Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Даңқ туралы оқысам
Кеудесіне нан піскен даңқ туралы,
Құдіретті генералдардың жеңістері туралы
оқысам мен, қызықпан,
Президент, саған да,
Сендерге де, Сарайдағы..
© Мұқағали Мақатаев
Құдіретті генералдардың жеңістері туралы
оқысам мен, қызықпан,
Президент, саған да,
Сендерге де, Сарайдағы..
Уайымдап, ойға шомып
Уайымдап, ойға шомып, отырмын мен шерменде,
Уайымдар жандар бар деп,
тағы басқа..
© Мұқағали Мақатаев
Уайымдар жандар бар деп,
тағы басқа..
Емен көрдім
Луизианда емен көрдім,
Бұтағынан мүк салбырап,
далада тур серіксіз,
Күңіренткен жапырағы сылдырайды еріксіз.
Майсыпайтын бұп-бұжыр, қайсар менен..
© Мұқағали Мақатаев
Бұтағынан мүк салбырап,
далада тур серіксіз,
Күңіренткен жапырағы сылдырайды еріксіз.
Майсыпайтын бұп-бұжыр, қайсар менен..
Кешке таман естігенде
Капитолия кешке таман естігенде атымды,
Тыңдап тұрдым, шапалақтар шау қарғалар атылды.
Сол бір түн де бақытқа әкеп бөлемеді пақырды.
Мейрамдаған..
© Мұқағали Мақатаев
Тыңдап тұрдым, шапалақтар шау қарғалар атылды.
Сол бір түн де бақытқа әкеп бөлемеді пақырды.
Мейрамдаған..
Болашақ ғасырлардың шежірешілері
Болашақ ғасырлардың шежірешілері,
Сұп-сұрғылт салқын жүзімді
көрсетейін сендерге,
Менің өткен ізімді жазғыларың келгенде,
Тасқа басып..
© Мұқағали Мақатаев
Сұп-сұрғылт салқын жүзімді
көрсетейін сендерге,
Менің өткен ізімді жазғыларың келгенде,
Тасқа басып..
Демократия, сен үшін
Көресіңдер,
бөлінбейтін етемін мен құрлықты,
Бәрін жинап,
бұрын болып көрмеген
жасаймын халық бір мықты.
Керемет бір ел жасаймын,
арасынан қыл..
© Мұқағали Мақатаев
бөлінбейтін етемін мен құрлықты,
Бәрін жинап,
бұрын болып көрмеген
жасаймын халық бір мықты.
Керемет бір ел жасаймын,
арасынан қыл..
Қаншама ұзақ алдағанбыз екеуміз
Қаншама ұзақ алданғанбыз екеуміз,
Жүйткіген Табиғаттайын,
Еркіндікке ентіктік,
енді біздер бөтенбіз.
Біз — Жаратылыс.
Ұзақ-ұзақ үйде..
© Мұқағали Мақатаев
Жүйткіген Табиғаттайын,
Еркіндікке ентіктік,
енді біздер бөтенбіз.
Біз — Жаратылыс.
Ұзақ-ұзақ үйде..
Адам ата сияқтанып
Адам ата сияқтанып,
ертеңгі алаң-елеңмен,
Ағаштардың аясында
сеп-сергек боп келем мен.
Даусымды есті, жақын кел,
үңіл маған, ұстап..
© Мұқағали Мақатаев
ертеңгі алаң-елеңмен,
Ағаштардың аясында
сеп-сергек боп келем мен.
Даусымды есті, жақын кел,
үңіл маған, ұстап..
Сені естігем
Сені естігем,
салтанатты нәзік үні органның,
Жексенбіде жанай өтіп,
шіркеу жақта болғанмын.
Естігемін, қараңғыда,
құйынды күз, ортасында..
© Мұқағали Мақатаев
салтанатты нәзік үні органның,
Жексенбіде жанай өтіп,
шіркеу жақта болғанмын.
Естігемін, қараңғыда,
құйынды күз, ортасында..
Болашақ ақындарына
Жыршы, күйші, шешендер!
Болашақтағы ақындар!
Бұл күнім мені маңдытпас,
Кіммін, қандай затым бар?
Туысы бөлек, тұрақты,
Ұлыдан да ұлы..
© Мұқағали Мақатаев
Болашақтағы ақындар!
Бұл күнім мені маңдытпас,
Кіммін, қандай затым бар?
Туысы бөлек, тұрақты,
Ұлыдан да ұлы..
Бөз орамал
— Живописьтің тұла бойы тұнып тұрған тарих,
Живописьті көзбен емес, көңілмен де танық.
Живопись — ол айғайлаған өлеңі емес ақынның,
Сыры ішінде..
© Мұқағали Мақатаев
Живописьті көзбен емес, көңілмен де танық.
Живопись — ол айғайлаған өлеңі емес ақынның,
Сыры ішінде..
Ақ қайың әні
Ілия Жақановқа
* * *
Ей, күнәдан пәк жас жандар,
Қапелімде қателікке баспаңдар!
Қосыларсың қол ұстасып, саспаңдар,
Махаббатпен ойнағанды..
© Мұқағали Мақатаев
* * *
Ей, күнәдан пәк жас жандар,
Қапелімде қателікке баспаңдар!
Қосыларсың қол ұстасып, саспаңдар,
Махаббатпен ойнағанды..
Мұзбалақ
(Бауыржан Момышұлына)Екі тәулік өткенді,Ата бүркіт аш қалды.Қия тартып бөктерді,Қия тінтті тастарды,Күз ығысып кетті енді,Қиямет қыс басталды.Азық..
