Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
ҚҰС КЕЛГЕНДЕ
Әуелеп ұшқан сайын құстар үдеп,
Бұлқынар ұясында құштар жүрек.
Анашым,
Айтушы еді,
Құс келгенде,
Тағы бір қимас жылым қысқарды деп.
Сусылдап..
© Марфуға Айтқожина
Бұлқынар ұясында құштар жүрек.
Анашым,
Айтушы еді,
Құс келгенде,
Тағы бір қимас жылым қысқарды деп.
Сусылдап..
ТӨРІНЕ ЖҮРЕГІМНІҢ ҰЯ САЛҒАН
Өрінде отырсам да Алматының,
Алыстағы езіңмен жалғас үнім.
Үніңнен үзіліп тұр толқынды күй,
Асатын сырластықтан бар ма шырын.
Жаудырып..
© Марфуға Айтқожина
Алыстағы езіңмен жалғас үнім.
Үніңнен үзіліп тұр толқынды күй,
Асатын сырластықтан бар ма шырын.
Жаудырып..
ЖАНЫМНЫҢ ЖАПЫРАҒЫН СІЛКІНДІРІП
Қапыда қалмасын деп күлкің бұғып,
Кеудеме қиқулаған дүрсіл кіріп,
Жүремін бар ойымды ортаға сап,
Туған ел!
Тілектесім,
Жүрсін біліп.
Жүретін..
© Марфуға Айтқожина
Кеудеме қиқулаған дүрсіл кіріп,
Жүремін бар ойымды ортаға сап,
Туған ел!
Тілектесім,
Жүрсін біліп.
Жүретін..
ОЙ ЫҚТАҒАН КӨҢІЛДЕ МҰҢ ҚОЮЛАП..
Ақын едім жұптасқан жұртыменен,
Mice тұтпас тірлікті сырсыз-желең.
Ой ықтаған көңілде
Мұң қоюлап,
Күзгі аспандай жабығып жүрсің неден.
Күзгі..
© Марфуға Айтқожина
Mice тұтпас тірлікті сырсыз-желең.
Ой ықтаған көңілде
Мұң қоюлап,
Күзгі аспандай жабығып жүрсің неден.
Күзгі..
ТАБАНҒА ЖЫЛЫ ТИДІ СУЫҚ ҚАРЫҢ
Ақынды азапты ойлар тыншытқан ба,
Ризамын,
Көзімнен жас ыршытсаң да.
Жүректі шайып таңның шуағымен,
Қуанып қалам аман күн шыққанда.
Жүргізіп..
© Марфуға Айтқожина
Ризамын,
Көзімнен жас ыршытсаң да.
Жүректі шайып таңның шуағымен,
Қуанып қалам аман күн шыққанда.
Жүргізіп..
САЙРАМ САМАЛЫ
Бұлттан кезін ашып алған кенеттен,
Шуақ күнге тұрамын сені теңеп мен.
Талай жылдар кетіп едік хабарсыз,
Толып жатқан себептен...
Жүрсең де алыс..
© Марфуға Айтқожина
Шуақ күнге тұрамын сені теңеп мен.
Талай жылдар кетіп едік хабарсыз,
Толып жатқан себептен...
Жүрсең де алыс..
ҚАБІР БАСЫНДА
Анашым!
Болармысың енді де алаң,
Күн туды көретұғын елді де аман.
Арада отыз жылды сабылдырып,
Басына қабіріңнің келді балаң.
Басына келді балан..
© Марфуға Айтқожина
Болармысың енді де алаң,
Күн туды көретұғын елді де аман.
Арада отыз жылды сабылдырып,
Басына қабіріңнің келді балаң.
Басына келді балан..
ЖЫР – МҰНАРА
Қадырың асқан туыс,
Құрбыңа да,
Басында қабіріңнің тұрмын, Ана!
Отыз жыл ортаға сап оралғанда,
Сияқтанып көріндің жыр — мұнара.
Айналып..
