Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Ташкент құшағында
Шаһар Ташкент төбесінен үңілсең,Зор биіктен көре алмайсың үйін сен.Ақ жазықтың ортасында керіліпСекілді бір жатқан адам киімшең.Көк шапанның айқара..
© Ғафу Қайырбеков
Керемет қала — Кентау
Абай, Пушкин, Толстой,Жамбыл, Шоқан, Ыбырай –Бәрі де бір алып қой,Өнері мол, жыры бай! –«Оны неге тіздің?» - деп,Таңырқама..
© Ғафу Қайырбеков
Арыс-Бөген
Арыс-Бөген - екі өзенБірін-бірі күндеген.Бір шапанда екі жеңБолатынын білмеген.Не кінә бар өзенге?Қалай оны тілдейміз?Өзіміз де кей жеңдеКелісімді..
© Ғафу Қайырбеков
Совхоз «Темір»
Хан Темірдің орнында совхоз «Темір»,Бұл кездейсоқ нәрсе емес - бұл екі өмір.Қан төгілген алапта мақта өсіргенЗаманыңның сырына үңіле..
© Ғафу Қайырбеков
Төрт тораңғыл
Бұл өңірде су да жоқ,Шөп тобықтан аспаған.Айқай да жоқ, шу да жоқАдам ауыз ашпаған.Тек түндерде жалтылдап,От ұшқындар тоғысқан.Сауыттары..
© Ғафу Қайырбеков
Қаратау астындағы өзен
Таулары көп бұл қазақтыңДаласына орнатқан.Қаратауға күн де жақын,Жер де тегіс ол жатқан.Бұл баяғы нақ «басынанКөш келетін» Қаратау.Қара..
© Ғафу Қайырбеков
Көңіл күйі
Түркістанның көшелері ылғи бақ,Кеудесінен бұлақ аққан құлдилап.Жүре берсем, жүре берсем, дариға,Қыз құшақтап, гүл иіскеп, сыр жинап.Махаббаттың..
© Ғафу Қайырбеков
Түркістан — Гүлстан
Бір гүл келіп көкірегіме орнаса,Бір гүл келіп галстугін байласа,Бір гүл келіп мойыныма асылып,Самал болып, шашым сипап ойнаса,Енді қалай қынжылмассың..
© Ғафу Қайырбеков
Мұнара туралы ой
Ғабит МүсіреповкеТүркістанның аспанында тұңғиықЖерге балқып түсетіндей күн күйіп.Сардалада ыстық сағым көтергенХожа Ахмет мұнарасы тым биік.О..
© Ғафу Қайырбеков
Ботақан
Өркеш құмдар... аралдыАйнала шөккен түйедей.Қашан, қалай жаралды? –Жатыр айтпай, үндемей.Біз қараймыз үңіліп,Еш қимыл жоқ маңайда...Бар төңірек..
© Ғафу Қайырбеков
Қарашаған басында
Қарашаған басындаЖолықты бір шал маған.Ол туғалы осындаҚырық жыл балық аулаған.Көк дауылдан жалықпай,Әлі де ауын салмақшы.Арғы атасы Балықбай,Бергі..
© Ғафу Қайырбеков
Тау толқындар
«Тау толқындар, тау толқындар,Ту ар теңіз сілкінсе!Қал қасымда, қалсаңшы, жар,Ауға бармай бір күнше!Теңіз тентек - аямайды ол,Аямайды сен..
© Ғафу Қайырбеков
Бөген қыздары
Мынау қара тереңненАлды ма екен әз көрік,Қыздар туған БөгенненЫлғи қара көз болып.Қарай қалса қиын-ақ,Көп сыр айтар тілдеспей,Бар еркіңді жиып..
© Ғафу Қайырбеков
Аралға қарап...
Арал шеті айнала құм,Арал суын сол ішкен.Қайран теңіз, қайран ағынТұз бен нәрін бөліскен!Кәрі Каспий бұл бауырынТалай ғасыр жоқтаған.Өткізбекке ққмда..
© Ғафу Қайырбеков
Теңізге
Дария қашып, біз қуып поезбененТалай-талай бел асып, сол ізбененЖетіп келсек, алдымыз аппақ жазықОсы екен ғой керемет - теңіз деген!Теңіз, теңіз..
© Ғафу Қайырбеков
Қызыл жыңғыл қайда екен?
Ақын Сырбай Мәуленовке«Қызыл жыңғыл» бойында,Күздігүні туыппын.Буырқана тұрыпты,Қара жаңбыр, құйып күн.СырбайМенің ақын бауырым,Жыр..
© Ғафу Қайырбеков
Дария суреті
Жаяу жүріп кең көше Бегілікпен,Жерге жетсең қаланың шегі біткен.Ақ теректер судырлап қарсы аладыАрулардай алдыңнан сені күткен.Жүрегіңнің дірілін..
© Ғафу Қайырбеков
Сәлем саған, Сырдың елі
Аяулым, амансың ба, Сырдың елі!Ақжамбы, асыл маржан жырдың елі!Сен шықтың қарсы алдымнан таң боп атып,Көңілім де саған құмар бұлбұл еді!Көгіне шыға..
© Ғафу Қайырбеков
Эпилог (Далаға сапар)
Тұйықтап Торғай қала төрт көшесін,Көтеріп биік тұлға көкке еңсесін,Мектеп тұр жоғарыда, күнге қарап,Жазулы маңдайында қадірлі есім.«Ыбырай..
© Ғафу Қайырбеков
Ел алғысы
«Ыбырай исі қазақ ұстазы еді,Білімнің төрт құбыласын ұстап еді,Тәңірім талабына хоштық берсе,Ғарышқа қанат байлап ұшпақ еді.»Отыншы ақын*..
© Ғафу Қайырбеков
Кел, балалар, оқылық!
Оқығанды көңілгеЫқыласпен тоқылық.ЫбырайӨтті айлар арқалаған ауыр қысты...Сарыққан кеудедегі сабыр, күшті.Еркіндік еркесіндей жыл құстарыТуған жер..
© Ғафу Қайырбеков
От ішінде
Жалғыздық қандай жаман едМына бір қапас өмірде,Қуанышқа ортақ адам көп,Ешкім жоқ қайғы бөлуге.М.Ю.Лермонтов* * *Күн жақта терезесі шағын үйдіңҚос..
© Ғафу Қайырбеков
Бұлыңғыр күндер
Қыс еді. Ноябрьдің аяғы кеп,Арқаның сала берді бораны үдеп.Жазудай сумен жуған кетті өшіп,Жаздағы қырдың жолы сорабы көп.«Анау ой, мынау..
© Ғафу Қайырбеков
Тартыста
Жақсы менен жаманды айырмадың,Бірі қан, бірі май боп енді екі ұртың,АбайБұлттардың шашағына қызыл тағып,Жердегі нұр сәулесін жиып алып,Жаз күні жалын..
© Ғафу Қайырбеков
Ел құшағында
Мамық төсек, кең жайлау,Кеңшілік қазақ арасы.Ыбырай* * *Уақыттың озды күні сонан бері,Туған ел құшағына ол кіргелі.Ақ қардың омырауынан көз..
© Ғафу Қайырбеков