Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Дауыстап жаһанда ақырғанда,
Баласы қайта келмес шақырғанға.
жауабы
Мылтық
Баласы қайта келмес шақырғанға.
жауабы
Мылтық
Алып соғып арс етті,
Даусы Самарқанға жетті.
жауабы
Мылтық
Даусы Самарқанға жетті.
жауабы
Мылтық
Бас бармағы бармақтай,
Бақырғаны тайлақтай.
жауабы
Мылтық
Бақырғаны тайлақтай.
жауабы
Мылтық
Белі бүкір,
Алысқа түкір.
жауабы
Мылтық
Алысқа түкір.
жауабы
Мылтық
Бір нәрсе жоғарыда от жағып тұр,
Дабылдатып дабылын ол қағып тұр.
От жағып, дабыл қағып тұрғанында,
Сабалап төмен қарай су ағып..
Дабылдатып дабылын ол қағып тұр.
От жағып, дабыл қағып тұрғанында,
Сабалап төмен қарай су ағып..
Аспаннан жауды ақ бидай,
Үйге қарай жүгірдім.
Ызғарына шыдамай,
Сүмелектеп бүгілдім.
жауабы
Бұршақ
Үйге қарай жүгірдім.
Ызғарына шыдамай,
Сүмелектеп бүгілдім.
жауабы
Бұршақ
Ақ моншақтар сабалар,
Қалмайды олар жанды аяп.
Жатып-жатып жоғалар,
Ешкім жинап алмай-ақ.
жауабы
Бұршақ
Қалмайды олар жанды аяп.
Жатып-жатып жоғалар,
Ешкім жинап алмай-ақ.
жауабы
Бұршақ
Тырсылдап түседі,
Жер бетіне жетеді.
Жер бетіне жеткен соң,
Ғайып болып кетеді.
жауабы
Бұршақ
Жер бетіне жетеді.
Жер бетіне жеткен соң,
Ғайып болып кетеді.
жауабы
Бұршақ
Таудан топ түсті,
Аяқ-қолы жоқ түсті.
жауабы
Бұршақ
Аяқ-қолы жоқ түсті.
жауабы
Бұршақ
Әуеде қызғыш, жерде бұзғыш.
Қызғыш айтады: “беремін” деп,
Бұзғыш айтады: “аламын” деп,
Берсе - барлық,
Бермесе - қаһарлық.
жауабы
Жаңбыр..
Қызғыш айтады: “беремін” деп,
Бұзғыш айтады: “аламын” деп,
Берсе - барлық,
Бермесе - қаһарлық.
жауабы
Жаңбыр..
Ата-екем жерге пышағын шанышты.
жауабы
Жаңбыр
жауабы
Жаңбыр
Көтеріліп теңізден
Аспанға биік барамын.
Биіктен қайта түскенде
Өңі кірер даланың.
жауабы
Жаңбыр
Аспанға биік барамын.
Биіктен қайта түскенде
Өңі кірер даланың.
жауабы
Жаңбыр
Қара таудың басында
Киік кетіп барады.
Қол-аяғы баурына
Тиіп кетіп барады.
жауабы
Тұман
Киік кетіп барады.
Қол-аяғы баурына
Тиіп кетіп барады.
жауабы
Тұман
Көкке шықса бұлт,
Жерге түссе шаңыт.
жауабы
Тұман
Жерге түссе шаңыт.
жауабы
Тұман
Аспандағы әсем белбеуді,
Алып белге буынсам.
жауабы
Кемпірқосақ
Алып белге буынсам.
жауабы
Кемпірқосақ
Тау тарс етсе тағы үркер,
Таудағы елдің малы үркер.
Қырдағы жылқы үркер,
Жортып жүрген түлкі үркер.
жауабы
Күннің күркіреуі
Таудағы елдің малы үркер.
Қырдағы жылқы үркер,
Жортып жүрген түлкі үркер.
жауабы
Күннің күркіреуі
Сарайдағы сары айғыр,
Сарнап-сарнап кісінер.
жауабы
Күннің күркіреуі
Сарнап-сарнап кісінер.
жауабы
Күннің күркіреуі
Мені ешкім көрмейді,
Дауысымды есітеді.
жауабы
Күннің күркіреуі
Дауысымды есітеді.
жауабы
Күннің күркіреуі
Бір нәрсе етегі кең, найзасы бар,
Қосылған адамзатқа хайласы бар.
Мекені жерде емес, көлде емес,
Адамға әр уақытта пайдасы бар.
жауабы
Найзағай
Қосылған адамзатқа хайласы бар.
Мекені жерде емес, көлде емес,
Адамға әр уақытта пайдасы бар.
жауабы
Найзағай
Айдаһар аузын ашса, арс етеді,
Гауһары жерге түссе, жарқ етеді.
жауабы
Найзағай
Гауһары жерге түссе, жарқ етеді.
жауабы
Найзағай
Аспанда бір нәрсе бар жылмаңдайды,
Тау басында жүгіріп қылмаңдайды.
Жанына жан иесі жақын келсе,
Бақырып бассалуға тайынбайды.
жауабы
Найзағай
Тау басында жүгіріп қылмаңдайды.
Жанына жан иесі жақын келсе,
Бақырып бассалуға тайынбайды.
жауабы
Найзағай
Қырда қылыш жарқылдайды.
жауабы
Найзағай
жауабы
Найзағай
Көк көрпенің ішінде жарты нан жүр.
жауабы
Бұлт арасындағы ай
жауабы
Бұлт арасындағы ай
Аспандағы көлеңке,
Жерге суын себеді.
жауабы
Бұлт пен жаңбыр
Жерге суын себеді.
жауабы
Бұлт пен жаңбыр
Жардай дәулер соғысты,
Жарқ-жұрқ етіп оқ ұшты.
жауабы
Бұлт пен найзағай
Жарқ-жұрқ етіп оқ ұшты.
жауабы
Бұлт пен найзағай