Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
ТАҢ САМАЛЫ
Теңіз ерте ұйқысынан оянды,
Толқын жүзі тан нұрына боялды.
Таң самалы тереземнен енгенде,
Көңіл қалай хош иісіне тоя алды.
Көз алдыма..
© Марфуға Айтқожина
Толқын жүзі тан нұрына боялды.
Таң самалы тереземнен енгенде,
Көңіл қалай хош иісіне тоя алды.
Көз алдыма..
АЙЛЫ ТҮНДЕ
Жолаушылар ағылады, тынбайды,
Теңіз үні —
Толастамас
Түнде айлы.
Сұлу толқын ақ сәулеге малтығып,
Самал есер,
Еркелеткен тым..
© Марфуға Айтқожина
Теңіз үні —
Толастамас
Түнде айлы.
Сұлу толқын ақ сәулеге малтығып,
Самал есер,
Еркелеткен тым..
ТЕҢІЗ СЫЙЫ
Күрсінбейді,
Балтық бүгін күледі,
Жырға толып шалқар теңіз —
Жүрегі...
Жағажайда
Демалушы жұртшылық
Ертелі-кеш серуендеп..
© Марфуға Айтқожина
Балтық бүгін күледі,
Жырға толып шалқар теңіз —
Жүрегі...
Жағажайда
Демалушы жұртшылық
Ертелі-кеш серуендеп..
ЖАҒАЛАУДА
Белгісіз теңіз кәні,
Бұлты кәні,
Тұтасып аспанға бу ұмтылады,
Тентек қой,
Теңіз жаны көнбес тегі,
Көк сүңгі бұлт астында бұлқынады.
Сытырлап..
© Марфуға Айтқожина
Бұлты кәні,
Тұтасып аспанға бу ұмтылады,
Тентек қой,
Теңіз жаны көнбес тегі,
Көк сүңгі бұлт астында бұлқынады.
Сытырлап..
ШЕБЕР ҚЫЗДАР
(Краснокамскідегі қағаз комбинатындағы жұмысшылар арасында болғанда)
Көз ілеспейді саусағына шебердің,
Алуан түрін көрсетеді ол..
© Марфуға Айтқожина
Көз ілеспейді саусағына шебердің,
Алуан түрін көрсетеді ол..
ПЕРМЬ ПЕРИЗАТЫ
Жері көркем,
Жаны өртең Пермьнің,
Жанарға ыстық,
Әрі маңғаз көріндің.
Көк шыршалар,
Көкке бойлай өрілдің,
Кең далама ұқсап кетті өзімнің.
Ақ..
© Марфуға Айтқожина
Жаны өртең Пермьнің,
Жанарға ыстық,
Әрі маңғаз көріндің.
Көк шыршалар,
Көкке бойлай өрілдің,
Кең далама ұқсап кетті өзімнің.
Ақ..
ҚАРА ОРМАНДАР
Қара ормандар,
Қағар тынбай кірпігін,
Мақамына мүлгігендей жыршының.
Қайда барсаң
Қарсы алатын нан-тұзбен,
Жаны қандай жайсаң еді жұртының
Қалт..
© Марфуға Айтқожина
Қағар тынбай кірпігін,
Мақамына мүлгігендей жыршының.
Қайда барсаң
Қарсы алатын нан-тұзбен,
Жаны қандай жайсаң еді жұртының
Қалт..
АРМАН ШЫНАР
Бұл өмір —
Талайлардан қалған шығар,
Талайларға —
Даңғыл жол салған шығар.
Келемін мен-дағы өз соқпағыммен,
Алдымда адастырмас арман..
© Марфуға Айтқожина
Талайлардан қалған шығар,
Талайларға —
Даңғыл жол салған шығар.
Келемін мен-дағы өз соқпағыммен,
Алдымда адастырмас арман..
РАУШАН
Сыйладың аттанарда Раушан гүлін,
Қалай айтып әсерін таусам бұның.
Қараған сайын тағы толғандырып,
Жаныңның еске салар..
