Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Уәкіл мен Жәркебай
Уәкіл:Барды жинап ұқыптап,Неге дұрыс ұстау жоқ?Жәркебай:Бар нәрсеге қарауылҚойсын деген нұсқау жоқ.Уәкіл:Басқармалар фермағаНеге басын сұққан жоқ..
© Асқар Тоқмағамбетов
Ақымақтың "ақылы"
Кеше өлгенше ішіпті,Көзімді ісіріпті,Бетке таңба түсіріпті,Ұрты салбырап тұр,Терісі жалбырап тұрКөйлек те жыртылыпты,Бір жеңі қырқылыпты.Ұртын ұстаса..
© Асқар Тоқмағамбетов
Жалтақбай мен Жалпақбай
Бастығына бір күніКіргісі келді Жалпақбай,Бары-жоғын бетін,Қапелімде жан таппай,Іркіліп қалды есікте,Қатты түгіл жай тартпай.Тартайын десе бата..
© Асқар Тоқмағамбетов
Сыбырлақ пен жыбырлақ
— Шешей-ау, шешей,Берірек келсей!— Не боп қапты, Есей!?— Сұмдық есіттім, шешей!— Тыңда:Ертеңнен бастап мұнда,Сатылмайды екен..
© Асқар Тоқмағамбетов
Сиқымбай
Сылтауы көп Сиқымбай,Шашылған желмен қиқымдай,Жүргені ылғи болбырап,Өз орнында бір тұрмай,Қыс түскенде қиналып:— Жетіспей қалдық жиналып,Қыстау..
© Асқар Тоқмағамбетов
Ауданнан шықты Айдабол
Ауданнан шықты Айдабол,Колхозға барды айдап ол.Бастықтарды шақырып,Бұйырып тұр ақырып:— Малдарың қалай, семіз бе,Төлдерің қалай, егіз бе?— Көріңіз..
© Асқар Тоқмағамбетов
Тілемсек пен Сұраншақ
Жұмысы жүрмей ақсаған,Жиналыс сайын қақсаған,Бір ауыз сөз сөйлесе,Заявкадан бастаған:— Тақтай керек бізге, — деп,Тақылдаған..
© Асқар Тоқмағамбетов
"Демейділер" демейді
"Дейді екендер дейді" деп,"Пәлендер ішіп - жейді" деп,Көбірек ашса көмейді,"Демейділер" көргенін,Көрдім, сірә, демейді.Жағынумен жан сақтап,Әркімге..
© Асқар Тоқмағамбетов
Ділда мен молда
Молдекеңнің маңдайы,Май жаққандай жылтырап,Шапанының шалғайыЖер қапса, шаң бұрқырап,Майпазданып басады,Болғансиды салмақты.Әлдекімді тосады,Әлдеқайда..
© Асқар Тоқмағамбетов
Маймұрынға майшелпек
Тоғышар, топас Маймұрын,Жатып алып бір қырын,Газет оқи қалады,Абыржып айқай салады:— Қатын жолдас, қайдасыңОқудың қара пайдасын!Баратын..
© Асқар Тоқмағамбетов
Өрт пен дерт
Маймұрын Әлкебайды "Әуке" десіп,Әлкебай Маймұрынды "Мәуке" десіп,Қол алысты, шұрқырасты,Әңгіменің кілтін ашты.Жүз грамнан тастап та..
© Асқар Тоқмағамбетов
Әуесқойдың әуресі
Жас жігіт жиырма жастағыБарлық сәндікті мұрттан бастады."Кавказский мұрт жасаймын" деп,"Таулықтардың айбатына ұсаймын" деп,Қылыштай қырлап, сүйірлеп..
© Асқар Тоқмағамбетов
Бөкей мен Дөкей
— Астанадан Дөкей кетті!Күтіп алсын Бөкей депті.Абыржып ол сасып қалды,Кнопканы басып қалды.Телефондар шырыл қақты,Сым біткендер діріл..
© Асқар Тоқмағамбетов
Құлқын туралы құпия сыр
(Парақорға)Айтайын, сөзге құлақ сал,Құпия сыр қып құлқынды.Құлқын атты бір құзғынҚұбылды күнде мың түрлі,Түн жамылып ту жылқы,Нелер бағлан..
© Асқар Тоқмағамбетов
Жалпақ шешей
Опера ма, драма ма,Сіз, ол жағын сұрама да!Я опера, я драма...Дей сал қоймай сұрағанға!Бара қалса, орын қалмай,Өтініші орындалмай,Қайтып жатты..
© Асқар Тоқмағамбетов
"Бассыз" бастық
Горпищеторг кеңсесіне,Бір күн барып кіріп қалдық,Отыр екен "бассыз бастық",Аңтарылып тұрып қалдық.— Бастық қайда? — деу орнына —Басыңыз жоқ, қайда? —..
© Асқар Тоқмағамбетов
"Қара дәптер" қартайды
Жақапбайдың қолынан"Қара дәптер" түспейді,Онсыз көзін жұмбайды,Онсыз асын да ішпейді.Түнде қалтада жатады,Күндіз партада жатады.Мүжіліп те, сызылып..
© Асқар Тоқмағамбетов
Қызылшаның арызы
Ойласып, ақылдастық та,Хат жазып тұрмыз бастыққа:"Бізде қанша жазық бар,Үстімізге қар жауып,Жатқызар тоңды жастыққаДомбығып мынау бетіміз,Аязды сорып..
© Асқар Тоқмағамбетов
Бір ауданда болған ахуал
Жазбас та едім фельетонды,Қолға алмасам телефонды,Қолға алып ем телефонды,Мынадай бір қызық болды.Әуелі аздап ыңылдады,Бара-бара гуілдеді.Аздан кейін..
© Асқар Тоқмағамбетов
Көктем саяхаты
Жайдары жарқын, жылы шырайлы,Сүйкімді сөзі, жұмсақ ырайлы,Есікті қағып бір кісі келді,Күлімдеп көзі кіргісі келді.— Қош келдіңіз, келіңіз!..
© Асқар Тоқмағамбетов
Желіккен жеңгейлерге
(Кейбір келіссіз мінездерге)Түнімен ұйықтап, түсте тұрады,Кейде сағат үште тұрады,Бір-екі сағат жуынып жүреді.Үйдің апшысын қуырып жүредіБір-екі..
© Асқар Тоқмағамбетов
Жеңілді сүйгіш жеңгейлер
Жеңілді сүйгіш жеңгейлердің бір тобы табылыпты-мыс деп " ұзынқұлақ" құйындай құйқылжытып ауыл-ауылды дүрліктірді:Солардың бірі — колхоз..
© Асқар Тоқмағамбетов
Бір мылжыңның баяндамасы
Баяндамашы:— Жолдастар! — деп алды.Соның өзіне бес минут дем алды."Сонымен, солай..." деп тоқтап еді,Оған тынысты бұрынғыдан да көп..
© Асқар Тоқмағамбетов
Ат үстіндегі айқас
(Кейбір өтірік ақпаршыларға)Майса құрақ шабындық таТұр бөленіп таңғы шыққа.Жел қозғалса толқынданып,Жел басылса тынышталып,Жатыр айдын өңірді..
© Асқар Тоқмағамбетов
Тоқтабайдың тоқамы
Тоқтабайдың тоқтамаймынСұлу сымбат бейнесіне.Көтеріңкі, кеуде қаққанМінездері кейде есіңеТүсіп кетсе, лажың жоқ,Оған жауап бермесіңе!Тоқтабайдың..
© Асқар Тоқмағамбетов