meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Той суреті
(1802)Өлең, жырда марапаттап жатамыз,Бір графты даңқы менен аты аңыз.Немересін үйлендірді, ішіп-жепДуылдастық — сол ғой біздің батамыз...Граф талай..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Диірменші қызының өкініші
(1797)БозбалаЖоғал, аулақ! Кет деген соң, кет бірден!Ар алдында өзіме серт еттім мен.Хауа апаның жатырына тартқансың,Бір-біріңнен еш айырмаң жоқ..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Диірменші қызының қулығы
(1797)Ерсі болды-ау мына қылық,Ес-түсіңді кім алған?Тоғай барып, дұға қылып,Арылып па ең күнәңнан?Жалаң аяқ шықты басу,Сендей пажға..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Жігіт пен диірмен өзені
(1797)ЖігітҚайда ақтың, өзенім,Неге асықтың?Мұнша неге мәз едің,Тез тасып тым?Не іздейсің бұл сайдан, көк майсадан?Не іздейсің, өзенім, айтшы..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Паж бен диірменшінің қызы
(1797)ПажАпыр-ау,Сен айдалада,Асығасың қайда ғана?Жөніңді айтсаң — несі мін?Диірменшінің қызыЛиза ғой есімім.ПажЖоқ па, сірә, қайырымың,Тырмаңды ала..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Қызғалдақ
(1773)Балбыраған бәйшешегі баулы бақ.Бұлақ аққан күміс суы сылдырап.Желпінеді жиегінде ақырын,Алқызыл гүл, аласа бір қызғалдақ.Су жағалап биге басып..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Цыган әні
(1771)Ағынды тұман, басқын қар,Түнерген орман, түн ортасы болған кез,Үуһілейді үкі жылал жырақта,Ұлиды шулап қасқырлар.Кейде: у-у-у!Кейде:..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Шексіз алла, бәрін де сыйлар шексіз
(1776)Шексіз алла, бәрін де сыйлар шексіз,Пейілдіге сыйлайды барлығын да!Барша рақат мәңгі де болар шексіз,Әлем толы мәңгі де зарлы мұңға!
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Парабаза
(1820)Тұрғанда бұрқап жыр жаныңҚиялға құл ең өзің де.Білсем деп өмір сыр-мәнін,Асықтың білім, сезімге.Болса да ұқсас затқа зат.Дариды ол дара..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Ай толықсып шыққанда
(1828)Қайтіп мені қалдырдың?Қасірет енді жаныма!Бұлтты кеудем қалың мұң.Сен жоқтықтан алдымда!Білсең ғой, қалам уһілеп,Сәулең бір жалт еткенде,Ғашық..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Түнек кетіп, жалғасты
(1827)Түнек кетіп, жалғастыАлшақ белдер жақындап.Жанды көкте, алғашқыАлтын жұлдыз жарқырап.Тайды бәрі, жоғалды,Қатпар тұман ыдырап.Түнектің түсі..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Махаббат трилогиясынан «Элегиядан» үзінді
(1824)Тұншықса адам қайғы шегіп азаптан,Құдай маған қасіретіңді шерт деді.Сағынышты кездесуден не күтем?Әлі күнге жайылмаған гүл ме екен?Дозаң..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Қалай, сәулем, оралдың көз ашқанша?
(1824)Қалай, сәулем, оралдың көз ашқанша?Келгеніңді сенің мен көрмей қалдым.Қайран тәтті уақытым кетті қанша!Соқыр болып қалдым ба? Мен..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Қасиетті сыр
Қалаулымның қарасында жұмбақ бар,(Тектен-текке бал ашпаңдар, ағайын.)Өзім білем, жүрек сырың тыңдатқан,Сол сезімде менің тағдыр — талайым.Сұлу көзі:..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Сақтық
Тағыныпсың інжу-маржан,Мадақтамай көр, ақыным.Дұрыс шығар үнсіз қалған,Жаудырсам ба сөз ақығын.«Әр тас асыл, нұр сәулелі!—,Деген сөз тұр бір..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Түс емес, өңім...
Бәрі де болды. Бәрі анық:Ерніңнен алау таралып,Үңілдің ұзақ қадалыпҚолдарың тиді мамықтай,Тәнті етті төсің, сағағыңКеудеңде күйіп — жанамын.Түс емес..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Махаббат әліппесі
Махаббаттың әліппесі — шырын бал.Кітаптардың төресі екен шынында.Оқыдым мен әр бетіне зер салып,Миллион бет — таусылмайтын мұңын да,Тек, бес беттік..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Келесі жұп
Махаббат — күш, күш жоқ оған тең келер,«Не пайда одан?» — деседі кей пенделер.Бұл махаббат ақша да емес, билік те,Ер жігітке дем береді..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Махаббат кітабы: ғашық-нама өнегелі жұптар
Тағдырын алты ғашықтың,Білсін деп жұртым, асықпын.Түсінген оны кәрі-жас,Сезінер сырын, жаңылмас.Рүстем мен РудабтыңЖүрегі сөзден сайраған...Күйінген..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Май
(1816)Күміс бұлттар желбіреп,Балқиды аспан демінен.Сәулесі күннің елжіреп,Өбеді будың селінен.Топырағы майдай жағаныТолқындар тамсап жалайды.Шомылып..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Солдат бақыты
(1814)Жараланбай келесің, деп,Жұбатпашы құр мені!Тағдырға ерік бересің де,Тартасың да ілгері.Таусылмас бір шеру көптен,—Бәріне де үйренгем.Лагерьде..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Қонақасы
(1810)Қайтыңдар деп шай ішіп бір,Шақырып ем көп мейман.Дастарқаным майысып тұр:Балық асып, ет қойғам.Таныстарым тағы асығар,Келем деген бәрі..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
VANITAS VANITATUM VANITAS!
(1806)Ештемені тілеп медет еттім бе?Пай-пай-пай!Бақытыма кім тең келер? Ешкім де!Пай-пай-лай!Кел, достарым. қағысалық сол үшін,Стакандар қайта-қайта..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Жылаудан жұбаныш
(1803)Соншама неге мұңайдың?Жүр ғой жұрт көңілді;Жылаған, досым, түрің бар,Көзіңнен көрінді.«Мұңайсам,— жүрек жаралы,Жалт беріп жар тайды;Жыласам.....
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте
Алдану
(1803)Желпінді тор әйнектенКөрші әйелдің үйінен —Қарайды маған кенеттен,Жаны өртеніп күйінген.Білгісі келер қызулы,Қызғанышы бар ма деп.Сөнді ме әлде..
©  Иоганн Вольфганг фон Гёте