Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жоқ даусы, жоқ сөзі,
Жарқырайды көп көзі.
Жолыңды ашып тұрады,
Бұйрығын жұрт ұғады.
Жауабы: Бағдаршам
Жарқырайды көп көзі.
Жолыңды ашып тұрады,
Бұйрығын жұрт ұғады.
Жауабы: Бағдаршам
Түсі нарттай,
Тілін тартпай.
Жолға шықса,
Қоймайды құртпай.
Жауабы: От
Тілін тартпай.
Жолға шықса,
Қоймайды құртпай.
Жауабы: От
Қимылы оңдырмас,
Кішкене қоңырбас.
Жауабы: Сіріңке
Кішкене қоңырбас.
Жауабы: Сіріңке
Құйтымдай сандықтың,
Суырмасы толып тұр,
Қажетті заты сан жұрттың.
Жауабы: Сіріңке
Суырмасы толып тұр,
Қажетті заты сан жұрттың.
Жауабы: Сіріңке
Өңеші кең,
Дәу аузымен жұтады.
Төбесі дөң,
Кіші аузымен құртады.
Жауабы: Пеш
Дәу аузымен жұтады.
Төбесі дөң,
Кіші аузымен құртады.
Жауабы: Пеш
Салып ем шыны сарайды,
Тілінен жарық тарайды.
Жауабы: Шам
Тілінен жарық тарайды.
Жауабы: Шам
Шудалары желпеңдеп,
Үйден шығып жатады,
Көкке өрлейді көлбеңдеп,
Бұлт болып батады.
Жауабы: Түтін
Үйден шығып жатады,
Көкке өрлейді көлбеңдеп,
Бұлт болып батады.
Жауабы: Түтін
Үй үстінен
Көкке өрлеп шығады,
Әуе ішінен,
Із-тұз жоқ боп тынады.
Жауабы: Түтін
Көкке өрлеп шығады,
Әуе ішінен,
Із-тұз жоқ боп тынады.
Жауабы: Түтін
Қабырғаға қасынар,
Былғауыш басы бар.
Жауабы: Сіріңке
Былғауыш басы бар.
Жауабы: Сіріңке
Құрама темір,
Қолқабысы көп—
Ғұлама темір.
Жауабы: Робот
Қолқабысы көп—
Ғұлама темір.
Жауабы: Робот
Қызыл ішек
Дөңгелек сайда жатыр.
Ақ шәйнек,
Бұрқылдап қайнап жатыр.
Жауабы: Электр қыздырғышы
Дөңгелек сайда жатыр.
Ақ шәйнек,
Бұрқылдап қайнап жатыр.
Жауабы: Электр қыздырғышы
Әуеде
Дәу қарынды үрдім де,
Аузын байлап бүрдім де,
Төмен қарай сүйредім,
Ауада еркін биледім.
Жауабы: Парашют
Дәу қарынды үрдім де,
Аузын байлап бүрдім де,
Төмен қарай сүйредім,
Ауада еркін биледім.
Жауабы: Парашют
Құмды жиған —
Тұмсығы диван.
Жауабы: Экскаватор
Тұмсығы диван.
Жауабы: Экскаватор
Қанаты бар, жаны жоқ,
Табаны бар, аяғы жоқ.
Өзі ұшады, аспанда жүреді,
Теңізден де, таудан да өтеді.
Жауабы: Самолет
Табаны бар, аяғы жоқ.
Өзі ұшады, аспанда жүреді,
Теңізден де, таудан да өтеді.
Жауабы: Самолет
Құс сияқты, құс емес,
Самғап ұшқан биікке.
Қанаты бар қақпайды,
Жүрсе де сондай биікте.
Жауабы: Самолет
Самғап ұшқан биікке.
Қанаты бар қақпайды,
Жүрсе де сондай биікте.
Жауабы: Самолет
Бір жайын көк жүзінде еткен сайран,
Көргендер қызметіне болар қайран,
Зымырай зулағанда ізі түспес,
Қайткенде тиеді деп көпке пайдам.
Жауабы:..
Көргендер қызметіне болар қайран,
Зымырай зулағанда ізі түспес,
Қайткенде тиеді деп көпке пайдам.
Жауабы:..
Бір қыран аспанда ұшып қалықтаған,
Күндіз-түн жердің жүзін шарықтаған.
Қанаты ағаш, кеудесі темір болат,
Ұшса да қанша алысқа..
Күндіз-түн жердің жүзін шарықтаған.
Қанаты ағаш, кеудесі темір болат,
Ұшса да қанша алысқа..
Әне кетті өзі,
Көрінбейді ізі,
Кімнің күші,
Кімнің ісі?
Жауабы: Аэроплан
Көрінбейді ізі,
Кімнің күші,
Кімнің ісі?
Жауабы: Аэроплан
Бұл жалғанда жаны бар,
Міндім қайық.
Көз көрімге кетеді болып ғайып.
Жауабы: Аэроплан
Міндім қайық.
Көз көрімге кетеді болып ғайып.
Жауабы: Аэроплан
Бір балық көк жолында еткен сайран,
Дамылды көрінеді келді қайдан .
Аузына бір шабақты тістеп алып,
Деп айтар жата алмаймын тапсаң..
Дамылды көрінеді келді қайдан .
Аузына бір шабақты тістеп алып,
Деп айтар жата алмаймын тапсаң..
Бар екен үлкен жорға қайқаңдаған,
Тұяғы жерге тимес тайпалмаған,
Сағатта мың шақырым жерге барып,
Көңілін еш пенденің қайтармаған.
Жауабы:..
Тұяғы жерге тимес тайпалмаған,
Сағатта мың шақырым жерге барып,
Көңілін еш пенденің қайтармаған.
Жауабы:..
Арықтаса сөнеді,
Адам үшін көнеді.
Мінезі жаман өзінің,
Білдірмей тебеді.
Жауабы: Шам
Адам үшін көнеді.
Мінезі жаман өзінің,
Білдірмей тебеді.
Жауабы: Шам
Ақ шатыр, ақ шатыр,
Ақ шатырдың ішінде
Қызыл көзді шал жатыр.
Жауабы: Шам
Ақ шатырдың ішінде
Қызыл көзді шал жатыр.
Жауабы: Шам
Бір түйем бар қамыстың басын жейді,
Шу-шулесең жануар бір жүрмейді.
Қағып-соғып шандаққа шөгерсем де,
Төс табаны сірә бір жер тимейді.
Жауабы:..
Шу-шулесең жануар бір жүрмейді.
Қағып-соғып шандаққа шөгерсем де,
Төс табаны сірә бір жер тимейді.
Жауабы:..
Бір түйем өлді арықтап майы көптен,
Жануар семірмейді жеген шөптен.
Ол түйем зәудеғалам өліп кетсе,
Сүйегі табылмайды жерден, көктен.
Жауабы:..
Жануар семірмейді жеген шөптен.
Ол түйем зәудеғалам өліп кетсе,
Сүйегі табылмайды жерден, көктен.
Жауабы:..