Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Арманым
Барлық адам баласыӨзіндей көрсе өзгені —Озбырлық өшіп қарасы,Өзімшілдік өлгені.
Кедей, жалшы, қарттың даБірдей болса арасы —Шын әділет..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Кедей, жалшы, қарттың даБірдей болса арасы —Шын әділет..
Арабшадан
Түзелсін көңілі әуліккен адам қайдан:Әуесі судай толқыр аққан сайдан.Қадір-құрмет, дәреже оңдылықтаОйлайды: «соңғы мен», деп, бір..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Анау-мынау
Анау қырда татар тұр,Басқалармен қатар тұр.Мынау ойда қазақ тұр,Қастарында азап тұр.Ұйқысы көп, ояу азБұл не деген ғажап тұр?Бұл ұйқысын..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Алғыс
Жанымды жарқыраткан, ағаларым!Көп тиді біз - ініңе паналарың.Талпынып, таянды ғой төбем көкке,Жоқ еді қозғаларлық шамаларым.Бақ пен тақ, жақсылықган..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Альбомнан
Жетуге құмар жоғары.Қайдан жаман болады?Талпыну бар, талап бар,Бүйткен адам оңады.
Нәзік дауыс, әнге ұста,Разы, шат тұрмысқа.Жұғымды мұндай бала..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Нәзік дауыс, әнге ұста,Разы, шат тұрмысқа.Жұғымды мұндай бала..
Алты аяқ
Тұңғиық түпсіз ашулыАсау теңіз толқыған.Бойымды топырақ басулы,Жүре алмаймын жол тұман.Теңізден қайтып өтермін?Түссем, батып кетермін!Алдымдағы..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Айт
Жер жүзін көк шөп басып түрленгендей,Қызарып бәйшешектер гүлденгендей.Киініп қыз, келіншек жарқылдайды,Бір түрлі жаңа тұрмыс түрге..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
А, дүние
А, дүние, берсе қанат тәңірі маған!Ерік алып, ұшып кетсем көкке таман.Жер, күннің аймағынан үстін шығып,Әлемге көз жіберсем сол арадан.
Бойымнан..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Бойымнан..
Іздедім, іздесем де таба алмадым
Іздедім, іздесем де таба алмадым,Табам деп езімді-өзім неге алдадым.Адамның адам аты ақталмайды,Бейнет қыл, бар білгенім соны аңғардым.
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
«Шоң» серіктігін ашардағы тілек
Баршаға мейрім салған, мейірбанды тәңірім,Ісімізді өзің оңғарып, оңға бастыр!Қазағыңды ақ, түзу жолға бастыр!Әлемге шам-шырақ болған, пайғамбар,Саған..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
«Шоң» серіктігін ашарда
«ШОҢ» СЕРІКТІГІ ТУРАЛЫ КӨПКЕ ІСТЕГЕН БАЯНДАМАНЫҢ БАСЫ:
Мынау жол, Шоң баласы, адамдыққа!Сіздерді бастамайды жамандыққа.Кел, кіріс..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Мынау жол, Шоң баласы, адамдыққа!Сіздерді бастамайды жамандыққа.Кел, кіріс..
....ға
Естимін серілігіңді сіздің сырттан,Ынтасын замандастар сіз деп құртқан.«Халың айтса, қате айтпайды» деген сөзбен,Танысқалы жазамын естіп..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қайғы
Асты мұз, үсті де мұз, өзі қалың,Ақ дария қаптаған жердің бәрін.Көріп тұрмын «жаныңды қоймаймын» деп;Терісінен суық желдің..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Таныстыру
Қара қазақ:Туғанда құдай иіп мұндай заман,Сұрайтын бір сөзім бар сенен, балам.Тап біздің осы Семей облысының,Көшбасшы адамдарын айтшы маған.Біз-дағы..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Айтыс
(Қала ақыны мен дала ақынының айтысқаны)Қала ақыны:Сен кімсің семіз, толық тән жағынан?Өгіздей бар шығарсың әл жағынан.Көрінген көрнегіңнен..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Өмірді үзіп алуы
Өмірді үзіп алуы,Қараңғы көрге салуы.Мың жасасаң да көңілде,Сөзсіз, арман қалуы.
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Өмірімнің уәдесі
Оллаһи! Ант етемін алла атымен,Орыс тілін білемін һәм хатымен,История, география пәнді білмей,Оллаһи, тірі болып жүрмеспін мен.Келгенше осыларды отыз..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Әкелші
Әкелші, құй арақты,Көтерейін көңілді!
Қолдан шаттық жасауғаАрақ тәуір көрінді.Көлеңкені қуайын,Басып тұрған өңімді.Ұмытайын миды улап,Кәрілікті..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қолдан шаттық жасауғаАрақ тәуір көрінді.Көлеңкені қуайын,Басып тұрған өңімді.Ұмытайын миды улап,Кәрілікті..
Ұлт
«Кәпір» бар, «мұсылман» бар — барлығы адам.Оларды алалайтын қандай надан!Өнер, білім, әділет кім қолдаса,Қай ұлт болсын..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Құлағым бітелген жоқ
Құлағым бітелген жоқ, естиді ашық,Түлкіден шешен сөзі кетті асып,Белгілі жарамсақтық жарапазанҚазаққа пайдалы істен мүлдем қашық.
Қозғалса ел намысы..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қозғалса ел намысы..
Қымыз
Алдияр аруағыңа еткем, қымыз,Сені ішкен мұратына жеткен қымыз.Мейлі доңыз болсын, қоңыз болсын,Иеңнің түкірігін ем еткен қымыз.
Бас иіп айдыныңа..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Бас иіп айдыныңа..
Қызық қандай адамды қыздыратын
Қызық қандай адамды қыздыратын,Қайғы қандай қаныңды бұздыратын.Қанды кек, намысты өштік неден тумақ,Жібітпей жүрегіңді мұз қылатын.
Ер бар ма елі..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Ер бар ма елі..
Қызы бар жалғыз үйде жеке жатқан
Қызы бар жалғыз үйде жеке жатқан,Он сомдық ылғи алтын шолпы таққан.Білімсіз көп наданның бірі бұ да,Несі артық бояп койған қуыршақтан?
Қыздың да..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қыздың да..
Қыз сүю
Қыз десе әркім кетер қызуланып,Көңілге әлдеқайдан от кеп жанып.Ең арты аппақ қу бас шалдар-дағыҚояды бір қиқаңдап құшырланып.Дүниеде жан саясы қыз..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қос үй
Сырлы үй сегіз қанат қоса тіккен,Жинапты қазынаны биік жүктен.Ең арты кесе, аяқ та алтын-күміс,Таңғалдым: мұнша байлық қалай біткен!
Бір келген..
© Сұлтанмахмұт Торайғыров
Бір келген..