Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Өмір бекер өтіпті
Өмірдің өрін өрмелеп,Көңілдің өрін көрмеп ек.Өткелінде кешіп ек.Қайығында қалтылдап,Теңізінде тербеліп,Дауылында көшіп ек.Орта белде кездесіп.Бір..
© Ілияс Жансүгіров
Жетерміз бе тілекке
Ақылдың аузын шарт байлап,Қосылуға серт ойлап,Бердік билік жүрекке.Алдымызда асқар тұр,Ауыр, ауыр тастар тұр,Тұрмыз әзір түнекте.Сол асқарды..
© Ілияс Жансүгіров
Түс
Білмеймін әлде дала, әлде сарай,Күз десем, тас көрмедім қарай, қарай.Жақпара, жарма жапқан зер шымылдық,Әсем саз, алтын нақыш айнала орай.Көк шулар..
© Ілияс Жансүгіров
Тағы соған
Айнымай, қоспай дәл айтсам,Жалғанда, сәулем, сұлусың.Бет бітімді сұлу бар,Туылса сендей туылсын.Көкке біткен сұлу көп,Сұлуда күннің нұрысың.Жүрегім..
© Ілияс Жансүгіров
П-ға
Жаным сәуле,Болдым әуре,Мен тыныштық көрмедім,Өз дертіңмен,Сарғайдым мен,Құр әуремен өлмедім,Сен жалғанның,Барша жанныңЖұлдызысың, нұрысың,Сені..
© Ілияс Жансүгіров
Елеске
Қара бір көзің мөлдіреп,Қарама, жүректі өртейсің.Елесіңе ішім елжіреп,Жанымды улап дерттейсің.Асау жүрек құр тулап,Күзетеді, тосады.Көрінбейсің мені..
© Ілияс Жансүгіров
Домбыра
От шалып, жалын жалап, қозғап қанын,Шыжғырса қуырдақ қып жанның жанын,Еріксіз қол қағылды екі ішекке,Назды мұң, сылқылдақ үн жалғап сарын.Мойындап..
© Ілияс Жансүгіров
Күн боламыз
Туғанбыз күн нұрынан күн боламыз,Нұр шашып қараңғыны жарқ етіп.Ту ұстап, тұлпар мініп толғанамыз,Көк жерді көміп нұрға, қарық етіп.Қар, мұзды жерді..
© Ілияс Жансүгіров
Ертістен хат
Журналыңның бетіне,Жұртым, жаздым сәлем хат.Жүзгенім Ертіс өзені,Мінгенім «Алтай» - пароход.Төбем - аспан торғыннан,Маужыраған кең..
© Ілияс Жансүгіров
Алтын қазан
Төгілген алтын Алтай сілемінде,Ертістің көкті қапқан иегіндеЖез бесік, алтын құндақ Риддер жатыр,Сақтаған бар асылын жүрегінде.Тау сұлу Алтайдағы..
© Ілияс Жансүгіров
Мәскеу - Қазақстан
АТТАНЫСБіріншіҚаңғыр қоңырау,Жүгірген жан ентелеп.Жұртты жұтты вагондар,Биязы түтін шүйкелеп.Ащы ақырды аспанғаПаровоздан бір гудок.ЕкіншіҚаңғыр..
© Ілияс Жансүгіров
Комбайн
Ертіс деген бір су бар,Сол Ертістің сыртындаАты «Октябрь» бар совхоз,Егіні ұшан cap теңіз,Қыр еңбегі қыруар.Егін сары болғаныҚазан соқты..
© Ілияс Жансүгіров
Серт
Жинал бүгін, кел бері!Бүгін әлем нұр шашты.Көктемдегі күн, жердегіЕл жайласты, ұласты!Екпінде, қалам екпінде!Ақындар!Ежелгі ескі қу дала,Бүгін еңбек..
© Ілияс Жансүгіров
Айдаушы
Ойдан ойды тудырып,Толқынды толқын қудырып,Айдаған бәрін бір өлең;Тар жүрекке қысылып,Кең теңізде шашылып,Көк жүзіне көлбеген.Көпіріп көкке бір..
© Ілияс Жансүгіров
Алатау
Алатау, басың бәтес, баурың торқа.Туың ба, тұманың ба басың қалқа.Бала едім баурында өскен суыңды ішіп,Жерсітпес сен тұрғанда Сыр мен Арқа.Сен неге..
© Ілияс Жансүгіров
«Шоқпарға»
Талай жылғы тандыр тау,Талайғы кәрі байғұс - ау,Мәзбісің тек жатқанға?Тұншықтырып мұздарың,Көмірдей күйе құздарыңБулықтырып жатқанға?Құрыш қашау..
© Ілияс Жансүгіров
Қазақстан
Көгінен нұр төгілген,Жерінен дүр, гүл өнгенЖердегі ұжмақБұл қай жақ?Мотор жыры дүрілдеп,Гудок үні гүрілдеп,Қайнаған жақҚай аймақ?Өгей ұлы..
© Ілияс Жансүгіров
Мавзолей
Москва...Көше...Лық - лық.Жөңкіліс,Жүріс,Тық, тық.АвтобусҚұқ, құқ!АвтомобильПық - пық!Трамвай,Тыррр - тыррр...Фабрик, заводКүрр - күрр!Бұрқ ..
© Ілияс Жансүгіров
Кәне, шыдар қай майдан?
(Алматыға паровоз даусы естілді. Түтіні көрінді).Өмірге өлген Алатау мен құба құм.Тірілгендей көкті жарып шығады үн.Өшкен жанды, өлген жерге жан..
© Ілияс Жансүгіров
Жорық жырынан
Бүгінгі күнім - ұлы күн,Бүгінгі күнім - жорығым.Жау жағасын жығуға,Жалауды биік байлаған.Тапсырғамын... үкіметШығарсын деп декрет,Тепсінгем, тастай..
© Ілияс Жансүгіров
Қызыл әскер өлеңі
(Орыстың «Проводы» әнімен)Мылтығымыз оқтаулыЕл қорғауға.Қайратымыз сақтаулыКелген жауғаЖігер білек, жаужүрекҚызыл қыран,Үйрен, оқы жас..
© Ілияс Жансүгіров
Жаңа дала
Мыс толғатып, жез туып,Қарсақпайлар айғайлап,Жаппай қаулап коллектив,Ембілерден май қайнап.Автомобиль, тракторАлды қырда, салды ойнақ,Қазакстан..
© Ілияс Жансүгіров
Нұр алғаны сол шығар
Алысқанын құлатып,Жау - дұшпанын мұқатып,Тоғызында толған кім?Ұрандасып, көптесіп,Білектесіп, күш қосыпЕңбекке қол қойған кім?Қуарған қыр..
© Ілияс Жансүгіров
Жаңа әдебиет
Күреспен, күшпен,БілекпенТөгілді жерге жаңа нұр.Жігермен, іспен,ЕңбекпенСоғылды жерге жаңа өмір.Жаңа өмірмен,Жаңа елменТүледі біздің дала, қыр.Күшті..
© Ілияс Жансүгіров
Гималай
(Жиһангер жайлаған шығыс)СұрауАқшалап басын қар көміп,Аспанның төсін арда еміп,Анасындай алтын күн,Сел жіберіп бір жуып.Жел жіберіп бір желпіп,Ауық ..
© Ілияс Жансүгіров