Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Еменнің түбіндегі шошқа
Түбіне бір Еменнің Шошқа келіп,Жемісін жерге түскен жеді теріп.Тойған соң келістіріп ұйықтап алып,Еменнің түбін қазды тұра келіп.Шошқаға сол уақытта..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Емен мен қамыс
Бір көлдің Емен айтты Қамысына,Сыбайлас көптен бергі танысына:«Жаратқан мені Құдай сонша артық,Мықты деп, жер жарылад дабысыма.Жалғыз-ақ тең..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Екі шыбын
Бір Өгіз күні бойы тартып сабан,Қайтты елге сабанымен кешке таман.Мүйізінде Қара шыбын отыр еді,Кез болды бір танысы жолда оған.Танысы мұны көріп..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Екі бөшке
Көшеде екі Бөшке келе жатты,Бірі бос, екеуінің бірі зат-ты.Ішінде заты бары жай аяңдап,Салдырлап келе жатыр босы қатты.Адамдар даусын естіп..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Егіннің бастары
Бір адам жас баласын жанына алды,Екеуі сайран етіп кетіп қалды.Қыдырып әрлі-берлі жүрді дағы,Егінші егін еккен жерге барды.Аралап әр егінді қарап..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Қаздар
Бір ұзын алып қолға мықты шыбық,Қаздарын қалаға айдап шықты мұжық.Қуалап байғұстарды келеді ұрып,Асығып базар күнге жаны шығып.Тексерген мұжық ісін..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Қазақтың бала жұбату өлеңі
Қайран еркінЗамандарың,Тарлыққа жоқАмалдарың.Еркін дала,Еркің қайда?ЕркіңдегіКөркің қайда?Нулы, нулыЖерің қайда?Сулы,сулыКөлің қайда?Еркін көшкенЕлің..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Қазақ қалпы
Қаз едік қатар ұшып қаңқылдаған,Сахара көлге қонып салқындаған.Бір өртке қаудан шыққан душар болып,Не қалды тәнімізде шарпылмаған?!Алаштың адамының..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Қазақ салты
Қалтылдақ қайық мініп еспесі жоқ,Теңізде жүрміз қалқып кешпесі жоқ.Жел соқса, құйын қуса жылжи беруБолғандай табан тіреу еш нәрсе жоқ.Бұл күйге бүгін..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Қа... қаласына
Қош! Сау бол, Қа.... жуылмаған,Айдай бер, қалса адамың қуылмаған.Әдепті, сыпайы елдің қалпында жоқЖасырын дыбыс шықты шуылдаған.Бүркеніп, арсыздардың..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Ғылым
«Ғылымдар дүниелік сиқыр болмақ,Оқыған ол ғылымды кәпір болмақ».Зулатып шариғатты шарт жүгініп,Молдекең отырғанда мойнын толғап.Сондықтан..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Туысыма
Болармын нағып ырза туысыма?Туыппын таршылықтың уысында.Шамам жоқ жан-жағыма қол сөзарлық,Тар көрдің тығылғандай қуысына.Айта алмай шын сөзіңді..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Тарту
Балалар, бұл жол басы даналыққа,Келіңдер, түсіп, байқап, қаралық та.Бұл жолмен бара жатқан өзіңдей көп,Соларды көре тұра қалалық па?!Даналық —..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Тілек батам
Я, Құдайым аққа жақ,Өзіңе аян: мен нақақ.Аққа деген жолымныңАбыройын ашпай, жап.Аят пенен хадистеАдал ниет, ақ іске,Жаңылмасам, жоқ едіЖаза тартсын..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Сөз иесінен
Ызыңдап ұшқан мынау біздің маса,Сап-сары, аяқтары ұзын маса:Өзіне біткен түсі өзгерілмес,Дегенмен қара, яки қызыл маса.Үстінде ұйықтағанның айнала..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Сорлы болған мұжық
Болған соң кәсібі ұрлық, ұры залымҰрлауға ұят дей ме жұрттың малын?Ойы арам, қаны қара, ол нағылсын,Біреуді зар жылатпақ, зор обалын!Құдай да, Құран..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Пушкин Вольтерден
Қыздыр дейсің мәжілісті, жан дейсің,Қыздыратын жасты қайдан ал дейсің?Өмірімнің таңын қосып кешіне,Бер қайтадан өткен күннің һәммесін!Бере алмасаң..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Оқуға шақыру
Балалар!Оқуға бар!Жатпа қарап!Жуынып, киініңдер шапшаңырақ!Шақырды тауық мана әлдеқашан,Қарап тұр терезеден күн жылтырап.Адам да, ұшқан құс та..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Нәбек аты
Арабтың Нәбек деген жалғыз аты -Сол екен болған малы, мүлкі, заты.Озбайтын шапса жылқы асқан жүйрік,Бітпеген өзге аттарға түр-сипаты.Күн сайын..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Көк есектерге
Не жазып ем,Құдай-ау, мен қазаққа,Мүбтала ғып салғандай бұл азапқа?!Адамшылық есебіне кірісіп,Қолы жетсін дегендік пе азатқа?Жөн көрсеттім қазақ..
© Ахмет Байтұрсынұлы
И. Б. жездем хатынан
Тұрмысың жырақ,Аман ба, шырақ!Күйзеліпсің көбірек,Милләт үшін бегірек.һәманда сақтан,Сақтамақ хақтан.Қоршаған дұшпан төңірек.Милләтке қызмет,Жұмлаңе..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Жұртыма
Бірлік қып іс етуге шорқақ жұртым,Табылса оңай олжа, ортақ жұртым.Сияқты қара қарға шуылдағанҮрейсіз қоян жүрек қорқақ жұртым.Білмейсің жөнің менен..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Жұбату
Әлди, әлди, ақ бөпем,Ақ бесікке жат, бөпем.Жылама, бөпем, жылама,Жілік шағып берейін.Байқұтанның құйрығынЖіпке тағып берейін.
© Ахмет Байтұрсынұлы
Жиған-терген
Оюын ойып,Орындап қойып,Түр салғандай өрнекке,Қиыннан қиып,Қиырдан жиып,Құрап, сөзді термекке,Еңбекке егіз тіл мен жақ,Ерінбесең, сөйлеп бақ!Именіп..
© Ахмет Байтұрсынұлы
Жауға түскеннің сөзі
Жанға көңіл қалып тұр,Жан бұл күйге салып тұр.Тәнге көңіл қалып тұр,Тән шыдамай, арып тұр.Жұртқа көңіл қалып тұр,Жұрт жалғанға нанып тұр.Өтірік өрлеп..
© Ахмет Байтұрсынұлы