© Марфуға Айтқожина
Құрбыңа да,
Басында қабіріңнің тұрмын, Ана!
Отыз жыл ортаға сап оралғанда,
Сияқтанып көріндің жыр — мұнара.
Айналып..
ТҮН БҮРКЕП ҚАРАШЫҒЫН
Туып-өскен мекенім,
Көзім көрген,
Ақ сүтіңнен нәр алдым әзің берген.
Оралған елге осынау перзентіне,
Сынағандай қарайды төзім —..
© Марфуға Айтқожина
Көзім көрген,
Ақ сүтіңнен нәр алдым әзің берген.
Оралған елге осынау перзентіне,
Сынағандай қарайды төзім —..
ТАҢБАЛЫ
Қарайтын кірпік ілмей таңға мынау,
Тұрсың ба аман-есен,
Таңбалым-ау!
Тасынан елік тайған,
Такаббарым,
Түсіріп көрмеп едің жанға қылау.
Куә боп..
© Марфуға Айтқожина
Тұрсың ба аман-есен,
Таңбалым-ау!
Тасынан елік тайған,
Такаббарым,
Түсіріп көрмеп едің жанға қылау.
Куә боп..
САЙРАМҒА ДЕГЕН САҒЫНЫШ
Жандардың кешірмейтін қорқақтығын,
Керемет көркің жұртқа ортақ бүгін.
Шашымды толқыныңа сан таратқан,
Кешегі тентек күнді аңсап тұрмын.
Еркелік..
© Марфуға Айтқожина
Керемет көркің жұртқа ортақ бүгін.
Шашымды толқыныңа сан таратқан,
Кешегі тентек күнді аңсап тұрмын.
Еркелік..
ҚОШТАСУ
Кешегі көп күдік пен күмән қалып,
Қолымыз жетті,
Тәубе бұған да анық.
Көне жұрт!
Қош бол енді көріскенше,
Көз алдым бара жатыр тұманданып...
Аз..
© Марфуға Айтқожина
Қолымыз жетті,
Тәубе бұған да анық.
Көне жұрт!
Қош бол енді көріскенше,
Көз алдым бара жатыр тұманданып...
Аз..
ӘКЕ ЖҰРТЫ
Шыққанда Талқыны асып,
Кезеңге бір,
Құйылып қолқа — жүрек, өзенге нұр.
Сайрамның жанарынан жас жаңбырлап,
Егіліп жатқандығын сезер..
© Марфуға Айтқожина
Кезеңге бір,
Құйылып қолқа — жүрек, өзенге нұр.
Сайрамның жанарынан жас жаңбырлап,
Егіліп жатқандығын сезер..
МАЛТА ТАС
Әдемі, қандай жұмыр малта тасың,
Толқындар көрсетпейді жайса шашын.
Тапжылмай, көл жиектеп жату үшін,
Сұрапыл дауылмен де шайқасасың.
Тозсаң..
© Марфуға Айтқожина
Толқындар көрсетпейді жайса шашын.
Тапжылмай, көл жиектеп жату үшін,
Сұрапыл дауылмен де шайқасасың.
Тозсаң..
КЕЗЕҢГЕ ШЫҚҚАНДА
Басынан мұнар кетпей көлбеген көк,
Жатыр ғой биік Жоңғар көлденеңдеп.
Сайрамдай сұлу көлін ортаға алып,
Қос тауым,
Сәбиіндей тербеген..
© Марфуға Айтқожина
Жатыр ғой биік Жоңғар көлденеңдеп.
Сайрамдай сұлу көлін ортаға алып,
Қос тауым,
Сәбиіндей тербеген..
САРҚЫРАМА ҚАСЫНДА
Такаббар,
Талқы тауы көк тіреген!
Сол тауда қыран құстар кеп түлеген.
Еркесі сияқты еді,
Сарқырама,
Жартасын жата қалып тепкілеген.
Құлама..
© Марфуға Айтқожина
Талқы тауы көк тіреген!
