Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Тәңіріні іздеп бір мұңғыл...
Тәңiрiнi iздеп бiр мұңғылТас суретке шоқынса,Өлсе де, болып соған құл,Иманын бұзбай отырса.
Атақ, пайда iздемей,Ойында мақтан жоқ болса,Қиянатты..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Атақ, пайда iздемей,Ойында мақтан жоқ болса,Қиянатты..
Тура жолда қайғы жоқ
Тура жолда қайғы тұрмас,Шат болайын, бер арақ!Қайғы, рахат бәрi бiр бәс,Ешбiрiнде жоқ тұрақ.
Келсе бейнет – келдi, кеттi,Болса уайым –..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Келсе бейнет – келдi, кеттi,Болса уайым –..
Тумақ, өлмек – тағдырдың шын қазасы...
Тумақ, өлмек – тағдырдың шын қазасы,Ортасы – өмiр, жоқтық қой екi басы.Сағымдай екi жоқтық арасындаТiршiлiк деп аталар бiраз..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Тағы сорлы қазақ
Салынған қала жоқ,Оқытқан бала жоқ,Қолында өнер жоқ,Ғылымда дана жоқ.
Қалалық жері жоқ,Еңбектің тері жоқ,Пайдасыз шығыншыл,Қазақтан сері..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қалалық жері жоқ,Еңбектің тері жоқ,Пайдасыз шығыншыл,Қазақтан сері..
Тауық неге шақырар сағат сайын...
Тауық неге шақырар сағат сайын,Дей ме уақыт өткенiн ұқтырайын.Кейде зарлы дауыспен ит ұлиды,Бiлемiсiң, қылып тұр ненi уайым?Гүлдi көрсе, мұңлы әнмен..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Тауып айтса мінді деп...
Тауып айтса мінді деп,Жоғалтып бақ мініңді.Өз етіңді жұлып жеп,Ашпа алашқа сырыңды.
Мойындамай бақырма,Бар жыныңды шақырма.Айғайлама..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Мойындамай бақырма,Бар жыныңды шақырма.Айғайлама..
Тау басындағы ой
Шыққаным – Шыңғыстағы бiр биiк тау,Жақсы екен тауға шығып тағдыр сынау.«Қайырлы түн болсын» деп үнсiз айтып,Күн кеткен соң түн..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Талап пен ақыл
Талап деген бiр жүйрiк тұлпар сынды‚Бабын таппай мiнгендi қылар жынды.Тауға ұра ма басыңды, тасқа ұра ма,Ал ендi оған кiсi қайтiп мiндi?
Талап..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Талап..
Сөз жазып, өлең өлшемек
Сөз жазамын түнімен,Бар ұйқымды қашырып.Тығып қойман мұны менЕш адамнан жасырып.
Мен кетермін, сөз қалар,Ақ қағазға басылып.Бозбалалар қолға алар,Әр..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Мен кетермін, сөз қалар,Ақ қағазға басылып.Бозбалалар қолға алар,Әр..
Сәнқойлар
Шедірейіп, шекиіп,Қасын керіп кекиіп,Қолдан пішін жасаған,Біреу келер секиіп.
Шырт түкіріп, шынтақтапЖүз құбылып, қылтақтап.«Сұлуын-ай..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Шырт түкіріп, шынтақтапЖүз құбылып, қылтақтап.«Сұлуын-ай..
Сәлем, Әбдіғали бауырым – жалғызға...
Сәлем, Әбдіғали бауырым – жалғызға,Осы әнімді үйрен салғыз да.Бұл – даусыңа сенің лайық ән,Толға, бір нүктесін қалғызба!
Мұңлы үнмен..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Мұңлы үнмен..
Сұраған жанға сәлем айт...
Сұраған жанға сәлем айт,Бiзден кейiн қалған:«Тезiрек,– деп тұр,– үйге қайт»,Өлiм деген балуан.
Жардың нұрын..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Жардың нұрын..
Серігім – жалғыз әупіш қасымдағы
«Серігім – жалғыз Әупіш қасымдағы,Ертеден жолдасымсың жасымдағы.Таза жүрек, ойыңда арамдық жоқ,Қайғымды сен ұғасың басымдағы.
Неше жыл..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Неше жыл..
Сен ғылымға болсаң ынтық...
Сен ғылымға болсаң ынтық,Бұл сөзімді әбден ұқ.Білгеніңнің жақсысын қыл,Білмегеніңді біле бер.
Білген ердің бол шәкірті,Білмегенді қыл..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Білген ердің бол шәкірті,Білмегенді қыл..
Партия қуған өңкей қырт...
Партия қуған өңкей қырт,Жазылмайтын ол қылқұрт.Мен тартам ел қайғысынӘкiмi – залым, биi – әңгүрт.
Сұрқия тiлiн жалдайды,Момын мен..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Сұрқия тiлiн жалдайды,Момын мен..
Партия адамдары
Біздің қазақ әркімді қылар мазақ,Деп жүр ме екен «өзімнің бойым таза-ақ».Осы жұрттың, байқаңыз, беті қалай,Қайда қаңғып барады осы..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Пайғамбар Мұса жолықса...
Пайғамбар Мұса жолықса,Сөйлесiп көңiлiм орнықса:«Адасты жебiрей,– дер едiм,–Тәуратты қайта толықта!»
Дәуiттi көрсем, ән..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Дәуiттi көрсем, ән..
Піскен мен шикі
Бай мен жарлы баласы аңға шықты,Жалаң қағып жарап тұр аты мықты.Жортып жүрген түлкіні көрді-дағы,Қуып барып еріксіз інге тықты.
Екеуі келді шауып..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Екеуі келді шауып..
Ойлансын ұлан болса сөз ұғарлық...
Ойлансын ұлан болса сөз ұғарлық,Ақылдың шолғыншысы – ойқұмарлық.Таза талап талпынып ойды айдаса,Байқалар көрнеу, таса, жоқ пен барлық.Азат ақыл..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ойладым бір сөз жазайын да...
Ойладым бір сөз жазайын-да,Байқошқардағы ағайынға,Мен өлсем, қойсын деп былай:Кебінім болсын көйлек, дамбал,Басыма орап ақ орамал,Аяққа шұлғау сал..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ойдан шығарылған бар түрлі әндерім
Үйрен, білсең әннің мәндерін,Дәл толқындарын толғап, бұлжытпай,Келтір кемеліне сәндерін.
Ән менен күйдің тілі – үн,Ұқпасаң оны, саған..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ән менен күйдің тілі – үн,Ұқпасаң оны, саған..
Ноль
Қаламым, қарындашым – жан жолдасым!Жау болды жан аяспас сан жолдасым.Қайрылып, мейірімденіп қарамайды,Кеше – аласа, бүгін – зор..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Наушеруан аңда жүріп киік атқан...
Наушеруан аңда жүрiп киiк атқан,Аң етiн жемек болып асып жатқан.«Ет пiскенше тез кел‚ – деп бiр жолдасын,Тұз әкел»,–..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Насихат
Кел, байлар, балаңды оқыт, ғылым ізде,Қазақты бастайтұғын қару сізде.Партияға шашқанша, осыған сал,Қолыңда қорегің бар кезіңізде.
Білгіштер..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Білгіштер..
Насихат
Балаңа ғылым үйрет жас күнінде,Досыңа жақындама мас күнінде.Халқыңа қайрылар деп насихат айтпа,Ел бұзық, ерегескен, қас күнінде.
Алған соң әбден..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Алған соң әбден..