meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Анау қазақ...
Анау қазақ сүйреп жүрген арбаны,
Енді қайтсін басқа жолы қалмады.
Сол жігітпен көрдіңіз бе сөйлесіп,
Əнші болу шығар, мүмкін, арманы?

Анау..
©  Саят Әбенов
Он қазақ...
(Өзге ұлттың алдында ұятты болмас үшін ана тілімізде сөйлесейік. Кешегі Оғыз есімді түріктің видеосын көріп намыстандым және де ұялдым.???)

Он..
©  Саят Әбенов
Құдіретті комедия
А. Данте
Тамұқ

Бірінші жыр
Бұл фәниде жарты өмірді жасадым да, әрі астым,
Әрі астым да, қара орманға қапелімде жанастым.
Ойпаттағы опа көрген..
©  Мұқағали Мақатаев
Біз еркектер
Кейде біздер түсінбейміз əйелді,
ƏЙЕЛ - ана тербететін əлемді.
Жұдырықтай жүрекпенен сүймесек,
Жұдырыққа болмас олар тəуелді.

Біз еркектер көп..
©  Саят Әбенов
Əй-əй əйелдерге
Текті қайдам, тексіз туса тектіден,
Епті қайдам, епсіз туса ептіден.
Күйеуінен қорықпайтын əйелді,
Құдайдан да қорықпайды деп білем.

Көріп..
©  Саят Әбенов
Торғайға апарар жол
Торғайымды қатты жақсы көрем мен,
Махаббатым өлшенбейді өлеңмен.
Ол себебі ұлылардың ұясы,
Ұлылықтың бесігіне бөленген.

Ақынның да жетпес оған..
©  Саят Әбенов
Ауылға кетемін
Ауылға кетем , ауылға кетем мен ертең,
Құшағын ашып қарсы алса, шіркін, кең өлкем!

Барлығы сонда, әжем де сонда, атам да,
Достарым сонда қосылам..
©  Саят Әбенов
Созаққа арнау
Созақтай құтты жерге жыр арнадым,
Шабытқа ерік бермей тұра алмадым.
Шіркін-ай, тектілерін тізер болсам,
Келеді атын айтып ұрандағым.

Тамшы жыр..
©  Саят Әбенов
Шекарада
Міне,
Мен Отанымның шетіндемін.
Тыныштық.
Өтуде түн, өтуде күн.
Қасиетті жерімді қарауылдап,
Қайыспай күзетуге бекінгемін.
Мен,
Міне..
©  Мұқағали Мақатаев
Дүниеге ақын келгенде
Дүниеге ақын келген шақта қайратты,
Шаттанды да Табиғат,
Шартарапты жайнатты,
Қайратты ақын: "Менікі!" — деп
бір үн қатты..
©  Мұқағали Мақатаев
Сен жуырда өлесің
Барлық жанның арасынан
сені ғана таңдаймын,
саған хабар арнаймын,
Сен жуырда өлесің,
басқалардай жағынып,
сені алдауға бармаймын,
Бетіңе..
©  Мұқағали Мақатаев
Жолы болмағандарға
Арманына жетпеген,
жандарға жолы болмаған,
Алдыңғы сапта, алғаш өлген,
белгісіз солдаттарға,
елі-жұртын қорғаған,
Өз ісінің шебері..
©  Мұқағали Мақатаев
Ей, қылмыстылар!
Ей, қылмыстылар
түрмелерде қамалған,
Кесілгендер өлімге,
жанын жалдап, жан алған,
Жазалылар
Кісенделген темірмен,
Неге мені соттамайды?!
Артық..
©  Мұқағали Мақатаев
Осы бір шірінді — құнар
I
Бәрі жақсы-ау,
бір нәрседен секем алып қалдым мен,
Мен де кетем орманнан, сайрандаман шалғынмен,
Бара алмаймын шешініп,
махаббатым —..
©  Мұқағали Мақатаев
Қалалық зиратхана
Өлік сақтар қаланың қақпасының алдында,
Шудан қашып, мекерсіп, кілт тоқтадым бардым да.
Өліп қалған жезөкше бір әйелді әкелді,
Керегі жоқ ешкімге..
©  Мұқағали Мақатаев
О, капитан! Капитаным!
О, капитан! Капитаным!
Не сұмдықтан өткен ек,
Қазына тауып,
Қарсы тұрдық дауылменен бетпе-бет.
Қалың нөпір,
гавань күтіп,
қоңыраулатып..
©  Мұқағали Мақатаев
Соқ, барабан!
Соқ, барабан!
Кернейлет, керней, кернейлет!
Терезе, есік,
барлығына ен,
ешкімге ерік бермей кет,
Құдайларға құлшылықты, бұз,
жаңылдыр..
©  Мұқағали Мақатаев
Жомарт жандарға
Қуанышпен,
не берсеңдер де
аламын,
Азық-түлік, аздап ақша,
Баспана, бақ,—
қажеті ғой адамның.
Жырларымның ақысы ғой,
көз жасы ғой..
©  Мұқағали Мақатаев
Отырам да, қараймын
Дүниенің мұңына,
отырам да, қараймын,
Зомбылық езгі, масқара —
Көремін де, санаймын.
Отырмын көріп,
Көрінбес көздердің
селді..
©  Мұқағали Мақатаев
Европа
Үңгірінен құлдардың,
Ұйқы басқан көне індерден,
атыла шықты, жатпады,
Таңдандырды өзін де,
Жайдың оғын атқаны,
Карөлдерді..
©  Мұқағали Мақатаев
Бір мейірім
Кейде мынау заманды жек көремін,
Жалғандығы жауымдай кектенемін.
Көргің келмей тұрса да көрсетеді,
"Жеттім" деген жанның да жетпегенін!

Кез..
©  Саят Әбенов
Көз жасы
Көз жасы!
Көз жасы!
Көз жасы!
Түнек түнде көз жасы,
жалғыздықта көз жасы,
Тамшыдан соң тамшы кеп, жағалауға тамады,
құм қылғытып алады.
Жұлдыз..
©  Мұқағали Мақатаев
Күзгі мұң
Күз келгенде кім қуанып шаттанар,
Жеткізетін жанға суық хат хабар.
Күздің мұңың көргің келсе əуелі,
Бақытынан айырылған баққа бар.
??????
Тал..
©  Саят Әбенов
Сендер қалай ұғынасыңдар?
Сендер қалай ұғынасыңдар,
қаламымды алдым неліктен?
Желкенін жайған,
соғыстың тәкаппар
кемесін керіп мен,
Даңққа бөлеп жыр жазар,
дейсіңдер ме..
©  Мұқағали Мақатаев
Түсіме қала кірді
Қала кірді түсіме,
Мүмкін емес жеңуге,
Барлық елі ғаламның жабыла оған төнуде.
Мекені екен Достардың
түсіме енген сол қала,
Жарығында жалғанның..
©  Мұқағали Мақатаев