meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Егінші жыры
Көктен нұрға шомылған,Жерден жібек жамылған;Біз еңбекші - егінші,Егін еккен Ленинше.Жайдары жазым жалбырап,Жапаным, далам балбырап;Күнім көктен күліп..
©  Ілияс Жансүгіров
Шал мен келіні
Шал ыңқылдап, жоқ шыдам,Ауырады ыңыранып.Кепкен дене, сіңір жан,Бірде суып, бір жанып.Шалда түнде жоқ дамыл,Тынбай сусын сұрайды.Жылап, зарлап, келін..
©  Ілияс Жансүгіров
Толғау
(Кәнпеске кезінде)Қозғауы қозған қоғамым,Қолқалап әңгіме айт десең,Қобалжимын, қозғалам,Қозғайын десем далаңды,Домбыраң емес, қаламды,Қобалжимын..
©  Ілияс Жансүгіров
Қақпан
Жамылып иығына жамаулы тон,Далаға Иса шықты таң атқан соң.Оранып ақ кебінге өліпті өлке.Шымқанып шаңқан киіз, қалыпты құм.Әуенің тиірмені түнде..
©  Ілияс Жансүгіров
Қазақ қызы
Маужырап тау, күн күліп,Албырап аспан нұрлы көк.Мажырап қыр, жер жусап,Баяулай соқса жел жібек.Қырмызы жалау желбіреп,Өктем - өктем басқан..
©  Ілияс Жансүгіров
Әнші
(Ескі әнші аузынан)Арғынмын, атым Әсет арындаған,Арындап ән сала ма дарымаған?Аспанның аясында ән шалқытқан,Бұлбұлмын, даусы көкте дамылдаған.Көмекей..
©  Ілияс Жансүгіров
Қорқамын
(Мектебміздің аты бар, заты жоқ. Мектеп саламыз деп жиналған қойды қулар жеп кетті. Мұғалім шала молда алдынан әлі бір бала шыққан жоқ,. Оқытпайды..
©  Ілияс Жансүгіров
Бүгінгі дала
Ертеде, ерте, ерте еді,Ел шапқанның еркі еді,Хан қаһарлы еді,Қара матаулы еді.Би беделді еді,Бейкүнә не көрмеді?Батыр балпаң еді,Байғұс жалтаң..
©  Ілияс Жансүгіров
Ұлы октябрь
Талайғы тарих тұрқыңдаТапты тап жеп қанаумен,Тапты тап жеп талаумен,Тапталған тап тарыққан.Табына талай құрбан боп,Талай қызыл қырман боп,Талайдың..
©  Ілияс Жансүгіров
Белсенділерге
Жолдастар! Мен де өзіндей белсендімін,Айтайын маған бір сөз берсең бүгін.Қаңбақтай желді күнгі қалбаңдаумен,Барады - ау, бастан асып мөлшерлі..
©  Ілияс Жансүгіров
Қонақтар мен қожайын
IБІРІНШІ ҚОНАҚ- ҚҰДАЙЫ ҚОНАҚҚожайын:− Алыңыз қонақ, алыңыз,Сойғанымыз қартаңдау.Қонақ:− Бәсе, мом - мом...Солай ғой,Тарамыстау, қатаңдау...Қожайын:−..
©  Ілияс Жансүгіров
Бай, бәйбіше
(Қосшы тойына)Ауыл анау. Байдың үйі жапырақ.Байың анау қайта - қайта қақырып,Қамығады, байбаламды сап отыр.Бәйбіше анау - баптап саумал..
©  Ілияс Жансүгіров
Отарба
(Жетісу жолында)IАйдалам, арқам, ауылым,Алатау, жапан, қалың құм,Ортаңнан өтеді отарба.Отарбаның үнінен,Босанар түйе жүгінен;Төталар жүрген ат ..
©  Ілияс Жансүгіров
Ленин тірі
Зымырап өмір кемесіСермегенде құлашын,Көсем Ленин денесіӨлі деп жұрты шуласын,Деп қана шашқан дақпырт қойАйтқанда егер турасын.Өлді ме, көсем тірі..
©  Ілияс Жансүгіров
Ресей жері
Көрпе қара топырақ,Ресейге жер біткен,Майда мақпал - торқадай,Тоғайы тұтас томсарып,Қыздың қолаң шашындай,Өңкей өрім қарағай.Үйеңкі, шетен, барша..
©  Ілияс Жансүгіров
Баласынан анасына хат
Қорғаным, анам, қамқорым,Қолыңа тисе осы хат.Құлының жазды қолынан,Қуан да хатқа қыл қуат.Хатты оқыт, сергіт көңіліңді,Қарғашың аман қазадан.Көйлегім..
©  Ілияс Жансүгіров
Аттанған азамат
Бозарып атты жазғы таң,Қозғалып өрді жанды жан,Қызарып шықты отты күн.Баласы жамап тұрманын,Анасы жамап тозғанын,Қараша үйде жоқ тыным.Ана:−..
©  Ілияс Жансүгіров
Ұштасқан үш тілек
(Октябрьдің он жылдық мерекесіне)Еркі желдің еркінде,Ел емес едім, ебелек.Өткен күнде белгі жоқ,Айтып - айтпай не керек.Ебелек болсаң күн..
©  Ілияс Жансүгіров
Қазақ қазынасы
Қазақта қазына мол қазылмаған,Қағазға қасиеті жазылмаған.Қарусыз қазынасын қазған бар ма?Құр қолмен, құр даурықпен бажылдаған.Сан сыр бар айналада..
©  Ілияс Жансүгіров
Күнгей
Асқар тау маужыраған албыт алып,Тұманда тұмшаланып шалғырттанып.Ананың көкке сауған емшегіндейТұс - тұстан орғып бұлақ, ойнақ салып.Кәрі асқар мәңгі..
©  Ілияс Жансүгіров
Кім үшін?
Жым-жырт, жан-жақ тып-тыныш,Кәрі тау - кәрі қалыбы.Су дамылсыз былш-былш,Баяғы жұлдыз жарығы.Жер тесер өңшең жеркенеКөр үңгір, кемір аласың.Өзіңе ме..
©  Ілияс Жансүгіров
Ұмытсын, көңілім ұмытсын!
Болар де елең дап - дайын,Тыңдамай - ақ бұлбұлды.Білмей - ақ сұлу мән - жайынЖазар едім бір жырды.Өсіп, өмір сүргенім,Өз көргенім өзіме;Өз өткізген..
©  Ілияс Жансүгіров
Қосаяқ
Һей! Қосаяқ!Шара бас.Жарғақ құлақЖалаңаш.Атаң аты айуан!Шөп жеместенЖедің нан.Нан жеместенІштің қан.Жейсің қашанҚансыз нан.Қашан, қашанҚашаннан,Ісі..
©  Ілияс Жансүгіров
Ұйқыма
Бадалғыр, батқыр тас ұйқымТеңіздің терең түбіне.Көзді кер, жанды жарымдапТұншықтырдың түнімде.Енді тағы иектеп,Еліткің келеді күнімде.Қараңғы ұйқы..
©  Ілияс Жансүгіров
Октябрь елесі
(Октябрьдің тоғыз жылдығына)Қызбалықты, қызықты,Қызылды - жасыл кең дала.Бұл күн қай күн, неткен жұртҚиқу салады қыр мен ой?Қызыл туын қолға..
©  Ілияс Жансүгіров