Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Күзгі көрініс
Көңілді қоңыр салқын саз жүдетіп,Көз жетті кеткеніне жаздың өтіп.Құлайды жапырақтар құба талдан,Күрең күз құдіретіне тағзым етіп.Кеші еді солқылдаған..
© Қалқаман Сарин
Жылы жаңбыр құйып тұр
Жылы жаңбыр құйып тұр. Құйса, құйсын!Далам жатыр аңқытып жусан иісін.Жалаң аяқ жүгіріп мұндай шақта,Еркелеген анаңа бір сәбисің.Жаушы, жаңбыр, жауа..
© Қалқаман Сарин
Кешіккен көктем
Етек-жеңі жиылмай,Жатып алды кыс мынау.Көңіл күй де – бұйырмай,Қоңыр күйге түстім-ау.Қытымыр қыс тұр әлі,Кірпігіне мұз қатып.Ызғырық жел ұрады,Тұла..
© Қалқаман Сарин
Аңсар
Тәкәппәр таудың етегі туған өлкеміз...(Таңсық қой таудың ұлына тулаған теңіз).Түсімде мені қол бұлғап шақырады ылғи,Толқынға қарап, толықсып тұрған..
© Қалқаман Сарин
Ай
Түн. Бұлыңғыр бір мұңға боялды көк,Мен отырмын, ой – сергек, ояу – жүрек.Алабұртып аспаннан іздегенім -Үнсіз ғана сырласар аяулым ед...Әппақ, әппақ..
© Қалқаман Сарин
Көнеріп күз де кетті
Көнеріп күз де кетті,Көне қыс бізге жетті.Көл жатыр көз ұшында,Көрпе ғып мұз желекті.Өмірдің бұл мезгілі,Өзгеше мүлде өз жырыКөкке үнсіз..
© Қалқаман Сарин
Қарауыл. Қара өлең
Қара өлеңнің мекені – Қарауылға келемін,Қара өлеңнің қамы еді, қарап жүрмей жегенім.Қарағанның ішіне көп тығылып ойнайтын,Қара өлеңге құмартқан қара..
© Қалқаман Сарин
Тесіктас
Саған деген көңілдегі күй – үнім,Сағынышым, сан мың мақам иірім.Таңғажайып тағдырың бар, Тесіктас –Сенсің менің ең алғашқы биігім!Әппақ үміт..
© Қалқаман Сарин
Арқат
Сарғайып саған келдім, Арқат ауылым,(Сағынса жыр арнайтын салты атамның).Тұп-тұнық кәусарыңнан қанып ішіп,Шерімді шемен болған тарқатармын.Жатырқап..
© Қалқаман Сарин
Дала
Керме иық далам, келем көсіліп,Аяғым асты көк шалғын.Төсіңнен текті өлең көшіріп,Батыр бабамды еске алдым.Көгімде менің қалықтап ұшқан,Кереге қанат –..
© Қалқаман Сарин
Арқаттағы біздің үй...
Ауыл. Түнді жамылып ап,Түгел тылсым көшке еретін....Біздің үйдің шамы бірақ,Бәрінен де кеш сөнетін.Ай көңілге нұрын сеуіп,Қиял құштық үйге сыймай.Кеш..
© Қалқаман Сарин
Сөндірмей шоғын үміттің...
Сөндірмей шоғын үміттің,Етекті басқан бақ пен сор.Адасып мен де жүріппін,Шындықты көрмей, әттең, сол.Тәрізді кейде көлеңкеңҚасыңда жүрер дос пен..
© Қалқаман Сарин
Ертістің бойы...
Ертістің бойы – ескі жұрт,Қарауыл. Қара шаңырақ.Есілдің бойы...КешкілікЖұлдыздан алқа тағынад.Ертістің бойы – ескі өлең,Сол өлең қымбат бізге..
© Қалқаман Сарин
Жолға шығатын адамға тілек
Ақжолтай тілек тілейін,Бір АЛЛА өзі қолдасын.Жолыңды ашсын күн игің,Еш жамандық болмасын.Жолаушы саған жол болсын,Ақ жолың кеңнен мол болсын.Ойлаған..
Астана
Астанам! Ару қалам, асқақ ордам,Қалың жұрт, қазағыма қақпа болған.Ту ұстап, тұлпар мінген бабаларым,Бермеген ел намысын жатқа қолдан.Бозоғым..
© Қалқаман Сарин
Туған ауыл
Туған ауыл, сен үшін тер төкпедім,Кешір мені, кеш мені, сен текті елім!Бір сағыныш мазалап ертелі-кеш,Жүреді ылғи жанымды өртеп менің.Туған ауыл...
© Қалқаман Сарин
Ауылға бардым...
Ауылға бардым... бала күндерім кекілді,Алдымнан шықты. Ақ жауын жуып бетімді,Алақаныма тамшысы жылы тиеді,Аяулы анамның аппақ жаулығы..
© Қалқаман Сарин
Анашым
Асыл ана! Түсімде көрем сені,Бұрынғыдай емессің неге еңселі?Мен білсем, саған деген сағыныштың,Осынау жұмыр жерде жоқ өлшемі.Тербеп сол сағыныштың..
© Қалқаман Сарин
(Аянатқа)
Қызым менің, қызығым, Аянашым!Анаң сенің жүзіңді аяласын.Таң нұрымен таранып еркем ертең,Күн нұрымен бойжетіп боянасың.Қызым келді өмірге, көз..
© Қалқаман Сарин
Өмір өлшемі (азан мен намаз)
Құдайға құл екенін күнде айғақтап,Көрмеген тірі жанды бір ғайбаттап.Оңаша ойға батып отырды қарт,Жанында немересі жүрді ойнақтап.Маңдайдан бала терін..
© Қалқаман Сарин
Әдеп
Бір ғұлама, тәрбиесі тым бөлек,Шәкірттердің қарсы алдына бірде кеп.Түзу сызық сызып қойып тақтаға,Сынақ болар сұрақ қойды «Бұл не?» – деп.Біреулері:..
© Қалқаман Сарин
Алланың бары ақиқат
«Алладан басқа жоқ Тәңір,Мұхаммед – оның елшісі».Соны айтып жаннат баққа кір,Иманың – жанның емшісі.Болуы қиын Хаққа құл,Ібіліс болса көршісі.Адамның..
© Қалқаман Сарин
Заң дәстүр
Ата заңымның анасы болған дәстүрім,Ата салтында – ғажайып ғұрып, жақсы ырым.Ата бабамның ақ отау, алтын бесігі –Атамекенім! Алладан соңғы басты..
© Қалқаман Сарин
Мадақтап мінсіз Алланы
Жарлы жұртымның жағасы жыртық...Жар астында ма жақсылық?Кетіпті елдің арасын ірітіп,Жалғанды жалмап жоқшылық...Қайтады қашан қазақтың кегі,Жазмыш не..
© Қалқаман Сарин
Күздің соңғы қолтаңбасы
Қыс та келді. Тайды тағы Күз серттен.Қар жауып тұр күйге ұласып біз шерткен.Қара жердің айғыз - айғыз келбеті,Қара қойдың терісіндей тұз сепкен.Өлді..
© Қалқаман Сарин