Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Басы — құрыш,
Сабы — шырыш.
Жауабы: Балға
Сабы — шырыш.
Жауабы: Балға
Қалпақты шымырды,
Төбесінен ұрады.
Түзетуге қыңырды,
Дәйім дайын тұрады.
Жауабы: Балға
Төбесінен ұрады.
Түзетуге қыңырды,
Дәйім дайын тұрады.
Жауабы: Балға
Қаз қатар қатарынан бір озбайды,
Аяғын анда-санда бір қозғайды.
Бозінген желіп кетсе желден жүйрік,
Жоқ оның ботақаны құр боздайды.
Жауабы:..
Аяғын анда-санда бір қозғайды.
Бозінген желіп кетсе желден жүйрік,
Жоқ оның ботақаны құр боздайды.
Жауабы:..
Алыстан хабар алған,
Айтқан сөз жазылған.
Жауабы: Телеграф
Айтқан сөз жазылған.
Жауабы: Телеграф
Білмеймін аяқтарын неше мыңнан,
Бір нәрсе арқасында жалғыз қылдан.
Өзінің иелері әмір қылса,
Жер жүзін бір сағатта сайран қылған.
Жауабы:..
Бір нәрсе арқасында жалғыз қылдан.
Өзінің иелері әмір қылса,
Жер жүзін бір сағатта сайран қылған.
Жауабы:..
Атсыз, жансыз бір нәрсе жаяу жүрген,
Қарына неше жерден шоқтар ілген.
Әрі атсыз,әрі жансыз болса-дағы,
Халықтың неше түрлі тілін..
Қарына неше жерден шоқтар ілген.
Әрі атсыз,әрі жансыз болса-дағы,
Халықтың неше түрлі тілін..
Бір жылан жердің жүзін орап жатқан,
Сұрасаң сөз айтады бір тараптан.
Ау, жаным, тапқын мұны көп ойламай,
Шығады деп айтып тұрмын көңіл..
Сұрасаң сөз айтады бір тараптан.
Ау, жаным, тапқын мұны көп ойламай,
Шығады деп айтып тұрмын көңіл..
Сайда тұрған қу ағаш
Тармақтарын бұрасаң,
Жер шарымен шамалас.
Жауабы: Телеграф бағанасы
Тармақтарын бұрасаң,
Жер шарымен шамалас.
Жауабы: Телеграф бағанасы
Қатар-қатар жігіттер,
Қарасаң қайда міні бар,
Бір-біріне ұштасқан,
Арасында қылы бар,
Ешбір тамақ ішпейді,
Қолдарында шыны бар.
Жауабы:..
Қарасаң қайда міні бар,
Бір-біріне ұштасқан,
Арасында қылы бар,
Ешбір тамақ ішпейді,
Қолдарында шыны бар.
Жауабы:..
Түйесі қатар-қатар бір озбайды,
Ішінде ботасы жоқ құр боздайды,
``Шөк`` деп қап бұйдасынан сілкіп қалсаң,
Не түрлі жаңалықтан сөз..
Ішінде ботасы жоқ құр боздайды,
``Шөк`` деп қап бұйдасынан сілкіп қалсаң,
Не түрлі жаңалықтан сөз..
Қатар, қатар, қаздай-ды,
Нар түйеше боздайды.
Жауабы: Телеграф бағанасы
Нар түйеше боздайды.
Жауабы: Телеграф бағанасы
Құстан аумайды,
Көкте заулайды.
Жауабы: Ұшақ
Көкте заулайды.
Жауабы: Ұшақ
Тақылдатып таңдайды,
Егінді тез жалмайды.
Дәнін берер тазалап,
Өзі түкте алмайды.
Жауабы: Комбайн
Егінді тез жалмайды.
Дәнін берер тазалап,
Өзі түкте алмайды.
Жауабы: Комбайн
Тоққа қоссаң зырылдайды,
Бір бағыттан бұрылмайды.
Жуан жұмыр темірді,
Қырнап, жонып кемірді,
Өлшеп берсең кеседі,
Керек етсең теседі,
Артық..
Бір бағыттан бұрылмайды.
Жуан жұмыр темірді,
Қырнап, жонып кемірді,
Өлшеп берсең кеседі,
Керек етсең теседі,
Артық..
Көктен көзін алмайды,
Ғарыш сырын барлайды.
Жауабы: Телескоп
Ғарыш сырын барлайды.
Жауабы: Телескоп
Жылжымалы баспалдақ,
Сатыларын бассаң нақ,
Не жоғары, не төмен,
Сырғимын да жетем мен,
Көзді жұмып, ашқанша-ақ.
Жауабы: Эскалатор
Сатыларын бассаң нақ,
Не жоғары, не төмен,
Сырғимын да жетем мен,
Көзді жұмып, ашқанша-ақ.
Жауабы: Эскалатор
Жер қатпарын қашайды,
Тау да,
Сай да жасайды.
Қыршылдатып тістерін,
Топырақты асайды.
Жауабы: Экскаватор
Тау да,
Сай да жасайды.
Қыршылдатып тістерін,
Топырақты асайды.
Жауабы: Экскаватор
Әкемнің тор тайы,
Май жалап, су ішсе,
Тоқтамай жортады.
Жауабы: Машина
Май жалап, су ішсе,
Тоқтамай жортады.
Жауабы: Машина
Жер асты даңғылы,
Көлігінің зулаған,
Естіледі саңқылы.
Жауабы: Метро
Көлігінің зулаған,
Естіледі саңқылы.
Жауабы: Метро
Қатар жатқан қос білек,
Үстінен келер күш үдеп.
Жауабы: Теміржол
Үстінен келер күш үдеп.
Жауабы: Теміржол
Төбесінде кіндігі,
Жалғанған желіге.
Қабырғада күндігі,
Нұр шашқан төріне.
Жауабы: Троллейбус
Жалғанған желіге.
Қабырғада күндігі,
Нұр шашқан төріне.
Жауабы: Троллейбус
Есіксіз үй кішкене,
Әңгіме айтар кей шақта.
Жан адам жоқ ішінде,
Ән де салады кей уақытта.
Жауабы: Радио
Әңгіме айтар кей шақта.
Жан адам жоқ ішінде,
Ән де салады кей уақытта.
Жауабы: Радио
Жаны жоқ сөйлеп тұрған денесінде,
Ұмытпай мәңгі қалған сөз есінде.
Тарихтан бұрынғы өткен хабарлайды,
Мәделі тығулы тұр кеудесінде.
Жауабы: Кино
Ұмытпай мәңгі қалған сөз есінде.
Тарихтан бұрынғы өткен хабарлайды,
Мәделі тығулы тұр кеудесінде.
Жауабы: Кино
Сөйлейді жан жоқ кеудесінде,
Қызықты мағына бар кеңесінде.
Суретін шежіре етіп тартып берер,
Болғанын қанды майдан егесінде.
Жауабы: Кино
Қызықты мағына бар кеңесінде.
Суретін шежіре етіп тартып берер,
Болғанын қанды майдан егесінде.
Жауабы: Кино
Қараңғы тамның ішінде,
Ақ төсектің үстінде.
Бір-бір жарым сағат ішінде,
Бір адамның тағдыры шешіледі.
Жауабы: Көгілдір экран
Ақ төсектің үстінде.
Бір-бір жарым сағат ішінде,
Бір адамның тағдыры шешіледі.
Жауабы: Көгілдір экран