© Марфуға Айтқожина
Қалай айтып әсерін таусам бұның.
Қараған сайын тағы толғандырып,
Жаныңның еске салар..
ЕРКЕЛЕЙМІН
Дарқансың-ау, мынау шексіз
Далаңдай,
Еркелеймін,
Өз қолтума балаңдай.
Таңданудан,
Таңырқаудан тана алмай,
Кетіп барам шырыныңа
Қана..
© Марфуға Айтқожина
Далаңдай,
Еркелеймін,
Өз қолтума балаңдай.
Таңданудан,
Таңырқаудан тана алмай,
Кетіп барам шырыныңа
Қана..
ПРИКАМЬЕ
Прикамье —
Көнелердің көзіндей,
Көреді ол бар ұлтты да өзіндей.
Көпті кешкен абзал жаны алаңдап,
Ақ танды да атырады көз ілмей...
Прикамье..
© Марфуға Айтқожина
Көнелердің көзіндей,
Көреді ол бар ұлтты да өзіндей.
Көпті кешкен абзал жаны алаңдап,
Ақ танды да атырады көз ілмей...
Прикамье..
КАМА ЖАҒАСЫНДА
Соққан самал айықтырды ойдан бір,
Жағалауда бір топ бала ойнап жүр.
Жасырмайды таңырқана қалғанын,
Дей ме әлде,
«Бөтен адам қайдан..
© Марфуға Айтқожина
Жағалауда бір топ бала ойнап жүр.
Жасырмайды таңырқана қалғанын,
Дей ме әлде,
«Бөтен адам қайдан..
СОЛТҮСТІК САМАЛЫ
Соғар тынбай
Солтүстіктің самалы,
Серуендетіп,
Серпілдіріп даланы.
Көк шыршалар жағалауда мүлгиді,
Керген талай —
Көне менен жаңаны.
Көк..
© Марфуға Айтқожина
Солтүстіктің самалы,
Серуендетіп,
Серпілдіріп даланы.
Көк шыршалар жағалауда мүлгиді,
Керген талай —
Көне менен жаңаны.
Көк..
СӘЛЕМ АЙТТЫ АЛАТАУ
Адамдар толқын дерсің сапырылған,
Шалғайдан қонақ та көп
Шақырылған.
Үн жетпеске қолымды сен жеткіздің,
Айналайын,
Алтын заң, ғасырымнан.
Мен..
© Марфуға Айтқожина
Шалғайдан қонақ та көп
Шақырылған.
Үн жетпеске қолымды сен жеткіздің,
Айналайын,
Алтын заң, ғасырымнан.
Мен..
АППАССИОНАТА
Құшағы толғандай бір лала гүлге,
Шалқыды даласымен бала бірге.
Бетховеннің құдіретті —
Сазды әуені
Жетелеп
Жолаушыны барады үйге.
Серпе..
© Марфуға Айтқожина
Шалқыды даласымен бала бірге.
Бетховеннің құдіретті —
Сазды әуені
Жетелеп
Жолаушыны барады үйге.
Серпе..
БАСПАЛДАҚ
Жоғары өрлеп келемін баспалдақпен
Тапталып,
Табандарда жатқан көптен...
Қатыгез,
Қатал заман —
Куәсі боп,
Басынан не аяулы
Шақтарды..
© Марфуға Айтқожина
Тапталып,
Табандарда жатқан көптен...
Қатыгез,
Қатал заман —
Куәсі боп,
Басынан не аяулы
Шақтарды..
ЖАЙҚОҢЫР
Жайқоңыр әннің аты жайма-шуақ,
Кеткенсің қайран өмір,
Қайда шуап.
Әнші Естай,
Ақын Естай арқадағы,
Өшпейтін жағып кеттің әнге..
© Марфуға Айтқожина
Кеткенсің қайран өмір,
Қайда шуап.
Әнші Естай,
Ақын Естай арқадағы,
Өшпейтін жағып кеттің әнге..
