Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Ән-жырлардың түлегі
Кең даланы, қалың ормандыТерең бойлап жағалап,Күннің тал түс, бел ортасындаӘсем әнге, жырға қосып,Аяғымды алшаң басып, серуендеп келемін.Жер шарын..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Орман патшасы
Кім ол, кешкі қараңғы ақшамда шауып шырықты бұзған?Шабондоз екен жас баласымен кешігіп келе жатқан.Жас бала қорқыныштан, әкесіне жабысып алған;Шал..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Балықшы
Жарыса толқындар, шулап ән салар!Көл жағасында балықшы отыр, ойға шомып;Айнала жым-жырт, көңілі дертке толып.Сағаттар бірінен бірі тоқтаусыз өтіп..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Өзін өзі ақтау
Өзімнің өткен сыбдырлы күндерімдіКөзіммен мен қалайша оқып көре аламын...Және де жапырақшаларды іздеумененБір үйден бір үйге жүгірумен..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Игілікке тілектес жандарға
Ақындарда құпия сыр болмаған,Ал, ұстамды ақындарды күндіз күні деШырақ жағып іздесең де таба алмассың;Қара сөзбен айта алмағаныңды, –Өзімізден өзіміз..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Бұлбұл құс
Күлімдеп қарап жаным, бәрін де маған бердің,Мен бе тағдырымды тергейтін!Егер де ол ұры болып, шықса жалғанда,Жасаған ұрлығы да – керемет.Дегенмен де..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Ұрыларды кездейсоқтық әкелмеген...
Ұрыларды кездейсоқтық әкелмеген,Түбінде ол ұры және де ұры – қабаттас:Ұрлаған ол бүгінде қайнап жатқан,Бойымнан менің ғашықтар іздері..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Бұлбұл құсқа
Керемет та маша ойынымен,Сенің көңіл-күйінді қуантар,Раушан гүлдері өлер тобымен ашылмастан,Көріп шексіз азап, қиындықтар.Бір құтты қошемет, құрмет..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Ақын-жазушылар қайда, байқалмаған?..
Ақын-жазушылар қайда, байқалмаған?Жоқ енді ондай пенделер де.Қобызшы қайда,Өзін ерекше бір өзгеше жандай санаған?Байқап бағамдасақ,Негізінде олар..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Сенің айтқан сөздеріңнің бәрін де, жылдар өте ұмыттым..
«Сенің айтқан сөздеріңнің бәрін де, жылдар өте ұмыттым:Сезімтал табиғаттың қуанышты күндерін,Тамылжыған естеліктер менМахаббат қызық мол жылдары..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Ғафизге
Жоқ, Ғафиз, сенімен теңесуге –Қайда дейсің бізде!Ақ желкен кеме қанатын қағып,Құстай ұшып келеді,толқынменен біргелесіп.Жылдам, жеңіл ол қадам..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Рахатты өкініш
Бәрінен де жасырған!Бірін бірімен ұрыстырған!Тек қана даналардың құпиясына сеніңдер:Өлімнің от жалынына барып түссе егер,Бар тіршілікті дәріптеп мен..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Өрескел де болса, орынды
Ия, поэзия неткен қатыгез!Не затымды, құмарлығымды, шіркін,жоғалттым?Бойымда қаным қайнап тұрғанда,Әрбір сағатымды қымбат бағалап,Өте қарапайым жан..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Бүгінімде – өткендерім
Бау-бақша таң шуағыменРаушан гүлдері нұрланып,Тұр бірлесе гүлдеп жайқалып.Әріректе – тып-тыныш ұйқыда жатыр,Қатпар-қатпар болған,Бұралаңдаған кәрі..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Өлең-жырлар
Ән-жырлар қайдан шуақтанып,Өлең-жырлар қайдан күш-қуат алады.Ақындар оған көңіл қойып,Көпшілік қолдап оны қолпаштар.Алғаш махаббаттан жол..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Төрт бақыт
Араб еліне Аллам сыйлағанТөрт құдіретті бақытты.Жүрек төріндегі қуаныш пен батырлықЕшқашанда сөнбеген.Сәлде – сахара capбаз дары үшінПатша тәжінен де..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Гиджра
Солтүстік, Батыс, Оңтүстік күйреуде,Тақ та, патшалық та құлады.Шығысқа қарап жол тарт,Тап таза қоңыр самал ауасынан дем ал,Махаббаттың, ойын-сауық..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Тышқандарды аулаушы
Күнделікті өмірде, сендер сүйер – әншімін,Мен тышқандарды аулаушымын,Көп жерлерде белгілі,Бұл шаһарда да менің өнерім өте қажетті.Тышқандар бұл жерде..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Құдай мен биші
Индия елінің аңыздарынанМагадаев, әлемді билеуші,Бізге алтыншы рет те түспестен,Үлкен-кішінің бәріне де,Өзі келіп жолықпаққа,Сауран құрып..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Коринфтің келіні
Афины шаһарына бағыныштыҚызметшілер орны болған Коринфке,Белгіліз, жас жігіт мейман,Өзінің әкесімен бұрыннанНан, тұз бірге бөлісіп жегенКісінің үйіне..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Құл қызметші мен диірменші қыз
Құл қызметші:Қайда? Тоқтағын!Маған тіл қатшы!Аты жөнің, есімің кім?Диірменшінің қызы:Лиза.Құл қызметші:Қайда барасың? Тоқташы!Тырманы ұстап жүгірмес..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Кен қазына байлық ізденуші
Небір қарбаласты да,Небір ауыртпашылығы мол азапты да,Аз емес көп жыл,Бір басымнан өткердім.Кедейшілік – одан асқан жоқ қиыншылық,Алтын жиһаз маған..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Отырыста
Көңілім менің көк жиекке жетелеп,Қараптан қарап адасады:Қаншама ұмтылғанмен,Жұлдыздар шаһарына жолым қашан болмақ?Жоқ енді,Шарап ішіп, ән..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Өсиет
Еш нәрсеге де назар аудармастан,Кім өмір сүрген?Дүние қозғалыста мәңгілік.Күнделікті тіршіліктің рахатына бөленіп,Кепілдіктер ғажап өзгерістер,Қатал..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте
Жалғыз және барлығы
Қоштасып өзімен-өзі мәңгілік,Тиместен залалы ешкімге де –Шексіз дүниеге кетті еріп.Адамзатқа беріп ақыл-ойды,Құмартып, ыстық ынтызар етіп қойған..
© Иоганн Вольфганг фон Гёте