Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Батырларды жоқтауы
Мырзатай өлерінде налып өлді,Қылышын қия жауға салып өлді.Өлсе де Мырзатайдың арманы жоқ,Жастығын өлерінде алып өлді.Мырзатай өлерінде өрлеп..
© Абыл Тілеуұлы
Арғымақ атта сын болмас
Арғымақ атта сын болмас,Қиған қамыс құлақсыз.Азаматта сын болмас,Арты болса тұяқсыз.Айдын көлде сын болмас,Жағасы болса құрақсыз.Асқар тауда сын..
© Абыл Тілеуұлы
Дәрібай қауымы басындағы ой
О, Дәрiбай,О, Дәрiбай,Дәрiбай!Тектi адамның тұқымысың,Әрi мырза, әрi батыр, әрi бай.Жомарт бабам сенен кейiн өкпелептi деп бiзге,“Ұрпақтарым..
© Айтуар Өтегенов
Құлсары
Орбитаға ұшырған,Аспанымсың, Құлсары.Ақ ниетiн ұсынған,Достарымсың, Құлсары.Менiң тәттi балдырған,Жас шағымсың, Құлсары.Кеудеме арман..
© Айтуар Өтегенов
Өкініш
Салған менi ақжелкендi Арманға,Туған жерге – Жем бойына барғанда.Түстi есiме бiр елесi бал күннiң,О, несi екен,О, несi екен,Бәрi ұмыт боп..
© Айтуар Өтегенов
Ақборан. Отар. Амандық
1985 жылдың ақпаны. Қарақұм. Каникул кезiнде ақ боранмен арпалысып, қоғам малын апаттан сақтап қалу жолында жан қиған Алматы..
© Айтуар Өтегенов
Кінәлі оған заманың
(Қайшыбай жездеммен әзіл)Қайшекемнің көрік үйі бар еді,Құрқылтайдың ұясындай тар еді.Жем өзені баяу ғана ағатын,Арғы беті жазықтау,Бергі беті жар..
© Айтуар Өтегенов
Өзен бойы көп тоғай
Аманбайтоғай,Жыңғылтоғай,Ақкиізтоғай,Шоқпартоғай...Тоғай, тоғай көп тоғай.Тартам алға біріне де тоқтамай.Туған жер бұл – Бекет Пірім және Мен,Жем..
© Айтуар Өтегенов
Тіледім тілек...
Мединада – Мұхаммед,Түркiстанда – Қожа-Ахмет,Маңғыстауда – Пiр Бекет!Салтанат-сәндi Ауыл ек,Достыққа құшақ Бауыр ек.Қастыққа дүлей Дауыл екЖалбарынам..
© Айтуар Өтегенов
Маңғыстаудың ойында
Маңғыстаудың ойындаБар – Оғыланды,Ару Жемнің бойындаБар – Ақмешіт...Мединада – Мұхаммед,Түркiстанда – Қожа-Ахмет,Маңғыстауда – Пiр Бекет!Тiлегiмдi..
© Айтуар Өтегенов
Қаракісі
Аты оның әйгiлi Қаракiсi,Қаракiсi өзгеден дара кiсi.Дара тұлға,Дара мiнез,Дара iсiмен,Кiм-кiмнiң де өмiрде қалады iзi.Жан болыпты анадан дара..
© Айтуар Өтегенов
Жүретін-ді үш ақын
(Әбдiбек Жаманбаев, Уәйiс Қайралапов, Қаржаубай Жылқыбаевтың рухтарына)Армандары ақ бұлттарды құшатын,Мейiрiмдерi ақ кептер боп ұшатын.Бiр кездерi..
© Айтуар Өтегенов
Әбілхайыр ханның құнын алуға аттанардағы Айбас батырдың бата сұрауы
Шопан Ата,Масат Ата,Қараман Ата,Шақпақ Ата,Қарашүңгiл әулие,Ұшқан Ата!Қосай Ата,Жомарт Ата,Аталар, Ата, Ата!Сартап болды жамбасым жата-жата,Түс..
© Айтуар Өтегенов
Ер Досан
Бейнесi Ер Досанның қол бастаған,Тәрiздi қиып түсер алмас маған.Елi үшiн жан мен тәнiн беретұғын,Өтпеген жiгiттерде нарқасқа одан.Тағдырдың сыйы..
© Айтуар Өтегенов
Тектiден қыз алсан
Тектiден қыз алсанОшағың сөңбейдiЖиыңнын iшiндеСөзiңдi бөлмейдiТексiзден қыз алсанБасыңа өрлейдiСанасыз, сабырсызАйтқаңға көңбейдiҚатынды..
© Асаба (тамада)
Ағамен сұхбаттардан
(Әбiш Кекiлбаевқа)1. ДиалогДедi Ағам:– Анау Темiрқазық,Анау Жетiқарақшы,Анау Ақбозат, Көкбозат!Бiлсең, iнiм, аспанда да, жерде де,Байланысқан бiз..
© Айтуар Өтегенов
Ақсұқсырдың елінде
Өттi бастан талай-талай дауылдар,Өттi бастан талай-талай жауындар.Даласында, даласында қалмақтың,Аман-есен жүрсiңдер ме, бауырлар.От демiнен мұз..
© Айтуар Өтегенов
Сырыңды аш ұлыңа
Мен де саған бөтен емес, бел бала,Бұл жерде өмiр сүре алады Ер ғана.Сырыңды ашшы, сен ұлыңнан бүкпешi,Шерқала!Бiр кезде Шер,Қазiр ендi Көр..
© Айтуар Өтегенов
Кеудеде нөпiр толқын тасып iзгi
Кеудеде нөпiр толқын тасып iзгi,Тағы бiр жыл есейтiп жасымызды.Он жетiнiң өрiне шыққан кезде,Қайырдық шалқасынан шашымызды.Бұрынғыдан толысып..
© Айтуар Өтегенов
Қара жорға
Шiлденiң тамған кезi болатын-ды,(Ажалға қандай тылсым ара тұрды).Кенет, кенет дүрлiгiп жылқылы ауыл,Кекiлi күлтеленген,Асау құлын желiге..
© Айтуар Өтегенов
Ұры тіс
– Ұнататын бұрын ойын, шабысты,Оттамайды, қазiр iшi қабысты,Құнан шығар кезiнде бұл құлаға,Бiр жамандат жабысты,Бiтiмiне iштей көңiлiм..
© Айтуар Өтегенов
Тобанияз
1. Тобанияздың ұрпаққа үнi“Балықшының байлығыЕтек-жеңi кепкенше,Егiншiнiң байлығыЕндiгi жыл жеткенше”.Мал мен жердi тел емудi өзiм бастап..
© Айтуар Өтегенов
Жер атауы – шежірем
Шыңыраулар,Қыземшектi шоқылар,Аттарыңнан талай сырлар оқылар...Тамшалы –Жаным сенiң бал дәмiңдi аңсады.Өрмелi –Үстiртiмнiң әдiптелген ернегi.Көгесем..
© Айтуар Өтегенов
Боз далам
Боз iнген дауыс – боз далам,Ботасын iздеп боздаған.Баз бiреу көңiлiн толқытып,Баз бiреу шерiн қозғаған.Боз жусан иiс – боз далам,Бозторғай әуен..
© Айтуар Өтегенов
Есте жоқ ескі заманда
Бұл Түбек пе,Бұл Түбек,Есте жоқ ескi заманда гүлденген-дi дүркiреп,Аспанынан тек қана Нұр жауатын сiркiреп.Барыстары арс еткен орманы ну..
© Айтуар Өтегенов