АҚҚУ АРАЛЫ
Өтсе де өткелектен,
Өткелдерден,
Шіркін-ай, бұл бабамыз неткен мерген.
Көзінен құралайды көздеп атқан,
Іздемей оңай олжа шеттеу жерден.
Маралдың..
© Марфуға Айтқожина
Өткелдерден,
Шіркін-ай, бұл бабамыз неткен мерген.
Көзінен құралайды көздеп атқан,
Іздемей оңай олжа шеттеу жерден.
Маралдың..
АР ЖҮГІ
Басына Естай ақын бардым міне,
Адамға жеңіл ме екен ардың жүгі.
Естайдың Жайқоңыры желе-жортты,
Батқандай арқасына жардың мұңы.
Төгіліп майда..
© Марфуға Айтқожина
Адамға жеңіл ме екен ардың жүгі.
Естайдың Жайқоңыры желе-жортты,
Батқандай арқасына жардың мұңы.
Төгіліп майда..
ҚАРА БҰРЫМ ТОЛҚЫНДАП ТІЛЕРСЕКТЕ
Арманы бір қашанда,
Тілегі бір,
Үміт артқан халқымның түлегі бұл.
Осынау қарақат көз сіңлілерім,
Алаулаған жаны — жаз,
Жүрегі —..
© Марфуға Айтқожина
Тілегі бір,
Үміт артқан халқымның түлегі бұл.
Осынау қарақат көз сіңлілерім,
Алаулаған жаны — жаз,
Жүрегі —..
БАЯН АТЫ БЕЛГІЛІ БАЯҒЫДАН
Баян атың белгілі баяғыдан,
Баян десем жапырақ жаяды жан.
Баурайында жасаған өнерлі ұрпақ,
Баянына арнамай,
Аяды ма ән.
Көрмесем де көкейге..
© Марфуға Айтқожина
Баян десем жапырақ жаяды жан.
Баурайында жасаған өнерлі ұрпақ,
Баянына арнамай,
Аяды ма ән.
Көрмесем де көкейге..
ЛАҒЫЛ ЖҮЗІК
Алыстан баурап-тартып,
Бағындырып,
Сағымға оранады,
Сағындырып.
Жүрсем де Алматының бау-бағында,
Тыңдағам талай-талай әніңді ұйып.
Тұрасың..
© Марфуға Айтқожина
Бағындырып,
Сағымға оранады,
Сағындырып.
Жүрсем де Алматының бау-бағында,
Тыңдағам талай-талай әніңді ұйып.
Тұрасың..
БЕЙНЕ БІР КӨРГЕН ЖАҚСЫ ТҮС СИЯҚТЫ
Көзіңе елестетер ұшқыр атты,
Көңілге көктеткендей күш-қуатты,
Естайдың ауылында күндер өтті,
Бейне бір керген жақсы тұс сияқты.
Бойыңа біткен..
© Марфуға Айтқожина
Көңілге көктеткендей күш-қуатты,
Естайдың ауылында күндер өтті,
Бейне бір керген жақсы тұс сияқты.
Бойыңа біткен..
КЕРЕКУ КЕШІ
(Сабыржан салған ән әсерімен)
1
Даусыңның қоңырын-ай,
Майдасын-ай!
Барады жыр-толқындар ойға сыймай.
Кәдімгі Керекуден ән боратқан,
Кешегі..
© Марфуға Айтқожина
1
Даусыңның қоңырын-ай,
Майдасын-ай!
Барады жыр-толқындар ойға сыймай.
Кәдімгі Керекуден ән боратқан,
Кешегі..
ЕСТАЙ АУЫЛЫНА БАРҒАНДА
Иіліп тағзым еттім,
Естай ақын,
Келеді жүректерде өшпей атың.
Артыңда ұрпағың бар қашан дағы,
Өзіңді сағынышпен еске алатын.
Өтсең де тар..
© Марфуға Айтқожина
Естай ақын,
Келеді жүректерде өшпей атың.
Артыңда ұрпағың бар қашан дағы,
Өзіңді сағынышпен еске алатын.
Өтсең де тар..