Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Дәмін таттсаң –тәтті-ақ,
Түсін көрсең- әппақ.
Жауабы: Қант
Түсін көрсең- әппақ.
Жауабы: Қант
Тырау-тырау тырналар,
Тау басына жорғалар.
Еті арам,сорпасы адал,
Ол не балалар?
Жауабы: Аралар
Тау басына жорғалар.
Еті арам,сорпасы адал,
Ол не балалар?
Жауабы: Аралар
Ұзын мойны,
Екі ішек,
Қатар-қатар тепкішек.
Басып көрсең бір-бірлеп,
Үн шығады күмбірлеп.
Жауабы: Домбыра
Екі ішек,
Қатар-қатар тепкішек.
Басып көрсең бір-бірлеп,
Үн шығады күмбірлеп.
Жауабы: Домбыра
Бір нәрсе жоғарыда от жағып тұр,
Дабылдап дабылын ол қағып тұр.
Жауабы: Найзағай
Дабылдап дабылын ол қағып тұр.
Жауабы: Найзағай
Жаңбыр жауып басылды,
Аспан шайдай ашылды.
Қызыл, сары, жасылды,
Көкте бір зат асылды.
Жауабы: Кемпірқосақ
Аспан шайдай ашылды.
Қызыл, сары, жасылды,
Көкте бір зат асылды.
Жауабы: Кемпірқосақ
Терезені өрнектеп,
Әдемі сурет салыпты.
Кім екенін табайық.
Көрінбей кетіп қалыпты.
Жауабы: Аяз
Әдемі сурет салыпты.
Кім екенін табайық.
Көрінбей кетіп қалыпты.
Жауабы: Аяз
Сумен кірді ашады,
Өзі судан қашады.
Жауабы: Сабын
Өзі судан қашады.
Жауабы: Сабын
Жай да үнсіз тұрады,
Біреу келсе тез жет деп,
Қоңырауын ұрады,
Дабыл қағып безектеп.
Жауабы: Телефон
Біреу келсе тез жет деп,
Қоңырауын ұрады,
Дабыл қағып безектеп.
Жауабы: Телефон
Қос рельстің арасын,
Қоссам егер белдеулеп,
Биікке өрлеп барасың.
Жауабы: Саты
Қоссам егер белдеулеп,
Биікке өрлеп барасың.
Жауабы: Саты
Екі ұшына
Екі шелек іліп алды.
Қайқы таяқ
Иығыма мініп алды.
Жауабы: Иінағаш
Екі шелек іліп алды.
Қайқы таяқ
Иығыма мініп алды.
Жауабы: Иінағаш
Мөлдір мұз арқылы,
Нұр төгіп күн тұрар.
Кең бөлме әр күні,
Тазарып құлпырар.
Жауабы: Терезе
Нұр төгіп күн тұрар.
Кең бөлме әр күні,
Тазарып құлпырар.
Жауабы: Терезе
Сабы — таяқ,
Басы — қалақ.
Ұшын жүрер,
Жерге қадап.
Жауабы: Күрек
Басы — қалақ.
Ұшын жүрер,
Жерге қадап.
Жауабы: Күрек
Іші салқын, мұзы бар,
Күнкей қашқан қой сынды,
Жылыда тез бұзылар,
Барша тағам тығылар.
Жауабы: Тоңазытқыш
Күнкей қашқан қой сынды,
Жылыда тез бұзылар,
Барша тағам тығылар.
Жауабы: Тоңазытқыш
Еденді кеп жаласа,
Қалдырмас ол түгіңді.
Аузына таласа
Бар қиқым жүгінді,
Тазалауы тамаша,
Кілем мен алаша,
Жайнайды қараса.
Жауабы:..
Қалдырмас ол түгіңді.
Аузына таласа
Бар қиқым жүгінді,
Тазалауы тамаша,
Кілем мен алаша,
Жайнайды қараса.
Жауабы:..
Кір-қоқысты сүймейді,
Сыртқа қуып сүйрейді.
Жауабы: Сыпырғыш
Сыртқа қуып сүйрейді.
Жауабы: Сыпырғыш
Екі басы қалта,
Ортасы алқа.
Жауабы: Тұтқыш
Ортасы алқа.
Жауабы: Тұтқыш
Сүрткен киімі тазарып,
Өзі қалды тым арып.
Жауабы: Сабын
Өзі қалды тым арып.
Жауабы: Сабын
Кір киімді қалайды,
Өзі кірді жалайды.
Суға түссе шомылып,
Дақты жояр талайғы.
Жауабы: Сабын
Өзі кірді жалайды.
Суға түссе шомылып,
Дақты жояр талайғы.
Жауабы: Сабын
Кірге суда кезігеді,
Сүйкенем деп езіледі.
Жауабы: Сабын
Сүйкенем деп езіледі.
Жауабы: Сабын
Бiлiмнен мол сый-асы,
Балғындардың ұясы.
Жауабы: Мектеп
Балғындардың ұясы.
Жауабы: Мектеп
Бiлiмнiң жол басшысы,
Шәкiрттiң қолбасшысы.
Жауабы: Мұғалім
Шәкiрттiң қолбасшысы.
Жауабы: Мұғалім
Қалың киім ұнатады
Шешіндірсең жылатады.
Жауабы: Жуа
Шешіндірсең жылатады.
Жауабы: Жуа
Бұл не деген көп киім,
Жетпіс қабат көп киім.
Жаңбыр одан өтпейді,
Қабат-қабат тоны бар,
Түймелеуге жетпейді.
Жауабы: Орамжапырақ
Жетпіс қабат көп киім.
Жаңбыр одан өтпейді,
Қабат-қабат тоны бар,
Түймелеуге жетпейді.
Жауабы: Орамжапырақ
Сырты жасыл қатты,
Іші қызыл тәтті.
Жауабы: Қарбыз
Іші қызыл тәтті.
Жауабы: Қарбыз
Жерде жатып желіндейді,
Күз түскенше желінбейді.
Жауабы: Қауын
Күз түскенше желінбейді.
Жауабы: Қауын