meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Басшы
Тойымсыз кей басшыны ұға алмаймын,
Халықтың көңілінен шығар қай күн?!
Кешегі Құнанбайды үлгі тұтсын,
Тек жақсы істеріне жыр арнаймын.
Меккеде..
©  Саят Әбенов
ТОРҒАЙҒА ТИІСПЕ
Ел басына күн туса ұл сыналар,
Ұл емеспін тесіктен құр сығалар.
Үндемеуім мүмкін бе айтыңдаршы,
Қыздың өзін ренжітсең шымшып алар.

Қандай кісі..
©  Саят Әбенов
Менің анкетам
Қай жақтансыз?
Торғайданмын,
Тек Аллаға қол жайғанмын!
Руыңыз кім?
Бөлінбеймін...
Бөліну - ол өлім деймін.
Ақыныңыз?
Ахаң-Жахаң,
Жыр күші бар..
©  Саят Әбенов
Бақытсыз неке!
Кешірші, кешірші, кешірші,
Кешірім сұрауым нешінші?
Өзіңсіз мынау үй - қу түнек,
Отыршы, кетпеші, шешінші...

Сен мені білемін жек көрдің,
Бұл..
©  Саят Әбенов
Білсең ғой...
Білсең ғой сезім бəрін жеңетінін,
Бақыттың құшағына енетінін.
Мен сенің жүрегіңде бір күн емес,
Мəңгілік өмір сүргім келетінін.

Білсең ғой..
©  Саят Әбенов
Рухты қазақ
Мен - қазақпын,
Сен - қазақсың,
Ол - қазақ,
Біздер үшін ата-бабам көрді азап.
Мүмкін емес сенің осал болуың,
Сол жандардай рухты, мықты бол..
©  Саят Әбенов
Мен - Қазақпын, ескертем!
Мен - Қазақпын, ескертем,
Біздей емес еш мекен.
Жерімізде бірнеше,
Өзге ұлттар жүр неше?
Тартып жүрсін табанын,
Тарихымды білмесе.

Түріктерге..
©  Саят Әбенов
Бала кезім
Бала кезді сағындым бала күнді,
Ойын ойнап кезетін дала, қырды.
Күннің көзі сүйетін маңдайымнан,
Құмның өзі сүйетін табанымды.

Сол шақ екен..
©  Саят Әбенов
Қорғансыз ҰСТАЗДАР-АУ!
Бұрын елге керек болған - ұстаздар,
Қадірлері ерек болған - ұстаздар.
Сол бір заман кетті бірақ келмеске,
Өлеңіме себеп болған ..
©  Саят Әбенов
Қара құс һәм адам
(Айтыс)

Қара құс:
Жалғанға патша баланған,
Данышпан ізгі саналған,
Аллашыл әділ адамнан,
Қайдан шықты бұл мінез?!

Адам:
Тексеретін сен..
©  Міржақып Дулатұлы
Қанатталды
Ғашықлық – бір ыстық күн желі тымық,
Басына түскен жанның көңілі сынық.
Қаратпас бай-жарлының шамасына,
Адамды желіктірсе жігітшілік.

Бұрынғы..
©  Міржақып Дулатұлы
Міржақыптың қайтарған жауабы
Көке аға, осы күнде мен жаспын ғой,
Жай-күйіңді біле алмай адастым ғой.
Көп жылдар мешеу қалған халық үшін,
Алаш деп, бәлшебек деп таластым..
©  Міржақып Дулатұлы
Көкбайдың хаты
Өлеңмен мені біреу жамандаған,
Сөйтсе дағы ретін таба алмаған.
Әйтеуір жамандаудың жөні осы деп,
Анық кінә қоймаған, табандаған.

Жазығым..
©  Міржақып Дулатұлы
«Алаш» партиясына қосылмаған ақынға
Ертеде Бозша деген ел болыпты,
Мекені Тұңғыш деген бел болыпты.
Өзім ғалым құдайдың үйін көрген,
Бозбай деген сол елде ер болыпты.

Жасынан..
©  Міржақып Дулатұлы
Балдызға ( Екінші хат)
Жаздым сәлем балдызға.
Ғашығым сіздей жалғыз ба?
Осы ауылда кездестік,
Көңілімді қалғызба.

Айналайын мақшұғым,
Өкпелеп мұны азсынба.
Қоршауда..
©  Міржақып Дулатұлы
Балдызға (Бірінші хат)
Сәлем жаздым балдызға
Осы ауылда кез келіп,
Қазақшылық ғұрпында
Бар ғой деп қақым жезделік.

Бұрын солай болушы ед,
Кетпесе заман..
©  Міржақып Дулатұлы
Атқамінер сұмдарға
Атқамінер жүр
Сұмдығын сатып халыққа.
Күбір-күбір сыбырлап,
Шығармай сырын жарыққа.

Сайлау бар деп сарылып,
Баламды болыс шарық ұрып.
Мен..
©  Міржақып Дулатұлы
Пасық байларға
Бай болсаң мақтанып,
Тыраштанып, баптанып.
Басқаны жау көріп,
Өзінше сақтанып.

Арамнан мал жиып,
Қайыр, зекет бермейді.
Ғарып мүскін..
©  Міржақып Дулатұлы
Қазақтың ру басшыларына
Қазағым, саспайсың,
Ілгері баспайсың.
Арамнан сейіліп,
Сескеніп қашпайсың.

Қазағым, надансың,
Өнерден амансың.
Мың салса бір баспас,
Жігер..
©  Міржақып Дулатұлы
Жастарға
Найзаменен түртсе де,
Жатырмын, қазақ, оянбай.
Мұнша қалың ұйқыны
Бердің бізге, ой, Алла-ай!

Бар ма екен біздей ғафыл жұрт,
Атырафқа көз..
©  Міржақып Дулатұлы
Насихат ғумумия
I
Бұл жазған, замандастар, насихатым,
Емесдур риядан, хақ ниетім.
Көңілі ашық, көзі өткір інілерім,
Хәр түрлі мүһим істен файда алатын.

Базары..
©  Міржақып Дулатұлы
Һүнерменен хасыл болған нәрселер
Һүнердың афзалдығын еттім зікір,
Мұхтәрәм оқушылар, жібер пікір.
Ғылыммен хасыл болған нәрселерді
Жазайын баян етіп, тыңдап отыр.

Ат жетпес..
©  Міржақып Дулатұлы
Жұмбақ
Һәр түрлі бір түбекті аң жайлаған,
Арыстанды бастық қып хан сайлаған.
Айдаһар, жолбарыстан уәзірі бар,
Батырдың ғайратына жан таң қалған.

Дос..
©  Міржақып Дулатұлы
Ананың сүюі
Кім сендерді, балалар, сүйе-тұғын,
Куанышыңа қуанып, қайғыңа күйе-тұғын?
Түн ұйқысын төрт бөліп, кірпік қақпай,
Шешең байғұс дамылсыз..
©  Міржақып Дулатұлы
Бүркіт кегі (баллада)
I
Қыран бүркіт бір күні
Алып қызыл түлкіні,
Масаттанып қайтып ед,
Иесі бастап әңгіме
Жиналған жұрттын, бәріне
Жыр ғып кешке айтып ед.
Қасына..
©  Міржақып Дулатұлы