Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
ЖЕҢГЕ ТІЛЕГІ (үйлену тойға)
Бақытты бол, шырайлым, бақытты бол,
Ақ босағаң аттаған құтты болсын!
Ізетіңе, пейіліңе, ақылыңа, жан қалқам,
Барған еліңнің көңілі..
© Гүлтас Құрманбай
Ақ босағаң аттаған құтты болсын!
Ізетіңе, пейіліңе, ақылыңа, жан қалқам,
Барған еліңнің көңілі..
БАУЫР ТІЛЕГІ (үйлену тойға)
Балалығымды, қателігімді кешірген,
Еркелетіп, киіндірген өзің ең.
Сен жүргенде салтанатым келісіп,
Мақтанышпен бас көтеріп жүруші ем.
Бақытыңды..
© Гүлтас Құрманбай
Еркелетіп, киіндірген өзің ең.
Сен жүргенде салтанатым келісіп,
Мақтанышпен бас көтеріп жүруші ем.
Бақытыңды..
АҒА ТІЛЕГІ (қарындасына үйлену тойға)
Қарындас деген халқымдай қастерлі екен,Өзі – бауыр, өзі – отан, өзі – тілек, өзі – көз.Қарындасым ... қамқоршым... тілекшім- ау,Уақыт деген патша..
© Гүлтас Құрманбай
Ана тілегі (үйлену тойға)
Қызым, бақытыңды тауып, өз жұртыңа барасың,
Өзге елге, жаным-ау, адалдығыңмен жағасың.
Ата-енеңді құрметте, жат көрмегің, құлыным,
Бақытыңды..
© Гүлтас Құрманбай
Өзге елге, жаным-ау, адалдығыңмен жағасың.
Ата-енеңді құрметте, жат көрмегің, құлыным,
Бақытыңды..
ӘКЕ ТІЛЕГІ (үйлену тойға)
Ерке қызым, қызғалдағым – Әйгерім,
Ата анаңның ізгі арманы – Әйгерім.
Бақытты бол, қосағыңмен, құлыным,
Айдай сұлу, ақ перзентім..
© Гүлтас Құрманбай
Ата анаңның ізгі арманы – Әйгерім.
Бақытты бол, қосағыңмен, құлыным,
Айдай сұлу, ақ перзентім..
Мазақтамалар
ЕркеСарнап тұрып ертесін,Сұрайтын қант, бөлкесінСен бір жаман еркесің!Әкеңнің де желкесін,Көкеңнің де желкесінЖауыр қылған..
© Қадыр Мырза Әли
Ғибрат
Үкі күліп айтты,Қыран біліп айтты.— Қыран, сені, ел дегенҚұр бекерге мақтайды,Қараңғыда көрмегенҚырағыға жатпайды!— Дұрыс, Үке, ел..
© Қадыр Мырза Әли
Мұғалима
Мынау менің сезгенім:Ол — кластың анасы.Өзінің де,ӨзгеніңБаласы — оның баласы.Қай кезде де, ол анық,Қайғырмайды өзі үшін.Біздер үшін..
© Қадыр Мырза Әли
Нүкте
Нүкте деген, білгенге,Жәй ғана бір ноқат па?Жоқ онысыз сөйлем де,Жоқ өлең де,Жоқ хат та!Нүкте деген пайымды,Батыл тыныс белгісі.Аяқтамай..
© Қадыр Мырза Әли
Н — жаттығу
Төбе деген жарық,Түсті содан жарық.Жауып еді бұршақ,Сынды содан бұршақ.Жоғалса да атың,Жоғалмасын атың.Ұйқасқан көп сөздіңАйтшы, несін сездің?
© Қадыр Мырза Әли
Одағай
Мана сен трамвай ішіндеБола қап ойланған пішінде,Таяқты әжейді көрмедің,Түрегеп орныңды бермедің,Ұят-ай!Тентек деп айтпайды ел текке,Оқымай бардың да..
