meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Еріскендей ер болса
Еріскендей ер болса,Соғысқандай жер болса,Бірме - бірге келгенде,Әлі де болса бір тәңірге жылармын.Мен — қарақұстан туған қалықпа,Сөйлер сөзге..
©  Махамбет Өтемісұлы
Еменнің түбі — сары бал
Еменнің түбі — сары бал,Еріскен көңіл — бәрі бал.Жоғарыдан төмен төгейін,Керегіңді теріп ал.Қасыма ерген, жолдастар,Антыңды бұзып..
©  Махамбет Өтемісұлы
Қара нар керек біздің бұл іске
Толарсақтан саз кешіп,Тоқтамай тартып шығарғаҚас үлектен туған қайтіпҚара нар керек біздің бұл іске.Қабырғасын қаусатып,Бір - біріндеп сөксе..
©  Махамбет Өтемісұлы
Азамат ердің баласы
Арғымақтың баласыАз оттар да, көп жусар —Талаудан татқан дәні бар.Азамат ердің баласыАз ұйықтар да, көп жортар —Дұшпанға кеткен ары..
©  Махамбет Өтемісұлы
Еңселігім екі елі
Еңселігім екі елі,Егіз қоян шекелі,Жараған теке мүшелі,Жауырыны жазық, мойны ұзынОқ тартарға қолы ұзын,Дұшпанына келгендеТартынбай сөйлер..
©  Махамбет Өтемісұлы
Арғымақ, сені сақтадым
Арғымақ, сені сақтадым,Құлағың сенің серек деп.Азамат, сені сақтадым,Бір күніме керек деп.Жабыдан туған жаман атШаба алмайды бөжектеп.Қырдан қиқу..
©  Махамбет Өтемісұлы
Бірсіндеп садақ асынбай
Бірсіндеп садақ асынбай,Біріндеп жауды қашырмай,Білтеліге доп салмай,Қорамсаққа қол салмай,Қозы жауырын оқ алмай,Атқан оғы жоғалмай,Балдағы алтын..
©  Махамбет Өтемісұлы
Борай да борай қар жауса
Борай да борай қар жауса,Қалыңға боран борар ма?!Қаптай соққан борандаҚаптама киген тоңар ма?!Туырлығы жоқ тұл үйгеТу байласаң тозар ма?!Ту түбінен..
©  Махамбет Өтемісұлы
Баймағанбет сұлтанға айтқан сөз
Кешегі Исатайдың барындаАлақандай НарындаБасушы едім құлаштай.Жәбір беріп, жала етсең,Былғанған басым ыласқа-ай.Мен бір шарға ұстағанқара балта едім..
©  Махамбет Өтемісұлы
Батыр Қазтуған, Мұрат ақыннан жазылды
(Қазан басылымынан, 1908 жыл, 11-бетте.)Мен неткенмін, неткенмін,Қурайлы жүріп жеткенмін!Тай сойған мен Дендерден,Сағыз менен Жемдерден,Құралайдай..
©  Махамбет Өтемісұлы
Беріш Махамбет батырдың сұлтанға айтқаны
Мұрат ақыннан жазылды(Қазіргі қазақ әліпбиіне түсірілген көшірмесі)Борай да борай қар жауса.Қалыңға боран борар ма?Қаптай боран соққанда,Қаптама..
©  Махамбет Өтемісұлы
Әй, Махамбет, жолдасым
Әй, Махамбет, жолдасым,Аш арыстан жолбарысым.Ісімнің білдім оңбасын.Оңбаған емей немене,Өтірік сөзге алданып,Бақытым ауып басымнан,Әскерім кетіп..
©  Махамбет Өтемісұлы
Ақ жүрегін тербетіп
Ақ жүрегін тербетіп,Ер көңілін желдетіп,Ақсүйектің баласынҚара ұлына теңгеріп,Қоңыраулы найза өңгердім.Жетімдерге жем бердім,Жесірлерге жер..
©  Махамбет Өтемісұлы
Абайламай айрылдым
Абайламай айрылдымАр жақтағы елімнен –Анау Нарын деген жерімнен.Тірі кеттім демеймін,Кем болмады өлімнен.Теңім үлгі алмадыАузымдағы желімнен.
©  Махамбет Өтемісұлы
Қайда бар
Артымда қалған алғаным,Қытайы қызыл көйлегіКүнге қойсаң оңар ма?!Мұндай қорлық болар ма?!Ақсұңқар құстың баласыҚасқыр тартқан жемтіккеАғармай көзі..
©  Махамбет Өтемісұлы
Уа, Нарын
Абайламай айрылдымАржақтағы елімнен -Анау Нарын деген жерімнен.Тірі кеттім демеймін -Кем болмады өлімнен.Теңім үлгі алмадыАузымдағы желімнен.Істеген..
©  Махамбет Өтемісұлы
Есіл ер
Алдияр тақсыр ханымыз!Исатай батыр кеткеліКеміді біздің сәніміз.Тілімді алсаң, тақсыр-ай,Шайтанның мойнын жұлдырып,Ордаңа қайтып алыңыз.Арыстан..
©  Махамбет Өтемісұлы
Шашылу
Сөйлесем, даусым аңқыған,Сөйлеуге жүрек талпынған,Атасы Беріш болса даАртық пайда көрмедімЕгіз бенен Балқыдан. -Алақандай НарындаМүкәммалым..
©  Махамбет Өтемісұлы
Өкініш
Толғай да толғай оқ атқан,Он екі тұтам жай тартқан,Қабырғасын қаусатқан,Тебінгісін тесе атқан,Тізгінінен кесе атқан,Теспей қанын зулатқан,Біздің..
©  Махамбет Өтемісұлы
Толғау
Еменнің түбі сары бал,Еріскен көңіл бәрі бал.Жоғарыдан төмен төгейін,Керегіңді теріп ал.Қасыма ерген жолдастар,Антыңды бұзып айрылма,Зейініңді бермен..
©  Махамбет Өтемісұлы
Қоштасу
Маң-маң басқан сары атанМаңыстап шығар өріске.Бұрынғыдай қарыштап,Қона алмадың қонысқа,Келе алмадың келіске.Қанша жылап жалынып,Айтсам-дағы..
©  Махамбет Өтемісұлы
Реніш
(Қайыпқали сұлтанға)Алты күндей алаулап,Он екі күндей ой ойлап,Ақылды алпыс жаққа шаптырып,Ақыл жөнге келгесінАрқаның алпыс екі саласына..
©  Махамбет Өтемісұлы
Тар қамау
Толарсақтан саз кешіп,Тоқтамай тартып шығарғаҚас үлектен туған қатептіҚара нар керек біздің бұл іске.Қабырғасын қаусатып,Бір-біріндеп сөксе деҚабағын..
©  Махамбет Өтемісұлы
Әрәйнә
Әрәйнә, жігіттер, Әрәйнә!Арғымағың жарай ма?Астыңа мінген арғымақАяңдай түсіп, марай ма?Арғымақ дейтін жығылғыр,Найза бойы жар келсе,Жабыдайын..
©  Махамбет Өтемісұлы
Соғыс
Әскер жиып аттандық,Бекетай еді тұрағым.Айғайлап жауға тигенде«Ағатай беріш!» ұраным.Бекетай құмға ел қонып,Байбақты Жүніс..
©  Махамбет Өтемісұлы