Сол тауда қыран құстар кеп түлеген.
Еркесі сияқты еді,
Сарқырама,
Жартасын жата қалып тепкілеген.
Құлама..
АҢСАУ
Қарайсың жанарыңнан таралып мұң,
Болар ма алшақтығы аралықтың.
Көлбеген көк мұнарың көрсетер ме,
Іздерін аңсап келген балалықтың.
Көрейін..
© Марфуға Айтқожина
Болар ма алшақтығы аралықтың.
Көлбеген көк мұнарың көрсетер ме,
Іздерін аңсап келген балалықтың.
Көрейін..
КЕШІР МЕНІ
Қайран Талқы таулары-ай!
Биік неткен,
Сен екенсің іштегі күйік көптен.
Қарап тұрмын қасында көз ала алмай,
Бұрынғыдан кетіпсің биіктеп..
© Марфуға Айтқожина
Биік неткен,
Сен екенсің іштегі күйік көптен.
Қарап тұрмын қасында көз ала алмай,
Бұрынғыдан кетіпсің биіктеп..
ТАЛҚЫМЕН ДИДАРЛАСУ
Тартса да қаншама көп халқы қайғы,
Сыр шертпей отыра алмас Талқы жайлы.
Талқыны ауызға алмай,
Ей, халайық!
Менің де ойым биік..
© Марфуға Айтқожина
Сыр шертпей отыра алмас Талқы жайлы.
Талқыны ауызға алмай,
Ей, халайық!
Менің де ойым биік..
Қайран, талқы таулары- ай!
АРНАУ
Өлеңнің өніп жатса тасқа гүлі,
Жұртына жетіп жатса асқақ үні.
Табаны аумай өтсе туған жерден
Адамның болар ма екен басқа мұңы?!
Бұл шақта..
© Марфуға Айтқожина
Өлеңнің өніп жатса тасқа гүлі,
Жұртына жетіп жатса асқақ үні.
Табаны аумай өтсе туған жерден
Адамның болар ма екен басқа мұңы?!
Бұл шақта..
БОЛҒАР ҚЫЗЫ
(СВОБОДА КАСАБОВА — Социалистік Еңбек Ері, көрнекті қоғам қайраткері. Көп жылдар Совет Одағында тұрған. Ұлы Отан соғысы жылдарында арнайы..
© Марфуға Айтқожина
ЖАҒАЛАУДАҒЫ ЕСКЕРТКІШ
Жалғастырып кеттік біз саяхатты
Жанымыз жағалаудан сая тапты.
Еңселі ескерткіш тұр асқақ қарап,
Кескіні ойлы әрі
Парасатты,
Толғанып тұрғаны..
© Марфуға Айтқожина
Жанымыз жағалаудан сая тапты.
Еңселі ескерткіш тұр асқақ қарап,
Кескіні ойлы әрі
Парасатты,
Толғанып тұрғаны..
КӨКТЕМ ӘУЕНІ
I
Есті де көктем самалы,
Желпіп бір өтті даланы.
Құстарын күткен тауларым,
Сүзіліп көкке қарады.
Сүзіліп кекке қарайды,
Әдеті солай..
© Марфуға Айтқожина
Есті де көктем самалы,
Желпіп бір өтті даланы.
Құстарын күткен тауларым,
Сүзіліп көкке қарады.
Сүзіліп кекке қарайды,
Әдеті солай..
Сұрау
Жер ажалы от па екен?От ажалы жер ме екен?Жел ажалы от па екен?От өлімі жел ме екен?От ажалы су ма екен?Су деген соз шын ба екен?Су ажалы жел ме..
© Ілияс Жансүгіров
ҚАРА АЛТЫНЫ ХАЛҚЫМНЫҢ
Мұнай... мұнайСары майҚап-қара майКелбетіне халқымның жаққан арай.Бейнеті мол қазақтың жерін кеулеп,Байлығына айналған баққа қарай.Мұнай... мұнай —..
© Гүлжауһар Сейітжан