meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Көз жіберсем өткенге
ТолғауҚұлағым елеңдейді ән дегенде,Кежегем кейіп тартар мал дегенде.Қалмайды қойға барсам ала мысық,Ақ күшік арт жағымда дәндегендей.Маған жолдас ақ..
©  Кенен Әзірбаев
Еркебайдың аулында
Терең ойлы Еркебай,Орта бойлы Еркебай.Ауылы күнде той-думан,Еңбекші елге серкем - ай!Кішіпейіл жайдары,Ақылы көп айлалы,Қысылғандар келгенде,Кеңес..
©  Кенен Әзірбаев
Бұлбұл мен көкек
(мысал)Саяда бұлбұл тұрса сайрап әнге,Ұйытып жан-жануар күллі әлемге,«Көк - көк» деп таста отырған тау көкегі,Мақтанды ұялмастан жалғыз..
©  Кенен Әзірбаев
Сарбарпы
Сарбарпы сай - сайды өрлеп қанат қағып,Безілдеп жоғары - төмен сумен ағып.Майысып су бетіне тиіп төнген,Ағаштың бұтағына ұя салып.Жүреді қашып ылғи..
©  Кенен Әзірбаев
Жалғыз қаз
Хан отыр ханымымен ішіп шайын,Күтуші күң мен құлы бәрі дайын.Қасында қырық уәзір қошеметтеп,Дайындап қазы-қарта, бал мен майын.Бұл ханның дастарқаны..
©  Кенен Әзірбаев
Кенебай мен Кербез сұлу
Ырғайты, Ақтерек пен Жаманты сай,Бар екен Аламандай бір үлкен бай.Баласы Бошқұл, Керім үшеу туған,Кішісі ақын, сері, сал Кенебай.Кенебай елге мәлім..
©  Кенен Әзірбаев
Төкетай мен Мәнікер
Бұрынғы өткен дәуірдеХалықтың мұңы мал болған.Малсызда ақыл дал болған.Манас батыр тұсындаКөкетай деген хан болған.Көкетайдың тұсындаКөрнекті талай..
©  Кенен Әзірбаев
Әли батыр
Оқушы өрендерім, құлағың сал,Жырладым сендерге арнап, керегіңді ал.Уақиға көзбен көрген, қолмен ұстап,Жыр еттім шын өмірді, алсын деп нәр.Бір күні..
©  Кенен Әзірбаев
Қырғызбай
Әнге бас, Кенеп ақын, ал домбыра,Көкейден ақтарылған сөзді құра.Көз көріп, құлақ естіп, бастан өткен,Тарихи оқиғаның бірін жырла.Көп көрген шежіре..
©  Кенен Әзірбаев
Құдасының айтқаны
Ей, құда, үстіңде жоқ киім, деді.Табуын қалың малды қиын, деді.Қызымды қу кедейге бере алмаймын,Байлауым осы соңғы түйін, деді.Балаңмен менің қызым..
©  Кенен Әзірбаев
Әкемнің құдасына айтқаны
— Бай құдам бар деп мен жатырмын,Қай құдам бар деп сен жатырсың.Қатық ішіп сен жатырсың,Қатып-семіп мен жатырмын.Мен құда болғанда,Жирен шолақ..
©  Кенен Әзірбаев
Құдалар
Бар еді бір атадан төрт бес түтін,Ағайын бірде жарты, бірде бүтін.Әдісі сол атаның малға жұмсап,Қолымды босатпайды я күн, я түн.Бармасам бәрі қарғап..
©  Кенен Әзірбаев
Үмбеталы дүние салғанда
1969 жылы халық ақыны Үмбеталы Кәрібаев қайтыс болып, бұл хабарды Кененге ақын Әсімхан Қосбасаров келедіӘ с і м х а нМен келдім Қордай аудан..
©  Кенен Әзірбаев
Беташары айтыстың
Ежелден ол салты бар,Айтыс десе талпынар.Кәрі мен жас келгендеАқын қиял шарқ ұрар.Ат қосқандай бәйгегеОзып келсе даңқы бар,Жүзден жүлде..
©  Кенен Әзірбаев
Кенен мен Есдәулет айтысы
К е н е н:Көсем адам сөз бастар,Көпті көрген жол бастар.Батыр адам қол бастар,Көсем серке қой бастар,Ақын адам той бастар,Ал, тыңдаңдар..
©  Кенен Әзірбаев
Кенен мен Бопина
К е н е н:Бопина, келіп қалдым тойыңызға,Қуаныш сыймай келді қойнымызға.Бір қолқа салдым міне қабылдасаң,Қолымды артайын деп мойныңызға.Б о п и н..
©  Кенен Әзірбаев
Жамбыл мен Кенен
К е н е н:Ақынның асқан алыбы,Халықтың болған тарихы,Сәлем бердік о, Жәке,Москва барып қайтқанда,Кеудеңе орден таққанда,Шаршап келіп тынығып,Өз..
©  Кенен Әзірбаев
Кенен мен Халиманың қағысуы
К е н е н:Ақ серке ай мүйізді қой бастаған,Анық батыр жорықта жол бастаған.Атамыз қазақ халқы өлмес - өшпес,Торқалы міне осындай той..
©  Кенен Әзірбаев
Кенен мен Әсімханның кездесуі
1949 жылы замандастарының шақыруымен Кенен Алматы облысы, Жамбыл ауданындағы Киров колхозына келеді. Ақын түскен үйге ел көп жиналады. Топ ішінен жас..
©  Кенен Әзірбаев
Кенен мен Шашубайдың соңғы кездесуі
К е н е н:Шашеке, амансыз ба, күйлі-жайлы?Өнерге өрен аға сегіз сайлы.О, шіркін, кәрілік те кеп қалыпты,Аяғы бұл өмірдің түйе - тайлы.Алабын..
©  Кенен Әзірбаев
Кенен мен Әбдіғали айтысы
Кенен:Ел анасы — жер болар.Ел ағасы — ер болар.Кіндік кесіп, кір жуғанЖер балаңмен тең болар.Ұшқан құс қонбай қоя ма?Еңбексіз қарның тоя ма?Ел мен..
©  Кенен Әзірбаев
Кенжеқожа мен Кенен айтысы
К е н ж е қ о ж а:Арғы атам Мәделі мен Майлы қожа,Ғылым мен өнерге асқан сайлы қожа.Қазыны, қарта менен сары қымызды,Қонаққа соятұғын тайды..
©  Кенен Әзірбаев
Кененнің Бөдене және Шәйнек деген жеңгелерімен әзіл қағысы
К е н е н:Жеңгелер, жүрмісіңдер күйлі-жайлы,Ішкелі аңсап келдім күрең шайды.Ауылға көшіргелі келіп тұрмын,Жатақ қып жатасың ба осы Ақсайды.Көп боп..
©  Кенен Әзірбаев
Жалған дүние
Күлелік те, ойналық,Киелік те ішелік.Мынау жалған дүние,Кімдерден кейін қалмаған?! 
©  Шалкиіз Тіленшіұлы
Бай болсаң, Батыр болсаң...
Бай болсаң, халыққа пайдаң тисін;Батыр болсаң, дұшпанға найзаң тисін.Бай болып пайдаң тимесе,Батыр болып найзаң тимесе,Жұрттан алабөтен үйің..
©  Әйтеке би