© Мұқағали Мақатаев
Қазақпын дейдi жүрiп Гена алыста
Жазылғанмен жартылай тегi орысқа,
Қазақпын дейдi жүрiп Гена алыста.
Жексенбi де оянып жеңiспенен
Бiр демалып қалдық-ау демалыста.
Жемiстi..
© Төреғали Төреәлі
Қазақпын дейдi жүрiп Гена алыста.
Жексенбi де оянып жеңiспенен
Бiр демалып қалдық-ау демалыста.
Жемiстi..
Ару ана
Бас бәйгеБір төбеде бір топ тур а құдайлап,Бір төбеде бір топ тұр Абылайлап.Мысық мұрт бағзы біреу аллалайды,Ала бесті тағдырын қабыл ойлап.Ала бесті..
© Мұқағали Мақатаев
Күрең күз
Күп-күрең менің реңім,
Қош енді, қош бол, күрең күн!
Жаз келер және жап-жасыл,
Жақсылық тағы тілермін.
Жадырап өмір сүрермін,
Қош енді, қош бол..
© Мұқағали Мақатаев
Қош енді, қош бол, күрең күн!
Жаз келер және жап-жасыл,
Жақсылық тағы тілермін.
Жадырап өмір сүрермін,
Қош енді, қош бол..
Мен қарсымын !!!
Қай көкеге осы жайлы түс кірді,
Кім күрсінді? Кім құлаққа қыстырды?
Қазақ тілін білмей жатқан ұрпаққа,
Не көрінді үйретердей үш тілді?!
Білсін..
© Саят Әбенов
Кім күрсінді? Кім құлаққа қыстырды?
Қазақ тілін білмей жатқан ұрпаққа,
Не көрінді үйретердей үш тілді?!
Білсін..
Өзім үшін
Жылату көп, көңілді жұбату жоқ,
Қалай жүрсең күйесің, бәрі бір от.
Лаулап жанған арманның ұшқынынан,
Жүрегімде тұтанып жайнады шок.
Талаптанам..
© Мұқағали Мақатаев
Қалай жүрсең күйесің, бәрі бір от.
Лаулап жанған арманның ұшқынынан,
Жүрегімде тұтанып жайнады шок.
Талаптанам..
Түнгі табиғат
(Лирика)
Іңірде тұрмын қарап ойға қалып,
Тәтті қиял тулайды жүрек жарып.
Ұйықтаған бар табиғат майда лебі,
Аймалап өтіп жатты бетті шалып.
Ай..
© Мұқағали Мақатаев
Іңірде тұрмын қарап ойға қалып,
Тәтті қиял тулайды жүрек жарып.
Ұйықтаған бар табиғат майда лебі,
Аймалап өтіп жатты бетті шалып.
Ай..
Соңғы сағатта
(Элегия)
(І - НҰСҚА)
Тәтті өмірдің тамаша қимас күні,
Тоқтата алмас ажалдың уын тыйып!
Соғар соңғы сағаттың аяулы үні,
Көз алдыңа елестер..
© Мұқағали Мақатаев
(І - НҰСҚА)
Тәтті өмірдің тамаша қимас күні,
Тоқтата алмас ажалдың уын тыйып!
Соғар соңғы сағаттың аяулы үні,
Көз алдыңа елестер..
Өмір толқыны
(Элегия)Жаралып жаңа ішінде ана,Жай ғана жаттым жансыз бір жалқық.Жалқықта сәуле кішкентай ғана,Жүгіріп жүрген бетінде қалқып.Тірілтті сәуле, бірікті..
© Мұқағали Мақатаев
Ғашық болғым келмейді
Ғашық болғым келмейді қорқынышты,
Махабаттың себебі өрті күшті...
Сағыныштың теңізі тербелгенде,
Маза бермес жүрекке толқын ішкі.
Ғашық болғым..
© Саят Әбенов
Махабаттың себебі өрті күшті...
Сағыныштың теңізі тербелгенде,
Маза бермес жүрекке толқын ішкі.
Ғашық болғым..
Ауырмай жаным қиналды!
(І - НҰСҚА)
Ауырмай жаным қиналды,
Ауытқып жүрек орнынан.
Уайым қоршап мені алды,
Жігерім жасып болды нан.
Болса да жүйрік ой ұшқыр,
Өзіме..
© Мұқағали Мақатаев
Ауырмай жаным қиналды,
Ауытқып жүрек орнынан.
Уайым қоршап мені алды,
Жігерім жасып болды нан.
Болса да жүйрік ой ұшқыр,
Өзіме..
Қара шуба
Қара шуба,құрғыр-ай қара шуба
Қыс келген соң саған жұрт таласуда
Əйелдерге күйеуі əпермесе
Беріледі əйтеуір бəрі ашуға
Қара шуба,құрғыр-ай қара..
© Саят Әбенов
Қыс келген соң саған жұрт таласуда
Əйелдерге күйеуі əпермесе
Беріледі əйтеуір бəрі ашуға
Қара шуба,құрғыр-ай қара..
Бұл қалай?!
(І - НҰСҚА)
Ұдайы болды екі түн
Төсекте тыныш жатпаймын.
Әлекке салып әлдекім,
Мұжылып біткен заттаймын.
Ілінсе кезім ұйқыға,
Келеді жетіп..
© Мұқағали Мақатаев
Ұдайы болды екі түн
Төсекте тыныш жатпаймын.
Әлекке салып әлдекім,
Мұжылып біткен заттаймын.
Ілінсе кезім ұйқыға,
Келеді жетіп..