өз басында еркі бар ма«Сөйле» деп көп жамағат бұйырғасын.Бұл күнде..
© Сүгір жырау Бегендікұлы
СҮГІРДІҢ НАСИХАТ СӨЗІ
Бісміллә – сөздің данасы,Құранның Алхам анасы,Ыхсанды жаман демеңіз,Ыхсанды жаман десеңізАбыл мен Қабыл екеуіБір ананың баласы.Алжастың басын..
© Сүгір жырау Бегендікұлы
АҢДАМАСҚА АРНАУЛЫ
Бісміллә – сөздің анасы-ай,Сөзімнің дұрыс сарасы-ай,Әйелді осал демеңдер,Әулие, шайхы, пірлеріңҺауа-ананың баласы-ай,Бұл сөзді жалған..
© Сүгір жырау Бегендікұлы
СҮГІРДІҢ ҰЗАҚБАЙ ЖЫРАУҒА ХАТЫ
Дұғай сәлем жазайынҰзақбай шайыр ініме,Он сегіз жаста бақ қоныпӨнер берген тіліңе,Атағың тегіс жайылдыМен қазақтың еліне,Таңғалып еді..
© Сүгір жырау Бегендікұлы
СҮГІРДІҢ МАҢҒЫСТАУҒА КӨШІП КЕЛЕ ЖАТЫП АЙТҚАНЫ
Қолыма қалам алдым жан барында,Сәулетті екі көзде шам барында,Ішінде мен халқымның Сүгір едімКешегі қалқа-жамал ән барында.Туған жер, ана сүтің –..
© Сүгір жырау Бегендікұлы
СҮГІР ХОРЕЗМНЕН КӨШЕРДЕГІ ЕЛІМЕН ҚОШТАСЫП АЙТҚАН СӨЗІ
Кешегі Маңғыстаудың жерлерінде,Cap, Қопа, Еділ, Жайық өрлеріндеАдайда аршындаған Сүгір едімХалқымның алқалаған шеңберінде.Ішінде мен Адайдың Сүгір..
© Сүгір жырау Бегендікұлы
Дала мен бала
Ей, жусан кеуделі дархан далам, сен жайлы бір ұлың көңіл көншіместік көрсетті. Бір ұлың қадір-қасиетіңді түсіндірді. Ол Москва – Алматы жүрдек..
© Айтуар Өтегенов
Тұлпар мініп шапқым келер, жан аға?
– Тұлпар мініп шапқым келер, жан аға?– Себебі сен, туып өстің далада.– Жұлдыз болып аққым келер, жан аға?– Жұлдыз – сәуле құйып өстің санаңа.–..
© Айтуар Өтегенов
Шұрқырап кеп тоқпақ жалды бір асау
Шұрқырап кеп тоқпақ жалды бір асау,Бұғалықты сүйретсе.Бұрқырап кеп көк шалғынға құласа-ау,Қарғып мініп жылқышы,Бас білдіріп үйретсе.Тақымында..
© Айтуар Өтегенов
Дала қасиеті
Дала,Дала!Неткен ыстық осы есім,Бал бақыттың, думан тойдың көшесін,Көргің келсе,О шеті мен бұ шетін,Тауларды асып, теңіздерді..
© Айтуар Өтегенов
Алғашқы сынақ
Мендегі жас көңілде,Гүлдеп жатса бақ әсем.Ғашықтықты өмірге,Үйреткенсің аға сен.Адал сырым бұл менің,Балаң көңіл бұлқыған.Ұстадың да:«Мін!» –..
© Айтуар Өтегенов
Ұшырдың өз ұяңнан
(Жұмақшам Өтегенұлына)Жан аға,Мен саған қарыздармын,Көп әлi өтелмеген өзiңе парыздарым.Әкеме iнi болып,Мен саған бала болдым,Көңiлiң маған деген..
© Айтуар Өтегенов
«Адам тегі маймыл» - дейді
Нанба мейлі, наныңдар,Танба мейлі, таныңдар,«Адам тегі маймыл» – дейді ғалымдар.Ғалымдардарға таңым бар.Тебіренем, толғанамын ұдайы,Бұл сұмдыққа..
© Айтуар Өтегенов
Үміт пен күдік
Үмітпен қарайтындар көп,Күдіктілер одан көп.Жүрген жанмын: «Өз гүлімді тағам» – деп.Жүрген жанмын: «Маржан іздеп табам» – деп.Арзаныңа сірә мойын..
© Айтуар Өтегенов