Сфералық айналар. Физика, 8 сынып, презентация.

Сфералық айналар.

Сабақтың тақырыбы:

Оқу мақсаты: 8.5.1.5 – дененің кескінін алу үшін

сфералық айнада сәуленің жолын салу және

алынған кескінді сипаттау

Сұрақтарға жауап бер

Жазық айнадағы кескінді сипаттаңдар.

3. Жарық сәулесі , жарық шоғы, нүктелік жарық көзі деген не?

4. Жарықтың шағылу заңын тұжырымдаңдар.

5. Айналық, шашыранды шағылу деген не?

Сфералық айналар

Шағылдыратын беттері қисық болып келетін айналарды –қисық айналар деп атайды.Қисық айналардың бір түрі-сфералық айналар.

Дөңес айна Ойыс айна

Сфералық айна формуласы:

Сфералық айнаның құрылымына түсініктеме

Р-сфералық айна төбесі / сфераның орта нүктесі

S-оптикалық осьте жатқан жарық көзі

S`-жарық көзінің кескіні

O-сфералық айнаның центрі

ɑ-тускен сәуле мен сфералық айнаның қисықтық радиусының арасындағы бұрыш

ß-оптикалық осьпен қисықтық радиус арасындағы бұрыш

γ-шағылған сәуле мен оптикалық ось арасындағы бұрыш

ϕ-түскен сәуле мен оптикалық ось арасындағы бұрыш

ME-h

PS`-f

PS-d

PO-r

MO-қисықтық радиус

ΔMSO, β-сыртқы бұрыш

Теорема: Үшбұрыштың сыртқы бұрышы онымен сыбайлас емес екі ішкі бұрыштың қосындысына тең.

Сонда α+ϕ=β теңдігі орындалады

ΔMSS`, γ- сыртқы бұрыш

2α+ϕ=γ теңдігі орындалады.

Теңдіктің екі жағына ϕ қосқанда,

2α+2ϕ=ϕ+γ

2(α+ϕ)=γ +ϕ

2β=ɸ+γ

r\2=F - сфералық айнаның негізгі фокусы

ΔMES tgϕ= ɸ=h\d

ΔMEO tgβ=β=h\r

ΔMES` tgγ=γ=h\f

2h\r=h\d+h\f

2\r=1\d+1\f

Сфералық айналарда кескіндерді алу

Сфералық айналарда кескіндерді алу

Бас оптикалық оське параллель келген сәулелер ойыс айнадан шағылғаннан соң айнаның фокусы арқылы өтеді.

Ойыс айнаның оптикалық центрі арқылы келген сәулелер айнадан шағылғаннан соң қайтадан оптикалық ось арқылы қайтады

Оның түйіндерінде оң және теріс иондар орналасқан

Оның түйіндерінде бейтарап атомдар орналасқан

Оның түйіндерінде молекулалар орналасқан

Оның түйіндерінде оң иондар орналасқан

Ойыс айнаның фокусы арқылы келген сәулелер айнадан шағылғаннан соң бас оптикалық оське параллел кетеді

Оның түйіндерінде оң және теріс иондар орналасқан

Оның түйіндерінде бейтарап атомдар орналасқан

Оның түйіндерінде молекулалар орналасқан

Оның түйіндерінде оң иондар орналасқан

Ойыс айнаның бұл қасиеті автомобиь фарларында қолданылады.

Бас оптикалық оське көлбеулік бұрыш жасай түскен паралель сәулелер ойыс айнадан шағылғаннан соң фокальдық жазықтықта жатқан бір нүктеде қиылысады.

Дөңес айна

Дөңес айна өзіне параллель түскен сәулелерді шашыратып жібереді.

Параллель сәулелердің шағылуы- түскен сәулені фокусқа сынатындай етіп бұрып, оның созындысын созып жіберсек, шағылған сәулелер шыға келеді.

Ойыс айнадан кескін алу

Зат оптикалық центрдің сыртында орналасқан

Кескін шын, төңкерілген, кішірейтілген

Ойыс айнадан кескін алу

Зат оптикалық центр мен фокус аралығанды орналасқан

Бейне шын, төңкерілген, үлкейтілген

Ойыс айнадан кескін алу

Зат фокус пен айна аралығына орналасқан

Бейне жалған, тура, үлкейтілген

Дөңес айнадан кескін алу

Бейне жалған, тура кішірейтілген

Ойыс айнадан кескін алу

Бейне шын, төңкерілген, кішірейтілген

Ойыс айнадан кескін алу

Егер дене фокустың үстінде орналасса, онда бейне болмайды

Дөңес айнаға есептер шығару

Дөӊес сфералық айналар тек қана жалған, кішірейтілген, кескін береді.

Дүкендерде ұрлықтыӊ алдын алу

Дөӊес сфералық айналардыӊ қолданылуы

Автомобильдердіӊ сыртқы айнасында (әдетте оӊ жағындағы) және фараларында.

1.Сфералық айна деп нені айтады?

A) Параллел түскен жарық сәулелерін қисықтық радиусына жинайтын құрылғы

B) Мөдір сәулелерді сындыратын дене

C) Параллел түскен жарық сәулелерін параллел шағылдыратын құрылғы

D) Параллел түскен жарық сәулелерін қисықтық фоксқа жинайтын құрылғы

Сабақты бекіту

2.Ойыс айнаның дөңес айнадан айырмашылығы қандай?

A) Қисықтық радиусында.

B) Фокустарында.

C) Айнаның мөлдір беті мен шағылдырғыш орнатылған беттерінің орналасуында.

D) Айырмашылығы жоқ.

3.Қандай айна жазық айна деп аталады?

A) Мөлдір екі беті шағылдырушы бетпен шектелген жарық жинаушы фокусы бар дене

B) Параллел түскен сәулелерді әр түрлі бағытта тарататын дене

С) Мөлдір екі беті шағылдырушы бетпен шектелген қисықтық радиусы шексіз дене.

D) Мөлдір бір беті шағылдырушы бетпен шектелген қисықтық радиусы шексіз дене.

Есептер шығару.

№1. Жарық көзінің дәл бейнесін алу үшін F=1 болатын ойыс

айнадан қандай d-қашықтыққа жарық көзін қою керек?

(Жауабы: 2м)

№2 Зат ойыс айнадан d=0,48м қашықтықта орналасқан. Айна заттың шын және к=4 есе кішірейтілген бейнесін береді. Айнаның R-қисықтық радиусын тап.

(Жауабы 19,2см)

№3 Ойыс айна дененің к=2 есе үлкейтілген бейнесін береді. Егер дене мен оның бейнесінің арасы а= 18 см болса, онда айнаның қисықтық радиусын тап.

(Жауабы 24 см)

Есептер шығару.

№4.

Егер нәрсе айнадан 30 см қашықтықта орналасса, онда осы нәрсенің қисықтық радиусы 40 см сфералық дөңес айнадағы кескіні қандай қашықтықта орналасады?