Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Баянға
Шай ішіп, балық жедік Баян биден,Сол еді сол күнгі асым көңлім сүйген.Жар достан қадіріңді білетұғын,Еңбегің еш уақытта емес күйген.Қажетің қай..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Тоқсанбай ақынға
Жаманның жақсы шыдар табасына,Қолайсыз қоймас құлақ намасына.Кемістік күндегенмен келе қоймас,Ол ердің яки бақыт, я басына.Таланы тас уатып..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Сусындап саясатқа алғанымша
Оңғарып осы еткен сапарымды,Қуандыр мен сияқты қапалыңды!Ой көзін осы кезде кірбің басын,Жас, шіркін, елу үшке тақалынды."Осыған қадір-құрмет қайда?"..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Зейнепке
(Әзіл сөз)Әһуалап, андатып ем Зейнеп масқа,Құмай көз, оймақ ауыз, қиғаш қасқа.Отырмын сұлу қызға сәлем жолдап,Тезірек жеткіз, інім, сүмбіл..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Тайманға
Сәлем хат жанабыңа жаздым, Тайман,Еппенен екі болмайды еткен пайман.Талабың ойындағы оңғарылып,Сұлуға қосқайсың бас нағыз Айман.Ондағы ел мен Отан..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Үкімет басшыларына айтқаны
Миуалы ортаңдағы гүжім дарақ,Биіктеп бара жатыр көкке қарап.Ел үшін ертелі, кеш иіп басын,Шашып тұр: "Тойыңдар, - деп, кетпей тарап!"Рахмет мұндай..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Жиналды осы сүлетке
Жиналды осы сүлетке,Үш жүздің өңшең маманы.Кеуілден кетті уайым,Кендіктің туып заманы.Құттықтап тойды ақындар,Жазып жатыр наманы.Көңліне бәрі..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Құрылған құтты болсын, сүлеттерің
Құрылған құтты болсын, сүлеттерің,Сияқты болды сүлет сүр еттерің.Кедейдің күннен күнге көзін ашып,Бұздыңдар бай, құлақтың үреттерін.Айтылмай..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Сүлетке айтқаны
Таң атып, қуаныштың күні шықты,Гүжімнің көлеңкелі гүлі шықты."Мұқтажың мұнан былай бітеді", - деген,Жолдастың Мирзояндай үні шықты.Рахмет көптің..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Ізмұхамедке
(Елдің ерекше ұлы, ілім иесі)Ардақты Ізмұхаммед, інім саған,Бір Алла беріп еді білім саған.Ел біткен айтқаныңды екі етпей,Қыздардай қиқарсып тұр..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Нұралыбек
Келіп ек кеуіл сұрап, Нұралыбек,Түріңді түнәугіден көрмедік жек.Жарылқап Жаппар Алла жағыңызды,Сауалап сырқауыңнан аларсың кек.Болып тұр өміріңе ел..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Бәйбішесіне
(әзіл)Бәйбішем бұл уақытта қартаң ашты,Болғанмен бұрын жуас, тарпаң ашты.Ізденіп ертелі, кеш енді жүрмін,Сұлуды сипалайтын арқа, басты."Алмасаң бір..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Байдашов Асқарға айтқаны
Сәлем берсең әрқашан,Саламат бол, шырағым.Болғаннан соң бастасым,Байдашты талай сұрадым."Уақыты қош" деген соң,Бекіді көңіл бұраным.Құтты болсын..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Нұрпейіске
(Әзіл)Нұрпейіс, беріп жібер, болса балтаң,Беріп ем өзімсініп, сеніп салтаң."Алғыстан ақшаң тәуір!" - дейтін болсаң,Толық пұл бермесем де, толар..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Сақиға
(Әзіл сөз)Ағаңнан ілтимас сөз, інім Сақи,Ерде бар кездескенде ердің ақи.Шаппамның басы босап, тыңдамайды,Түзеліп бұрынғыдай десем қақи.Бекітіп бере..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Молла Садық ақынға айтқаны
Аман ба, ақын Саке, жан, малыңыз,Көбісін жас өмірдің жалмадыңыз.Мән-жайды уәжі дұға айлап амал,Ізінен ілім-ікімат қалмадыңыз.Бақ қонып басыңызға..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Сарымсақ ұстаға
Соғып бер Сарымсақжан маған пышақ,Салалы ет, соға қойсаң, етпе ұсақ.Орасан өте сұлу болсын форма,Мойнағы жез, ақ болсын яки масақ.Көзіндей көріп оны..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Ленин ескерткішіне
Қараңдар Лениннің тұрысына,Әр істің қолын сілтеп "дұрысына".Тұрған соң туралықтың туын тұтып,Дүниенің кетті аты төрт бұрышына.Аспанға ажал құсы алды..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Бітік еткей егінді
Бітік еткей егіндіӘлемге бірдей нұр шашып,Көктем шықты, күн күлді.Дүние балқып, нұрланып,Ақ меруерттей төгілді.Иісі аңқып жұпардай,Жер беті гүлге..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Он жылдық Октябрьдің еттік тойын
Он жылдық Октябрьдің еттік тойын,Екпіні еріткендей тас пен шойын.Құттықтап қатын, еркек қалмай келіп,Тамаша таң қаларлық болды ойын.Жиналып жалшы..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Жиенбай жыраудың баласы Рүстембекке
Жерінді сұра шырақтанымаған,Қиял сөз қиын емес әлі маған.Атақты Алла берген байларға ұят,Қоңсысы қасындағы жарымаған.Әнің үшін әпсанамды аямаймын,Дей..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Қауынбайға
(Әзіл)Баласы Қаумен ағам Қауынбайсың,Иісті, пісіп тұрған қауындайсың.Тұрғанда бақ басыңда, халық қолында,Бұлт шөгер Алматының тауындайсың.Шырын тіл..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Сотқа
Құттықтау халық аралап келген сотқа,Тұрсындар ту көтеріп келіп қотқа.Ақ тұзын Үкіметтің анық ақтап,Байлатып бай біткенді аттың отқа.Оларды ошағыңа..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Қызылорда
Бектерім, болсын құтты Қызылорда,Бақ қонсын бақтарыңа қорда-қорда.Ойлы ерлер өздеріндей бас болған соң,Құстар жүр көкте ұшып, қалған торда.Аз бен..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Жер жаһанға жайнаған нұр
Жер жаһанға жайнаған нұр,Күн сияқты Сталин!Көркейтіп көңлін сайратты,Біздердей бұлбұл құстарын.Табылар түрі сөздердің,Бола қойса құштарың.Халық..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы