Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
ХАЗІРЕТКЕ ҚАЛАЙ БАРАМ?
Рахым Мәулім рахымымен жадына алса,Не бетіммен Хазіретке барамын мен?Жолға түсіп, жанда тәуба шамы жанса,Не бетіммен Хазіретке барамын мен?Хақ..
© Қожа Ахмет Яссауи
ҒАРАСАТ МАЙДАНЫ
«Куллу ман алайһа фанин» – Құранда мән:Өледі екен басқа жан Бір Алладан.Исрафыл сүр үрлеп, келер тағыКөрден бәрі тіріліп шығар заман.Елу мың жыл..
© Қожа Ахмет Яссауи
ҒАШЫҚ ДЕРТІ
Ғашық дертке ем сұрама, әсте, тегі,Ойран қылып кетеді оның дауасы жоқ.Жан қиналып, жасың ағып, ес кетеді,Ол бір дерт қой ей, достарым, шарасы..
© Қожа Ахмет Яссауи
ҚИЯМЕТ КҮН ЖАҚЫН ҚАЛДЫ
Әулиелер уағдасы келді, міне,Қияметтің күні жақын жетті, достар.Ақылды құл кетеді айтып ендігіге,Ел-халықтан мейір-шафқат кетті, достар.Барша жұрттан..
© Қожа Ахмет Яссауи
АШ, ЕЙ, МОМЫН, КӨЗІҢДІ
Аш, ей, момын, көзіңдіСахар мезгіл болғанда,Құтқар оттан өзіңдіСахар мезгіл болғанда.Сахарларда барша гүлмадақтайды Құдайды,Айтып бұлбұл..
© Қожа Ахмет Яссауи
ДӘРІЛ БАҚИҒА ӨТУ
Күн байқалмас Әзірейіл келіп қалған,Ыстық тәннен әзиз жанды беру керек.Бес-ақ күндік ғұмырыңды беріп қолдан,Шара таппай ақыр бір күн өлу..
© Қожа Ахмет Яссауи
ОПАСЫЗ ФӘНИ
Опасыз фәни – бұл жалғанЖұтады жуан-жұқаны.Малыңа сенбе құлданған,Қурайдың ол бір бұтағы.Қай жаққа кетті аттанып,Пікір қыл, сонау көп халық?Жетеді..
© Қожа Ахмет Яссауи
ӘЗІРЕТ ӘЛІ ХАҚЫНДА
Төртінші дос – жар болған Алла шері Әли-дүр,Миғражда бар болған Алла шері Әли-дүр.Хақ әмірін жүргізді,кәпірлерді кіргізді,Ай дидарлы, нұр жүзді Алла..
© Қожа Ахмет Яссауи
ОСПАН ХАҚЫНДА
Үшінші дос – жар болған иман қабы Оспан ғой,Әр демінде бар болған иман қабы Оспан ғой.Пайғамбардың күйеуі,дініміздің сүйеуі,Барлық ісі киелі иман..
© Қожа Ахмет Яссауи
ОМАР ХАҚЫНДА
Сәни* досы Расулдың әділетті Омар-дүр,Мүмін жары асылдың әділетті Омар-дүр.Біләлге азан айттырған,шариғатты хат қылған,Дін шырағын жақтырған әділетті..
© Қожа Ахмет Яссауи
ӘБУБӘКІР СЫДЫҚ ХАҚЫНДА
Көрген бойда-ақ иланған Әбубәкір Сыдық қой,Ұстын болып қиналған Әбубәкір Сыдық қой.Мұңдасқанда зарлаған,құлдыққа бел байлаған,Іші-бауырын қарнаған..
© Қожа Ахмет Яссауи
ПЕЙІШ ПЕН ТОЗАҚТЫҢ АЙТЫСЫ
Пейіш, тозақ таласар, таласуда баян бар,Тозақ айтар:«Мен артық, менде Перғауын, Һаман бар».Пейіш айтар:«Білмейсің, сенде қандай талғам бар?!..
© Қожа Ахмет Яссауи
СЫН САҒАТ
Қара күн ғой сын сағатта бұл фәниден сапар қылсаң,Болмас, тіпті, шаңырағыңнан бір тамшы су татар мұршаң.Ажал сенің қарамайды жердегі..
