meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Қасқыр мен қозы
Бұлаққа су ішуге келді Қозы,Жанында серігі жоқ, жалғыз өзі.Бәрі жоқ десең, шығар бөрік астынан,Бәле мен қаза алыс па, келсе кезі.Қаңғырған тамақ..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Қасқыр мен тырна
Бір Қасқыр сапар шекті елден жырақ,Неше күн таппай азық, қалды жарап.Жемтіктің жақын жерде иісін сезіп,Қасекең келе жатыр соған қарап.Қасқырдың кім..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Қасқыр мен мысық
Орманнан Қасқыр келді елге қашып,Алақтап, не қыларын білмей сасып.Соңынан бір топ аңшы қиқу салып,Ит қосып келе жатыр шапқыласып.Жалынып Қасқыр сонда..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Қарға мен түлкі
Бір түйір ірімшікті тауып алып,Ағашқа Қарға қонды ұшып барып.Тоқ санап ірімшікті көңіліне,Жей қоймай, отыр еді ойға қалып.Қашаннан белгілі аңқау ала..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Қартайған арыстан
Қартайып, Арыстанның әлі кетті,Айбыңды жұрт қорқатын сәні кетті.Бетіне жан келмейтін уақыттарАртына бір қарамай, бәрі кетті.Аяқта дәрмен қалды..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Қарашекпен мен қой
Шақырды Қарашекпен Қойды сотқа,Күймей ме біреу үшін біреу отқа,Белгілі Қойдың тауық жемейтіні,Жазықсыз жаза тартқан пенде жоқ па?Түлкі екен судьясы..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Қайырымды түлкі
Бір мерген бозша құсты атып алды,(Қоймады өлтіріп-ақ жалғыз жанды).Басында бір ағаштың үш баласыШырылдап ұясында жетім қалды.Ана жоқ таситұғын..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Қара бұлт
Даланың күнге күйіп, аптап өткен үстіненБұлт шықты қаптап көктен.Қуанды шаруалар «я, Құдайлап!»,Жерді бір суарар деп қурап кеткен.Жауар..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Қайыршы мен Қыдыр
Қайыршы киімі жыртық, жалаң аяқ,Мойнында ескі дорба, қолда таяқ,Қалада қайыр сұрап жүруші еді,Күн көріп бергенімен әркім аяп.Үйіне бай-мырзаның..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Шымшық пен көгершін
Бір Шымшық торға түсті соры қайнап,Барды ма, кім біледі, ажал айдап.Бәлені қаза менен қайда деме,Ғаріп боп, отыр сорлы көзі жайнап.Жанына жас..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Шал мен жұмыскер
Шал қайтты малайымен пішен шауып,Бәлені сезе ме адам тұрған бағып.Орманмен кешкітұрым келе жатты,Баратын елге тура бір жол тауып.Тап берді қарсы..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Шал мен ажал
Орманнан бір шал қайтты отын алып,Бүкшеңдеп, көтере алмай, өліп-талып.Отынын жерге қойып, біразырақҚисайып жатты байғұс ойға қалып:«Мен сорлы..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Түлкі мен қарашекпен
Түлкіге тамақ іздеп сапар шеккенЖолығып, айтты бір күн Қарашекпен:«Күнің аз тауық жемей жай жүретін,Ұрлыққа құмар жансың мұнша неткен?Сыр ашып..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Сары шымшық
Мақтанып сары Шымшық шалқып-тасты,«Теңізді өртеймін!» деп лақап шашты.У-шу боп, бұл хабарды естіген соң,Теңізді тастап, құстар үркіп..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Малшы мен маса
Бір Малшы көлеңкеге келіп жатып,Қасқырдан иттеріне сеніп жатып,Үстінде көк шалғынның,самал жерде тырайып қалдысабаз ұйықтап қатып.Келеді қара жылан..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Маймыл мен көзілдірік
Қартайып, нашар көрді Маймыл көзі,Ойлады ем етерге оған өзі.«Көз азса - Көзілдірік емі» дегенТиетін құлағына жұрттың сөзі.Бес-алты..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Маймыл
Жер жыртты ерте тұрып қарашекпен,Қашаннан кәсібі еді егін еккен.Асырап қатын-бала еңбегімен,Кісі еді күшін жегіп ауқат еткен.Ертеден кешке дейін..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Кісі мен көлеңке
Айтайын бір тентектің әңгімесін,Демендер:«Сөз ғып жазған мұның несін?»Есі ауыс көре салып, қуаладыӨзінің ұстаймын деп көлеңкесін.Бұл..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Кісі мен аю
Бір Адам айдалада елден жырақ,Жеке-тақ, жапан түзді қылды тұрақ.Жаяулық, жалаңаштық жақсы емес қой,Жалғыздық олардан да қиынырақ.Көк шалғын, ағаш..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Кісі мен арыстан
Бір аңшы ұстайды екен аңды қырып,Ішіне қалың ағаш торын құрып.Бір күні Арыстанға кез болыпты,Сыртынан құрған торын бағып тұрып.Арыстан ақырды оған..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Иттің достығы
Бір байдың Төрткөз, Мойнақ төбеттері,Өздері, ит болса да, әдепті еді.Түнде үріп, күндіз үрмей, жай жатататынБолады әдепті иттің әдеттері.Түс мезгіл..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Замандастарыма
Орыстың тәржіме еттім мысалдарын,Әзірге қолдан келген осы барым.Қанағат азға деген, жоққа сабыр,Қомсынып қоңырайма, құрбыларым.Бабы жоқ жұмыстағы мен..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Жүргіншілер мен иттер
Кеш мезгіл келе жатты екі кісі,Сөйлесіп, кеңесерлік болып ісі.Арсылдап бір ит шығып қақпа астынан,Бөлінді екеуінің әңгімесі.Жүгірді және бір ит оны..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Жас ағаш
Орманға балтасымен келді Мұжық,Аралап ағаш таңдап жүрді кезіп.«Апырмай, аман қалсақ жарар ед», - деп,Жанынан көрген Ағаш тұрды..
©  Ахмет Байтұрсынұлы
Жарлы бай
Бір күні Жарлы отырып ойға қалды,Байларға кейбір сараң көзін салды.«Ішіп-жеді, рақатын көрмеген соң,Не керек, - деді, - жиып пұл мен..
©  Ахмет Байтұрсынұлы