Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Күліктің атқамінерлеріне
Бұл Күлік ежелден ел - ақ едің,Айтуға ауыз толарлық бел - ақ едің!Атаның атыменен аруақты боп,Емгендей екі енені тел-ақ едің!Тілеуімбет, Наурыз боп..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Әменді жоқтау
Ташкентте қаза тапты Әмен өзі,Көп жұрттың қоя ма тек тіл мен көзі?!Мән-жайын көзі көрген бастан-аяқ,Уәлихан Омаровтың айтқан сөзі:- Ташкентте болдық..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Әмен қазасына
Қан түсті алпыс үште аяғыма,Оқ тиіп түзде жүрген саяғыма.Көп сойлеп ғақыл-естің жоқтығынан,Кетіппін тағы түсіп баяғыма.Келмеген қайдан білсін..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Момынның әйеліне шығарғаны
Қозғанға татулықты ауызға алдым,Ақ өзек, Бүркіттіге қадам салдым.Өліге бата, тіріге көңіл үшін,Қаңбақтай жел аударған Момын бардым.һумайун халал..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Мәшһүр Жүсіптің Әмен атынан сөйлегені
Қолыма хат жазғалы алдым қалам,Құбылып толқын боп тұр күллі ғалам.Буылдырып құрбыларға өрнек үшін,Кетейін бір сөз сөйлеп, келсе шамам.Не келер қанша..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Ит дүние (екінші өлең)
Ит дүние, мұнша неге олақ болдың,Ұстауға құйрық-жал жоқ, шолақ болдың.Дүниеде жолдас болған достарыңныңИт дүние, бәрін бірдей тонап болдың!Ит дүние..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Надан би
Ғалының кәпір қашқан туларынан,Дарияның бұлт шығады буларынан.Тағы бір әңгіме бар ғакіш (қисса) болған,Қазақтың ести берсең қуларынан.Бір надан түк..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Жақып сұлтанға
Арғы атаң мұсылманның (мұсылманның) ағаштай-дыҚылғаның бір сапар ғамал жанаспайды.Ту болған Орта жүзге, хан сұлтаным,Сіздерге хыртиб айтсам..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Салақтық — дерт
Кіршіктен тап-таза ғып үсті-басын,Қылшықтан жырақ қылып ішкен асын."Осындай тәрбиемен тұрса зайып,Жігіттің бекер өтті,- деме-жасын!"Алуға лайық қой..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Ұқыпты әйел
Бір емес, екеу емес, көп айтыпты,Әңгіме ететұғын деп айтыпты.Дүниенің ең артығы жалғандағы-Нәрсе[сі] үш-ақ түрлі деп айтыпты.Біреуі - жақсы болсын..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Жылым - қой, тауық жылы мен үш жаста
Жылым - қой, тауық жылы мен үш жаста,Кәріплік [Ғаріплік] бұл жалғанда біздің,Айырылып ел-жұртынан көшіп әкем,Қыстаған Қызылағаш, Бұзаутасқа.Баянтау..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Төрт асыл, бес береке
Ақыл-ақ: кіршігі жоқ, ашу-күйе,Сақтауға күйелемей, керек ие.Аққа күйе жұққан соң, оңбағаны,Онан соң таусылмайды күйе-күйе.Ғылым-білім сықылды күннің..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Хамза өліміне
Ауырып, тынышымды алды, күнде басым,Бойыма бір тарамай ішкен асым.Мезгілсіз шаш, сақалға ақ кіргізіп,Көзімнен тарау-тарау аққан жасым!Ішім-пеш..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Түркістан сапары
Шығып ек кешегі айда елімізден,Мекен - жай, қоныс қылған жерімізден.Хазіреттің ақ күмбезін зиарат қып,Қол жайып бата алғалы пірімізден.Еліміз..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Дойбының ойыны
Оттай боп қызыл гүлдің көрінісі,Бұлбұлдың, шыдай алмай, күйеді іші.Сайрайды дамыл таппай ауық-ауық,Дәнеме (дәңке) жоқ оған түсер, Хақтың ісі.Біp..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Бұл бір түрлі сөйлегені
Ішінде әбдіренің садап жатыр,Гауһар бар ол садапта, алсаң батыр.Ие боп сол гауһарды сақтай алған-Бір басы неше мың сан жанға татыр.Болғанда:..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Мәшһүрдің сөзді киіндіріп, жұрт көзіне түсіргені
Айтушы мен болайын, құлақ қой сен,Сөзде жоқ сен танырлық таңба мен ен.Болғанда ұшсыз - ұзын, түпсіз - терең,Таусылмас, шашсаң қанша, көңіл - бір..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Мәшһүрдің қырық алты жасында сөйлегені
Мәшһүрден келе жатыр өнер қайнап,Бұлбұлдай қапастағы тұрған сайрап.Самарқан, Бұқар, Ташкент- бәрін кезген,Жасында бір кем отыз Тәңірім айдап.Жасында..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Шежіре өлең
Қолыма: "Бисмилла!"-деп, алдым қалам,Екінші - Мейрам атаң, Арғын - бабаң.Келеді үшіншіде Қарақожа,Төртінші - Ақжол батыр, білсең тамам.Бесінші атаң ..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Нәпсіңді атқа мінгізбе
Қалмады ойлай-ойлай басымда ми,Оянып, көзіңді ашып, есіңді жи.Ағыздым мен бір бұлақ көзін тауып,Мес қылып құлағыңды толғанша құй.Ойлайды: "Өлмей, көп..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Иса Шорманұлы
Аман ба, Сүйіндіктің айналасы?!Әр жерде ауыр болды қыс шамасы.- Аз ғана қажылардан соз қозға!- деп,Қаржастың ортаға алды кәрі-жасы.Тыңдарлық болса..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Наурыз тілегі
Біреуім екеу болып, мал қосылды,Қорама жүз-жүз лақ, қозы толды.Ызғарлы, қыс-зымыстан,суық кетіп,Аспаннан күн күлімдеп, шырай [қонды] енді.Ұзамай қар..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Жігіт назы
Жастықтың заманы өтті жалдайтұғын,Өмірдің уақыты жетті алдайтұғын.Көз салып, көңіл қалап (қалып), тауды алып,Баяғы күй[ің] бар ма таңдайтұғын?!Қолға..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Жаздың сөзі
Сәуірде көтерілер рахмат туы,Көрінер көк жүзінде (иүзінде) қаз бен қуы.Көктен жаңбыр (иаңбыр),жыралардан (жерлерден) сулар ағып,Жайылар (иаилар) жер..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Кедейліктің арқаны
Балалар, жал.қау болма, шабан тартып,Ілгері ұмтыла бас, күн - күн артып.Арқаны кедейліктің - еріншектік,Желкеңнен жібермейді мықтап тартып.Қайрат..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы