Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Бауырсақ
Төгіп жатырПейілі мен жанын сап.— Келмейсіңдер,Осыншама сағынсақ! —Дейді жеңгей Ақтабақтан сауылдап,Дастарханға топырлайды..
© Ғафу Қайырбеков
Қысқы кеш
Қарап тұрсаң қаңтар күні батқанда,Көк жүзінде енді қызу сақталмай.Тек төменде ағараңдап жалыны,Қар үстінде қанбақ жанып жатқандай.Сәл аздан соң ол да..
© Ғафу Қайырбеков
Август таңы
Мына таң, август таңы ыстық маған,Көлдерде әлі оянбай құс ұйықтаған.Қырларда әлі сәуле жүгірмегенЖолдармен жалғызаяқ, қисықтабан.Қап-қара түннен..
© Ғафу Қайырбеков
Торғай қаласы
Көшелер-құрғақ өзен арнасындай,Қала едің кәрі шуда нар басындай,Ішіне оқиғаны тиеп-сықапТарихтың қойып кеткен арбасындай.Құм басып иығыңды, ер..
© Ғафу Қайырбеков
Аққұмның бір қызы бар...
Ән Аққұм, арман Аққұм, алыс Аққұм,Аттан жал, атаннан қом тауысатын.Бір жетіп, аяқ басқан мал түгінеМай болып мақпал құмы жабысатын.Береке жер сұлтаны..
© Ғафу Қайырбеков
Туған өзен бойында
Кеше ғана бір үш қыстау тұратын,Мекен етіп менің атам суатын,Жар басында ұмыт қалған үш тұмақСекілденіп, қарсы алдымнан шығатын.Самаладай самсаған үй..
© Ғафу Қайырбеков
Ақбозат
«Ақбозат» жер есімі Қызбелдегі,Ол заман ұрылардың күзгі ермегі —Жылқы алу жырақ жерден суыт келіп,Бұйырған бөрілердей түзден..
© Ғафу Қайырбеков
Құттыбай бұлағы
Бала кезден бар едің сен, бір бұлақ,Жолаушының арманындай бұлдырап,Қызбел таудың белін орап ағушы еңЖібек белбеу секілденіп судырап.Ішкенімен..
© Ғафу Қайырбеков
Досыма
Тілемеймін еш кешірімЖырыма шаң көп қонса!Жарқын-жарқын естілсе үнім,Үнсіз күнім жоқ болса!Осы сырым, шыным да осыМендік сөздің бәрі бар.Қабыл ал..
© Ғафу Қайырбеков
Тойбастар
Сахара дала теңіздей,Толқыған тасып күй мен ән.«Мен қалдым тойдан» дегізбей,Өренді өңкей жинаған.Қашанда тойдың сән, көркі,Өрімдей жастар..
© Ғафу Қайырбеков
Киік
(Элегия)Қолға түспей қырын қашқан бір киік,Сені көріп жүрек шіркін жүр күйіп.Саған асыл соқтым тұғыр кеудемненТұршы сонда, төмендемей, тұр..
© Ғафу Қайырбеков
Орман жырларынан
1. «АМАН...» «АМАН...»Арқада бір орман бар,Атын «Аман» дейтін ел.Айналасы толған нәр,Айналасы жеті көл.Келсе..
© Ғафу Қайырбеков
Шағала
Көп күн аңсап тосқаным,Сүйікті құс келдің бе,Сағынды ғой аспаным,Сағынды ғой жер мүлде.Құс ұшпаса аспан даКөзге шағын екен ғой,Көктем деген..
© Ғафу Қайырбеков
Жаз өрмелеп барады тау басына
Жаз өрмелеп барады тау басына,Таудың жылу тарады жамбасынаОл бір сұлу аңқыған төсі жұпарҚояр емес қойнына бармасыңа.Жүр, кетейік, құрбы жан, жүр..
© Ғафу Қайырбеков
Жазғытұрым
Жазғытұрым, жайнап тағы келдің сен,Тіршіліктің неткен ғажап белгісі ең!Дегізесің дерттен дене босатып,«Жер бетінде ұзақ жасап, көп..
© Ғафу Қайырбеков
Балкен-ай
«Балкен-ай, бөпем, Балкен-ай,Болар ма екен үлкен-ай!Үлкен болса, қайтер-ай,Жігіт болып кетер-ай!»Осы өлеңмен әлдилеп,Өткен жылдар, өткен..
© Ғафу Қайырбеков
Балам
(Алимаға)Ауырма, балам, әкеңніңАулына келе жатқанда.Әдейі сені әкелдімАғайын, туыс, қарттарға.Өсірген мені арқалапАяулы апам осында.Бір соны көру..
© Ғафу Қайырбеков
Құлын
...Күні тұр көк заңғарда сәскеліктің.Жұрнағы бір ай жауған ескі бұлттыңАсығыс оңтүстікке барады ауып,Дегендей ұзақ жолға кеш тұрыппын.Жап-жасыл бар..
© Ғафу Қайырбеков
Қоңырау
(Ыбырай Алтынсарин атындағы Торғай орта мектебіне арнаймын)Ғасыр бойы сенің үнің тынбаған,Сыңғырыңды мен де сан жыл тыңдағам.Көрген сайын жыл асырып..
© Ғафу Қайырбеков
Қыстағы күннің қызығы-ай
Қыстағы күннің қызығы-ай,Жалғасып ұзақ ақ таңға,Тұрады көкте жүзіп АйКүн шығып келе жатқанда.Күн шығып келе жатқандаКеңсеге келе жатам мен.Жаңа бір..
© Ғафу Қайырбеков
Біздің заң
Санаға білім нұрларынЖинасақ күнде бәріміз,Түсінсек өмір сырларын,—Ол біздің өсу заңымыз.Туған жер төсін зерттесек,Алтыны қайсы, мыс..
© Ғафу Қайырбеков
Нұрлы таңның жыршысына сәлем!
Ән шырқаса Алатау бөктеріненБозторғайдай биікке көтерілген.Сәлем саған, даланың қарт бұлбұлы,Халқыңнан қадіріңе жете білген.Сәлем саған туған жер..
© Ғафу Қайырбеков
Әкелер мен балалар
I— Қой қайда, деймін, қой қайда?Борбайла итті, борбайла,Малымнан басы садаға,Кер терісін қадаға!— Ойлау жермен айдағам жоқ,Қол-аяғын..
© Ғафу Қайырбеков
Дала жартасы
(Сәбит Мұқановқа)Құла дүз — жүз шақырым, мың шақырым,Жүз шақыр, мың да шақыр — еш қатып үнКөрмеген керең дала, мылқау жазық,Үстінен алмай..
© Ғафу Қайырбеков
Алматы — ару
Ал, ару, сен дегенде жыр ағылды,Бір ағын басып-озып бір ағынды,Кеудемнен қотарылды асау толқын,Білмеймін қалай бастап, тынарымды.Алатау мінезінен мен..
© Ғафу Қайырбеков