Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Дүние мен өмір
Бiлiмдiлер насихат көп жазады,Адам үшiн уайым жеп жазады.Байқап оқып отырсам, cоның бәрiДүниенi «сұм», «алдамшы» деп..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Дүйсенбі күні болғанда...
Дүйсенбі күні болғанда,Ұлы сәске толғанда,Барып едім шөп сала,Оқыранды Қоңыр ат.Оқыранғанда ол айтты,Жақсы тыңда, нені айтты:
–..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Дүйсенбі күні болғанда,Ұлы сәске толғанда,Барып едім шөп сала,Оқыранды Қоңыр ат.Оқыранғанда ол айтты,Жақсы тыңда, нені айтты:
–..
Достыңыз зор, дұспаның қор...
Достыңыз зор,дұспаның қор,Бар тiлекке жетсеңiз.Сансыз бақыт,алтын тақыт,Барша жаннан өтсеңiз.
Қалса уайым,болса дайын,Ненi талап етсеңiз.Бәрi..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қалса уайым,болса дайын,Ненi талап етсеңiз.Бәрi..
Бәйшешек бақшасы
Жемiстi, жақсы иiстi бұл бәйшешек,Аралайық, пайдасын көрем десек.Ұғымды, милы жастың ойын қозғап,Ұқтырар талай тәлiм, талай есеп.Ерiнбей тамам гүлiн..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Бұл ән бұрынғы әннен өзгерек
Бұл әнбұрынғы әннен өзгерек,Бұғанұйқасты өлең, сөз керекӨзіне орайлы.Денеңжан нұрлы болса, жөнделмек,Өлеңәнге өлшеп айтса, өңделмек,Ұйқасса..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Бұл кездегі діндердің бәрі – нашар...
Бұл кездегi дiндердiң бәрi – нашар,Ешбiрi түзу емес көңiл ашар.Өңкей алдау, жалғанды дiнiм дейдi,Тексерсең, ойың түгiл жаның сасар.Әлемдегi..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Бояулы суыр
Бiр суыр адасыпты оттап жүрiп,Кез болды бiр ауылға көп қаңғырып.Ит қуалап тыққан соң иесiз үйге,Бояу толы шелекке кеттi кiрiп.
Қараңғы түн болғанша..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қараңғы түн болғанша..
Бостандық туы жарқырап
Бостандық туы жарқырап,Еркіндік суы сарқырап.Байқұс қазақ осыданҚана ала ма бас құрап.
Ата-анасыз жас бала,Денесінде көп жара,Қайраты жоқ, ес..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ата-анасыз жас бала,Денесінде көп жара,Қайраты жоқ, ес..
Бейісте бар сұлу жар...
«Бейiсте бар сұлу жар,Мінсiз таза хор қыздар,Рахат берер бал кәусар»,–Дейдi бiздiң молдалар.
Айтады да бұл сөздi,Арақтан тыйды ол..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Айтады да бұл сөздi,Арақтан тыйды ол..
Бейіс, дозақ молда айтқан сияқты емес...
Бейiс, дозақ молда айтқан сияқты емес,Ақылды адам оны анық сондай демес.Құрсақтағы балаға осы өмiрдiҰқтыр десе, айтар ең қандай кеңес?Сол сияқты..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Бақанас, Байқошқардың көп сабазы...
Бақанас, Байқошқардың көп сабазыЖиып ап қыран бүркіт, жүйрік тазы,Еңбекші ұйым болмай, аңшы болып,Ойда жоқ бидай менен шөптің азы.
Аңшылық –..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Аңшылық –..
Бас көзімен қарасаң, нәпсі – жалған...
Бас көзiмен қарасаң, нәпсi – жалған,Бiр сұлу қыз сықылды жұрт таңданған.Анық ақыл көзiмен қарағанда,Өзiн берер қалыңға ол қызды алған.Қылықты..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Бай мен қонақ
«Қазақтың көп жұмысы не?» – десеңіз,Айтайын, жамандайды демесеңіз.Көргеніңді сөйле деп айтқызып ап,Қайта айналып етімді..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Бай мен кедей
Бай болдың, батыр болдың, шешен болдың,Ел билеп, топ бастаған көсем болдың.Сен қылмаған өнер жоқ бола қойсын,Бір адам қандай болсын десең..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Бір ханның кеудесіне жара шыққан...
Бір ханның кеудесіне жара шыққанОған ем табылмапты тамам жұрттан.Айтқаны қате кетпес бір балгердіӘкепті естіген соң даңқын сырттан.
Ол айтты:..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ол айтты:..
Бір ханда екі ұл бопты бір туысқан...
Бір ханда екі ұл бопты бір туысқан,Күндесіп, араздасып, бұзылысқан.Билеген елін екі бөліп алып,Соғыс ашып, болыпты қатты дұспан.
Арашалап бай..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Арашалап бай..
Бір Аллаға сыйынған адам өлмес...
Бір Аллаға сыйынған адам өлмес,Құдайсыз қу қолынан іс те келмес.Белін бекем буғанның белі талмас,Ел бұзса да, адалдық өзгерілмес.
Адамзат өзін-өзі..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Адамзат өзін-өзі..
Аңда жүріп шөлдеген Ашам патса...
Аңда жүріп шөлдеген Ашам патса,Аңсағанға қандай ем, сусын тапса?!Алыста жаяу қойшы көрініпті,Мөлдір бұлақ су іздеп келе жатса.
Уәзір мен жолдастары..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Уәзір мен жолдастары..
Ақындарға
Өлең айт дарын өрге өрлегендей,Сезімді қозғап, тәтті ой кернегендей.Жанды сөз бойды ерітіп, маужыратып,Әлдилеп жыр бесігі тербегендей.
Қауымның..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қауымның..
Ақылшы торғай
Бір адам жүреді екен тұзақ құрып,Бір торғай ұстап алды сүйтіп жүріп,Балаларға сатайын деп ойлапты,Торғайды жазып алып ұстап тұрып.
Сонда торғай..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Сонда торғай..
Ақыл деген өлшеусіз бір жарық нұр...
Ақыл деген өлшеусiз бiр жарық нұр,Сол нұрды тән қамы үшiн жан жұмсап жүр.Тағдырдың қиын, сырлы сиқырыменЖан тәнге, ақыл жанға матаулы тұр.
Жан..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Жан..
Ашу мен ынсап
Бiлгенiмдi жазушы ем‚Бекем буып белiмдi.Мiнiн айтып қазушы ем,Түзетпек боп елiмдi.Бұлдарлық ой менде жоқ,Бұған шыққан терiмдi.Ұқтырарлық пенде..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Атаның шаһуатының көп қой мәні...
Атаның шаhуатының көп қой мәнi,Ананың құрсағында қан болғаны.Құс пен адам болар деп кiм айта алар,Өлi қан мен жаны жоқ жұмыртқаны?Басында оның киiмi..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
Арман
Жаз шығып, жаманшылық жоғалғанда,Тал гүлдеп, шалғын өсіп, оңалғанда.Көлбеңдеп көкорайда күрілдетіп,Орақшы пішен шауып шөп алғанда.
«Бүлдірген..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы
«Бүлдірген..
Арақ, мастық, жар, жан, шатақ иманның шешуі
Арақ – ақыл‚ мастық – ой, жар – хақиқат‚Жан – нәпсi, шатақ иман – дiн қиянат.Маскүнем‚..
© Шәкәрім Құдайбердіұлы