© Қадыр Мырза Әли
Ұйқасын тап
Мына тұрған арғымақ,Мінем оғанТістемейді, теппейді,Бос қойсам даМына тұрған тайлағым,Келмейді оныСирақ, мойын көрік деп,Жүр жирафқаМына тұрған..
© Қадыр Мырза Әли
Талқы
(Жалғауларын қойып оқы)Қып-қызыл күнделігіКөр қыз... Моншақ атты.Ол жайлы мен де бүгінАйтамын сонша қатты.Ойынға үйір немеСабақ... оқымайды.Келмейді..
© Қадыр Мырза Әли
Септеу
АтayБарлығыңа үлгі болар, қарақтар,Байсалды да, ақылды да Марат бар.ІлікЖеке басым ең алдымен, МараттыңЖасы үлкенді сыйлағанын..
© Қадыр Мырза Әли
Сөздер
Мұны жақсы ұғынарАқыл-ойы ояулар.Сөйлегенде құбыларӘр сөзде мың бояу бар.Есті құлақ ұғынар,Ұқпағанмен ауандар.Сөйлегенде құбыларӘр сөзде мың әуен..
© Қадыр Мырза Әли
«А»
— Ата, зейін салдың ба?Бар әріптің алдындаНеліктен «А» тұрады?—Деп бір күні сұрадым.Атам менің сауаттыБылай берді..
© Қадыр Мырза Әли
Суықторғай
Шыбық борбайСуықторғай,Бүрсең қағып,Жүрсің нағып,Ай-ай-ай!Ақыл айтса,Дос көрмедің,Жақын айтса,Ескермедің,Ай-ай-ай!ЕскергендеӨстер ме едің.Шыбық..
© Қадыр Мырза Әли
Мектеп бітіруші түлектерге арналған тақпақтар мен өлең шумақтары
Жүректерді от боп шарпып жанады,Қуаныш пен қимастықтың алауы.Шәкірт үшін әр уақытта сақталар,Жетекшінің езу тартқан жанары.Сыныбымыз бірлікпенен..
Ит
Қожасының бұйрығынҚалт жібермей,Қалбақтап,Бұлғаңдатып құйрығынҚалады ит жалбақтап.Ары бардың, адалдыңАсқақ тұрар шоқтығы.Тегін емес,АдамныңҚұйрығының..
© Қадыр Мырза Әли
Бақа
Көкте де өмір сүреді,Жерде де өмір сүреді.Су астында тұншықпай,Құрлықта еркін жүреді.Көлде жүрсе ду-дабыр,Жерде жүрсе ду-дабыр.Бақалардай..
© Қадыр Мырза Әли
Тоты
Қайталайды қаймықпай,Болмаған соң сотыңыз.Айтқаныңды айнытпайАйтып берер тоты құс.Содан да оны кей уақтаЗейінді деп айтады-ау.Өнер емес..
© Қадыр Мырза Әли
Шымшық
Шымшықтың әр тырнағыҚұдды шабақ қармақтай.Бар тұлғасы, болғаны,Бармақтай-ау, бармақтай!Сонда да ол, асылы,Мешкейлікке меңзейді.КүндеЖеке..
© Қадыр Мырза Әли
Шаян
Жүріс емес — далбаса,Далбасадан аспайды.Артқа қарай болмаса,Алға қарай баспайды.Өзгеше өмір сүргенгеҚарайды көз алартып...Шаян құсап..
© Қадыр Мырза Әли
Зебра
Желетін жұлқынып,Жылтылдап сауырыЗебра — жылқыныңБір туған бауыры.Жүз жерден байлағанБар белбеу-жолағы.Өзі бір аумағанҚұрлықтың морягі.
© Қадыр Мырза Әли
Құмырсқа
Қаламайды құмырсқаҚаңғыруды, билеуді.Тыным алмай, ырысқаТолтырады илеуді.Тапқан заты ауыр боп,Түссе бірі әлекке,Қауымдасқан бауыр кеп,Келеді тез..
© Қадыр Мырза Әли