Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Белгілі туған ер едім
Белгілі туған ер едім,Беліме садақ асынған,Біріндеп жауды қашырған,Мен келелі қара бұлтпын,Келе жаумай ашылма.Қарсыласқан дұшпанғаНайзағай менен..
© Махамбет Өтемісұлы
Арқаның қызыл изені
Арқаның қызыл изеніБасы күрдек, түбі арал,Қыдырып шалар аруана.Кәрісі кімнің жоқ болса,Жасы болар дуана.Бір сынаған жамандыЕкіншілей сынама.Тіріде..
© Махамбет Өтемісұлы
Бағаналы терек жарылса
Бағаналы терек жарылса,Бақыраш жамап болар ма?!Қарағайға қарсы бұтақ біткенше,Еменге иір бұтақ бітсейшіҚыранға тұғыр қыларға.Ханнан қырық..
© Махамбет Өтемісұлы
Менің атым — Махамбет
Менің атым — Махамбет,Жас құстағы Жәңгір ханІсінен болдым құса - дерт.Атасы өткен Айшуақ,Соның көзі көрді ғой.Менің атам ӨтемісЕлдің қамын жеді..
© Махамбет Өтемісұлы
Махамбеттің Баймағамбет сұлтанға айтқан сөзі
IАлайма, султан, алайма,Астыма мінген арғымақАяңдай түсіп қарай ма?Арғымақ дейтін жығылНайза бойы жар келсе,Жабыдайын жалтаңдап,Түсер жерін қарай..
© Махамбет Өтемісұлы
Пыр-пырлай ұшқан қасқалдақ
Пыр-пырлай ұшқан қасқалдақ,Көлінде жатып көркеймесӨртенсе көлдің қоғасы.Аруана мая күңіренер,Бауырынан өлсе баласы.Суда жүзген нән балықШағала құсқа..
© Махамбет Өтемісұлы
Махамбет Өтемісұлы шығармашылығы
Мен ақсұңқардан туған құмаймынБір сұңқарға жұбаймын.Сауырыма қамшы тигізіп,Шаппай неғып шыдайын?!Түбін қазған мен – бәйтерек,Толқуменен..
© Махамбет Өтемісұлы
Біткен істің міні жоқ
Біткен істің міні жоқ,Бітірген ердің кемі жоқ,Тура ажалдың емі жоқ.Арқада жатқан ақ киікАтып алып, етін жеп,Ішіп қандым сорпасын.Сапырулы сары..
© Махамбет Өтемісұлы
Біздің анау Нарында
Біздің анау НарындаБір төбелер бар едіАйналасы ат шаптырса жеткісіз.Қиқулап ұшқан қырғауыл,Күніңде құлай да басып өткісіз.Байларымның қонаққа сойған..
© Махамбет Өтемісұлы
Шамдансам, шалқамнан түсер асаумын
Шамдансам, шалқамнан түсер асаумын,Шамырқансам, шатынап сынар болатпын,Құс ілген қуда сын жоқ ұятпен.Жігіт жауға шаппай калар деймісің?Қанды көбе..
© Махамбет Өтемісұлы
Қалы кілем, қара нар
Қалы кілем, қара нарЖарасады қатарға.Аруана жисаң жарасарҰлы күнде сапарға.Қаумалаған қарындасҚазақта бар да, менде жоқ,Арызымды айтарға.
© Махамбет Өтемісұлы
Аспандағы бозторғай
Аспандағы бозторғайБозаңда болар ұясы.Бозаңның түбін су алса,Қайғыда болар анасы.Қара лашын, ақ тұйғынҚайыңда болар ұясы.Қайыңның басын жел..
© Махамбет Өтемісұлы
Ай астында бір көл бар
Ай астында бір көл бар,Ат шаптырса жеткісіз.Ортасында алуа, секер бар,Татқан қулар кеткісіз.Қарада да қара бар,Хан ұлы басып өткісіз.Алланың бір күні..
© Махамбет Өтемісұлы
Біз ер едік
Біз ер едік, ер едік,Ен Нарында жүргендеЕріккенде ер едік,Ерінгенде би едік.Қалмаққа шатыс хандардыҚабыландай қайраңға соғып,Етін талай жеп едік.Біз..
© Махамбет Өтемісұлы
Біз неткен ер
Біз неткен ер, неткен ер?Сергелдеңмен өткен ер.Еділ менен Дендерден,Сағыз бенен Жемдерден,Онан да талып өткен ер.Арқада Әлім бар-ды деп,Қайыспас қара..
© Махамбет Өтемісұлы
Қаршыға деген бір құс бар
Қаршыға деген бір құс бар,Қанаты айдың астында.Ұясы оның саяда,Қарағай, қайың басында.Аңқау өскен ер едім,Бұла болып жасымда.Бұ қонысқа..
© Махамбет Өтемісұлы
Алты күндей алаулап
Алты күндей алаулап,Он екі күндей ой ойлап,Ақылды алпыс жаққа шаптырып,Ақылы жөнге келгенсінТолғай-толғай жүгірген,Топырағын суырған,Ертеден салса..
© Махамбет Өтемісұлы
Жайықтың бойы көк шалғын
Жайықтың бойы көк шалғын,Күзерміз де жайлармыз.Күлісті сынды күреңдіКүдірейтіп күнде байлармыз.Құдай істі оңдаса,Ісім жөнге келгенде,Қамалаған көп..
© Махамбет Өтемісұлы
Әрайна
Әрайна, билер, Әрайна,Арғымағым жарай ма?Астыма мінген арғымақКүшіген жүнді, шал жебе,Жауына қардай борай ма?Ел шетіне жау келсе,Азамат ердің..
© Махамбет Өтемісұлы
Алтын жақса жарасар
Алтын жақса жарасарЖылтыраған күміске.Он екі ата байұлыЖиылып келсе бұл іске.Алты сан алаш ат бөліпТізгінін берсе қолыма,Заулар едім бір..
© Махамбет Өтемісұлы
Өлең айтып толғадым
Өлең айтып толғадым,Көкірегімді басарға.Қаралай отын жармадымТас қазанға асарға.Махамбеттей мұңдығаЕнді келер күн қайдаХанға құрған шатырдыСүңгіменен..
© Махамбет Өтемісұлы
Істеген ісім кетті далаға
Істеген ісім кетті далаға,Қашан өтіп шығам деп,Қайғырамын мен-дағыЖайықтан арғы далаға.Басқа қысым түскен соң,Қайрылмастай күн болдыҚатын менен..
© Махамбет Өтемісұлы
Аспанда ұшқан ақсұңқар
Аспанда ұшқан ақсұңқар,Қолымда тұйғын, лашын.Қосылған жаста арудыңКөре алмай кеттім құлашын.Арпа жемес арғымақАқ селеу отқа зар болар.Миуа, шекер..
© Махамбет Өтемісұлы
Сөйлесем даусым аңқыған
Сөйлесем, даусым аңқыған,Сөйлеуге жүрек талпынған.Атасы беріш болса да,Артық пайда көрмедімЕгіз бенен Балқыған.Алақандай НарындаМүкаммалым..
© Махамбет Өтемісұлы
Желп-желп еткен ала ту
Желп-желп еткен ала туЖиылып алар күн қайда?Орама мылтық тарс ұрып,Жауға ататын күн қайда?Елбең-елбең жүгірген,Ебелек отқа семірген,Арғымақтан туған..
© Махамбет Өтемісұлы