Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Хор қыздарының хикаясы
Пейіште тобы (тоуба) ағашы, жапырағы [иапырағы] зор,Жарығы (иарығы) күннен раушан, баршасы- нұр!Болғанда түбі аспанда, басы-төмен,Иіліп жерге қарай..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Өлеңмен берілген аят
Жер де, көк те сенсің, Қадір,Әр мүжүдке өзің әзір.Пенделерге өзің нәзірСұбхан Алла — сенен медет!Су, топырақтан бейне (пенде) қылған,Барша..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Пайғамбардың нұры
Ғаламнан он сегіз мың әуел бұрын,Жаратты пайғамбардың асыл нұрын."Әуелі мақұлық атта нұрым!"- деген,Хақында дәлел болды хадис мұның.Аспан, жер..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Адам ата мен шайтан
Жаралған ең әуелі Адам ата,Жайылған жанның бәрі- соған бота.Хауа ана шайтан малғұн тілін алып,Жұмақтан шықпады ма біржолата?!Шын әмір келгенде жалғыз..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Мәшһүр-Жүсіптің қарғамен айтысқаны
Түн ұзап, күн қысқарып, болды қазан,Бес намаз, жанның пipi[l] иман, азан.Арбаға ала қарға қонып алып,Қарқылдап ертең ерте, кетті..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Мәшһүр-Жүсіптің тырнамен айтысқаны
Сөзіме сүйінер дос, күйінер дұшпан,Шулаған дауыс шықты күншығыстан.Тағы да құрбыларым қылды тілек,Бір кеңес естіртейін тырна құстан.Аяғы арғымақтың..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Сәйгелді, сона, бөгелек
Сәйгелді, сона менен бөгелекті,Үшеуі халфе сайлап көбелекті.Мекен-жай, қоныс қарап тұрақ үшінКезіпті дамыл көрмей төңіректі!Жолдас боп бірі-бірін..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Нанайын ба?!
Қараңғы түннің жарық таңы атар ма?!Күннің қызу сәулесі оятар ма?!Біз бұған шүкірлік қып қуанамыз,Залымдар түн бүркенген ұнатар ма?!Басылған..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Күйеу Мағзұм мен Хұршым
Не күшті? Ойлап тұрсам Құдай күшті,Құдайдан кім тоқтатар болған істі?!Құдіреттің шеберлігін танытуға,Аузыма өз-өзімнен бір сөз түсті.Тұрайын неге..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Өліп тірілген шаһызада
Бастайын бір хикая, сал құлақты,Біріктір, тыңдаушылар, ынтымақты.Дүние бәрімізден бір күн өтер,Тастаған патшалар да алтын такты.Ғаламның он сегіз мың..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Садуақастың мырзалығы
Әуелі сөз бастайын бисмилладан,Сөз бастар бисмилласыз кейбір надан.Хикая өлмей тұрып мен айтайын,Туған жан бәрі өледі ата-анадан.Қылсаңыз тағат..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Әбушақыма
Жамағат, тыңдасаңыз, сөз тастайын,Құрбылық қақы үшін сөз бастайын .Ғайып қып қателерді байқап атаАлаңмен бір қиссаны мен бастайын.Жаманның тарлығына..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Шаһарбан мен Хұсайын
Иман келтір әуелі: "Алла бір!" - деп,"Мұхаммед- Хақ расул, пайғамбар!" - деп."Дін үйрет, - деп, жіберген-елші досты,Құлдарымды Хақ жолына көндірсін!"..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Күндіз бен түннің айырмасы
Жалғанның тозақ пенен бейіші бар,Бір күн тыныштық, кей бір күн кейісі бар.Кейісі тозақ болғанда, тыныштық бейіш,Міне, осындай муафық келісі бар.Таң..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Толқын
Пәленің басы - хазірет мешіт баққанОраза, намазшылар оған жаққан.Заман түрін танымай әуреленген,Мерт болар арыстандай Айға шапқан.Әр тұста қилы-қилы..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Нәпсі аджаһа
Дүние, ойлай берсем, жалған дейді,Әркімді әлекке тек салған дейді.Дүниені өле-өлгенше қуып-қуып,Ауызы аңқиып [құр босқа] қалған дейді.Хикаят сөз..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Байдалының Исасына
Қолыма қағаз, сия, қалам алдым,Алданып сұм жалғанға жолдан қалдым.Қосылған көптің басы жер болған соң,Жәрмеңке-Баянаула - соған бардым.Саудам жоқ..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Бердібек Қазанғап ұлына
Дүние, ойлай берсем, жалған дейді,Әркімді әлекке тек салған дейді.Дүниені өле-өлгенше қуып-қуып,Аузы аңқайып... қалған дейді.Хикаят сөз бастайын әуел..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Суырдың өлеңі
Ал, суырдың естіп пе едің әңгімесін,Құдайға құл болған жан адал жесін.Ағайынды аң екен: суыр, тышқан,Айтайын інде жатып көрген ісін.Бір аң бар:..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Иманжүсіп атынан шығарғаны
Жел сөзге болған жастан ауызым епті,Жас та болсам, ел кезіп, көрдім көпті.Қалың топтың тастайын ортасына,Ғаріпшілік жөнінен біраз кепті.Жазған екен..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Мұса Шорманұлының асы
Бисмилла - бұ сөзімнің басы болды,Екі елу ер жігіттің жасы болды.Биылғы өткен жаздың ортасындаМұсаның ат шаптырған асы болды.Сол асқа жақсы келді..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Мәшһүр Жүсіп пен Жүніс Шалқарбайұлы
1.Жүніс Шалқарбайұлының Мәшһүр-Жүсіптен сұрағыБісміллә-әуел сөздің бітидасы,Екінші - хамит сана болсын-басы.Құдайым барша жаннан артық қылып,Қолыңа..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Күйеу Мағзұм мен Аруақтар
Нұсқа боп жазылған сөз қалар хатқа,Ақындар әнге қосып, алар жатқа!Бұйырған Баянтауда топырағы,Мен бардым аруақтарға(аруақларға) зиаратқа.Аруақтың..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Мәшһүр-Жүсіптің Шабдар атпен айтысы
Мәшһүр-ЖүсіпСен, Шабдар, қай жағымнан келдің маған,Кім ығыр ғып осынша мінген саған?Арқа — басың ошақтай жауыр болған.Мал сықылды түрің жоқ..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы
Мәшһүр-Жүсіп пен Ғалы Күзембайұлы айтысқаны
Ғалы Күзембайұлы сөзіБісмілласыз басталмас(башланбас) Әмір-зибал!Өнерің болса, жастықта(жаслықта) қимылдап қал!"Жығылсаң, нардан жығыл!" - деген сөз..
© Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы