Бөлім: «Жаңылтпаштар жинағы»
Жаңылтпаш — қазақ ауыз әдебиетінің шағын жанры. Жаңылпаш ойын-сауыққа жиналған жұртты күлдіру; жас ұрпақтың тілін ұстартып, әр түрлі сөзді шапшаң айтуға үйрету мақсатымен пайда болған. Жаңылпаштың сөздері адамды жаңылдыратындай қиын, көбінесе, ұяң және қатаң дауыссыз дыбыстардан құралады, қара сөз немесе өлең түрінде болады. Жаңылпаш ойын-сауықтарда ән білмейтін, жатқа тақпақ айта алмайтын жастарға жаза ретінде де қолданылған. Мұндай ұятты жағдайға қалмас үшін әр жас жігіт пен қыз ән-жыр үйренуге талпынған. Қазіргі кезде Жаңылпаш жаңа мазмұнға ие болып, түрі мен мазмұны жағынан молыға түсті. Жас ұрпақты достыққа, бірлікке, адамгершілікке, ізгі қасиеттерге тәрбиелеудің маңызды құралына айналды. “Қамаштан көріп қалашты, Қалашқа Жарас таласты, Бөлінсін десең қалаш тең, таласпа Жарас Қамашпен” сияқты тәрбиелік мәні зор Жаңылпаштар бала бақшалар мен мектептерде жиі қолданылады.
Гүл-гүл жайнап жер-аспан,Гүрілдейді сайда өзен,Гүлжазира жарасқан,Гүлдерімен қай кезең?
Гөк, Гөк, көги гөк,Көк көп, көги көк,Гөк, Гөк, көги көк.
Ғажап бояу жағады,Ғали сурет салады.
– Дегенде, әй, Тайқарбай, әй, Тайқарбай,Қойыңды май жусанға жай, Тайқарбай.– Тайқарбай, Майқарбайлар толып жатыр,Әй, Тайқарбай, дегенiң қай Тайқарбай?
Демеудi Медеу демемеп пе?Медеудi Демеу демеп пе?
Досқа босқа қарама,Дос та босқа қала ма?
Далада Дана да ойнап жүр,Далада сана да ойнап жүр.
Досым маған еліктепДомбырамен ән салды.Дән риза болып көп,Дуылдады, тамсанды.
ДәуренніңДутары бар,Дағарадай.
Дән – дәулет,Дәулет – дән.Сән – Сәулет,Сәулет – сән.
Далалықтарға даралықДаласынан дариды.
Дәмді шөпті таңдаған,Дәмді шөпті талғаған,Дағдысынша дуадақДаланы еркін шарлаған.
Дегелек-ау, дегелек,Дамылдасын деген ек.
Етiгiмнiң басыҚайқаяр, қайқаймас,Қайқаяр, қайқаймас.
Есiк алдындағы отынныңШырпылылырағынан ала кел,Томарлылырағынан ала кел,Тамырлылырағынан ала кел,Түбiрлiлiрегiнен ала кел.
Есет,КешеНешеКөшеАтынАлдыңЖаттап?КешеНешеКөшеАтынЕсет,АлдыңХаттап?
Еліктер керіктерге еліктесе де,Керіктер еліктерге еліктемес.
Жаңбыр жауып келедi қар аралас,Бiр топ кемпiр келедi шал аралас.Тауға қайың бiтедi тал аралас,Бiр топ сиыр келедi тана аралас.
«Жер асты үңгірлері...»Деп досым міңгірледі,Ол міңгірлегендеҮңгірлер де күңгірледі.
Жол азық алдық,Мол азық алдық.Қоржынымыз толы азық алдық,Сайлаудың қоразын алдық.
Жақсы қайшыҚайсы қайшы?
– Жұмаш, көзіңді жұм, аш,– деді Күлаш.
Жомартта бар әліппе,Жомарт жетік әріпке.
Жамал Жаңылды,Жалындырмақшы болды.Жаңыл Жамалды,Жаңылдырмақшы болды.Жаңылдырғаны дұрыс па?Жаңылдырмағаны дұрыс па?
Жамал амал іздесе де,Самал амал іздемейді.