© Қожа Ахмет Яссауи
ЕЙ, СОФЫ
Ей, софы, талап қылсаң Хақ Дидарын,Жаннан кеш, алқа ішінде жан қинағын.Алла үшін тәрік болсын бар жиғаның,Талақ қыл түн ұйқыңды– өшсін мұндар.Ғашыққа..
© Қожа Ахмет Яссауи
ЖАСЫЛ ҚҰС
«Лә иләһа илл-Алла» – тағаты барҚұл аузынан жасыл құс шығады ұшып.Дүр-жақұттан тоқылған қанаты бар,Қарсы алады ғаршылар құрақ ұшып.Мың тіл берген ол..
© Қожа Ахмет Яссауи
ЗІКІРШІНІҢ ҚАБІРДЕГІ ХАЛІ
Келің, достар, сал зікірді – Хаққа мадақ,Хақ зікірі жүрек көзін ашар, достар.Истиғфарды тынбай айтып тап қанағат,Шайтан-лағын тән мүлкінен қашар..
© Қожа Ахмет Яссауи
КЕПІЛ БОЛАМ
Әуелі – Һу, ақыры – Һу деп, өзіңнен кет,Хақ Жамалын көрсетпесе, кепіл болам.Хақ жолына кемел жан боп төзіммен жет,Хақ Жамалын көрсетпесе, кепіл..
© Қожа Ахмет Яссауи
«ҺАЙ»* ЗІКІРІ
Хақ жаратқан – Бір Алланың жанабына ұш,Лағин-шайтан жолдарынан қайтың, достар.Ықыласпен махаббаттың шарабын іш,Жан-жүрекпен Һай зікірін айтың..
© Қожа Ахмет Яссауи
«ҺУ» АЛҚАСЫ
«Һу» алқасы* құрылды,Ей, дәруіштер, келіңдер,Хақ сыпырасы* жайылды,Одан үлес теріңдер.«Қал»* ғылымын оқыңдар,«Хәл»* ғылымға бекіңдер.Жоқтыққа шым..
© Қожа Ахмет Яссауи
КІМДЕР ҮШІН КЕЛДІ РАСУЛ?
Қан ағызды көзінен ол кімдер үшін?Барды – талақ, өзін кәуап қылды ел үшін,Үмбет болсаң, үлгеріп же бұл жемісін,Кімдер үшін келді Расул – білдіңіз..
© Қожа Ахмет Яссауи
ҮМБЕТ ТУРАЛЫ
«Әл кәззабу лә уммәти!»* – деді Расул жұпар леп,Жалғаншылар қауымын үмбет демес Мұхаммет.Хақтың іздеп Дидарын,Тура жүрген құлдарын –Шын жолдағы..
© Қожа Ахмет Яссауи
САЛАУАТ
Он сегіз мың ғаламға сәруар* болған Мұхаммет,Отыз үш мың асхабқа сардар болған Мұхаммет.Жоқшылық пен індетке қанағатшыл Мұхаммет,Күнә тартқан үмбетке..
© Қожа Ахмет Яссауи
ӘНТӘЛ ҺӘДИ
Құнсыз құлың – дәргейіңе жылап келдім,Жетегіңе ал, жолыңа сал, Әнтәл Һәди*.Ия, Құдірет, адастырмас шырақ бергін,Жетегіңе ал, жолыңа сал, Әнтәл..
© Қожа Ахмет Яссауи
ЖЫЛАП ДҰҒА ҚЫЛАМ САҒАН
Рахымыңнан мен ғаріпті шет қалдырма,Тынбай мезгіл жылап дұға қылам саған.Ояу болам боялғанша ақ таң нұрға,Жұмбай көзді жылап дұға қылам..
© Қожа Ахмет Яссауи
ҚАҺАР АТТЫ ҚАҺАРЫҢ
Қаһар атты қаһарың – қорқып жылар Қожа Ахмет,Рахман атты рахымың – сертін қылар Қожа Ахмет.Күнәйім көп, ылайым,кешіргейсің, Құдайым,Кім бар құлдар..
© Қожа Ахмет Яссауи