Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Нарында
1Әдірә қалған НарынныңТеңіз деген суы бар,Жағасында жағалай біткенҚамыс деген нуы бар.Еңіреген ердің қолындаЖібектен желбіретіп ұстар туы бар.Хан..
© Махамбет Өтемісұлы
Қақақулап шақырмай
Қақақулап шақырмай,Қанды көбік түкірмей.Бұзбай құлан пісірмей,Мұз үстіне от жақпай,Қу найзаға сүйеніп,Ңұр далада зар қақпай,Жалғыз жүріп ат..
© Махамбет Өтемісұлы
Жабығу
(Исатайдың атынан)Күн жадына қарасам,Жеддінің оны - құралай.Аспаннан борап қар жауып,Аштырмайды көзімді,Қақтырмайды кірпікті,Соғады боран..
© Махамбет Өтемісұлы
Ұлы Арман
Айналайын Ақ Жайық,Ат салмай өтер күн қайда?Еңсесі биік боз ордаЕңкеймей кірер күн қайда?Қара бұланның терісінЕтік қылар күн қайда?Күдеріден бау..
© Махамбет Өтемісұлы
Ат - жігіттің майданы
Ат - жігіттің майданы,Қылыш - жанның дәрмені,Өлім - хақтың пәрмені.Атақты ермен бірге өлсе,Жігіттің болмас арманы.Өте шыққан қызыл гүл -Бұл дүниенің..
© Махамбет Өтемісұлы
Ұл туса
Күн қақты ердің астындаКөп жүгіретін күлік бар.Көн садақтың ішіндеКөбе бұзар жебе бар.Қарайғанның, жігіттер,Бәрін кісі демеңіз -Күпе-күндіз..
© Махамбет Өтемісұлы
Қызғыш құс
Ау, қызғыш құс, қызғыш құс,Қанатың қатты, мойның бос.Исатайдан айрылып,Жалғыздықпен болдым дос.Ау, қызғыш құс, қызғыш құс!Ел қорғаны мен едім.Мен де..
© Махамбет Өтемісұлы
Шонты биге
Әй, Шонты би, Шонты би!Домбыра тартсам, келер күй.Шын ажалың жетпесе,Ажалдан бұрын өлмессің,Жалаңаш бар да жауға ти!Ажалдан бұрын өлмессің,Тілесем ..
© Махамбет Өтемісұлы
Шегініс
Толғай-толғай жүгірген,Топырақты суырған,Ертеден салса, кешке озған,Ылдидан салса, төске озғанТомаға көзді қасқа азбанҚой мойынды көк жұлын -Көк..
© Махамбет Өтемісұлы
Тілек
Палуан жолбарыс секілдіАлысқанды алып ұрған білегім,Қамалаған жаудан қайтпағанҚайнаған қара болаттайҚарсы біткен жүрегім!Ертеден кешке дейін..
© Махамбет Өтемісұлы
Мұңайма
Ханның ісі қатайды,Азамат ерден бақ тайды.Қанды көбе киініп,Бір аллаға сиынып,Ұрандап жауға тигенде,Кім жеңері талай-ды.Жолдастарым, мұңайма!Жайықтың..
© Махамбет Өтемісұлы
Мұнар күн
Мұнар да мұнар, мұнар күн,Бұлттан шыққан шұбар күн,Буыршын мұзға тайған күн,Бура атанға шөккен күн,Бұлықсып жүрген ерлерденБұрынғы бақыт тайған..
© Махамбет Өтемісұлы
Тарланым
Таудан мұнартып ұшқан тарланым,Саған ұсынсам қолым жетер ме,Арызым айтсам өтер ме?Арыстаным, көп болды - ауСаған да менің арманым!Кермиығым..
© Махамбет Өтемісұлы
Тайманның ұлы Исатай
Арғымақтан туған қазан ат,Шабуыл салса нанғысыз.Қазан аттан туған қаз мойын,Күніне көз көрінім жер шалғысыз.Айырдан туған жампоз бар,Нарға жүгін..
© Махамбет Өтемісұлы
Нарын
Абайламай айрылдым,Ар жақтағы елімнен -Анау Нарын деген жерімнен.Тірі кеттім демеймін,Кем болмады өлімнен.Теңім үлгі алмады,Аузымдағы..
© Махамбет Өтемісұлы
Мен тауда ойнаған қарт марал
Хат оқиды молдаларҚаламмен тартқан сиядан.Екі кісі тең барса,Оңды төре бередіАқылға жетіп би адам.Мен тауда ойнаған қарт марал,Табаным тасқа тиер..
© Махамбет Өтемісұлы
Мен едім
Боз ағаштан биік мен едім,Бұлтқа жетпей шарт сынбан.Ел құтқарар ер едім, -Жандаспай ақыры бір тынбан.Томағалы сұңқар мен едім, -Толғамалы..
© Махамбет Өтемісұлы
Мен - қарақұстан туған қалықпан
Мен - қарақұстан туған қалықпан,Сөйлер сөзге жалықпан.Көп ортаға алғандай,Көп соңыма түскендей,Көптің несін алыппын?Тыңдай отыр, әлеумет,Мен әлде де..
© Махамбет Өтемісұлы
Махамбеттің Жәңгірге айтқаны
Хан емессің, Қасқырсың,Қас албасты басқырсың,Достарың келіп табалап,Дұшпаның сені басқа ұрсын!Хан емессің, ылаңсың,Қара шұбар жылансың.Хан емессің..
© Махамбет Өтемісұлы
Махамбеттің Баймағамбет сұлтанға айтқаны
Алай ма, сұлтан алай ма!Астыма мінген арғымақАяңдап түсіп марай ма?Арғымақ дейтін жығылар,Найза бойы жар келсе,Жабыдайын жалтаңдап,Түсер жерін қарай..
© Махамбет Өтемісұлы
Мінкен ер
Мінкен де мінкен, мінкен ер,Бұл сықылды неткен ер?!Құралайдың күніндеЕркек қойдай бөлініп,Көлденең жатқан ЖайықтанҚырқарланып өткен ер.Күншығыстың..
© Махамбет Өтемісұлы
Көшер еді-ау біздің ел
Сонау Еділден бергі жатқан жердейін,Қонар еді-ау біздің елАрқада қоныс шөлдейін.Құралыдан қалған көп тентекБүлдірмегей еді елімдіЛашын құс, бүркіт..
© Махамбет Өтемісұлы
Күн қайда?
Айналайын Ақ Жайық,Ат салмай өтер күн қайда?Еңсесі биік боз орда,Еңкеймей кірер күн қайда?Қара бұланның терісінЕтік қылар күн қайда?Көдіреден бау..
© Махамбет Өтемісұлы
Күн болған
Таудай болған талаптыңНазары қайтқан күн болған.Жібектен бауы көнеріп,Ақсұңқар ұшқан күн болған.Бағаналы боз ордаЕңкейіңкі күн болған.Телегей-теңіз..
© Махамбет Өтемісұлы
Күмісті мылтық қолға алып
Күмісті мылтық қолға алып,Көлден қуларды ұшырдым.Қолымдағы құсымдыҚапылыңмен ұшырдым.Алтыннан әйбәт тор жасап,Ақырда қолға түсірдім.Шамдансам..
© Махамбет Өтемісұлы