Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Тұрмағамбеттің Жарымбет Сүлейменге айтқаны
"Бір тайлақ беремін" деп бата алып ең,Ер жігіт ел атыңа атанып ең."Мен үшін Сүлейменнен аласың" - деп,Саудалап сарттан біраз мата алып ем.Аяқсыз..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Айдарбайға
Қарағым, құтты болсын, алған келін,Түрі бар басатұғын іштің желін.Жасыңнан жақсылармен жолдас болып,Аянбай әр орыннан алдың телім.Ойыма өлшестіріп..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Шайқы Ысламға
Аңлайтын айтқан сөзді Шайқы Ыслам,Кең ойлы кемеңгер ең келген нұсқаң.Алмайтын ақсұңқардың аңы болмайды,Уақытында өте ерігіп, парлай ұшқан.Сондай-ақ..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Айзадаға
Айзада, ақылыңа кеуілім толды,Берік ұстап биікке шық, беріп қолды.Тең басқан төрт аяғың жорғалайсың,Жарайтын көләйттауға оң мен солды.Арқаңа асылған..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Түймегүлге
(Мүсілім Ешниязовтың атынан)"Теге" "отыр", "яға" "секін", "мұйымға" "асты","Кепке" "отыр", "ләмға" "секін" қия қасты.Сабындай айбалтаның білегі..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Құлпы қызға
Нағыз асыл дүр едің,Жәннаттың ғайни һүрі едің.Қиядағы сен сұңқар,Қол жетпес жерде жүр едің.Алтын, гауһар, шамшырақ,Жарқыраған нұр едің.Рамбағы кең..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Ақжібекке
Қарағым, қатарыңнан көркем түсің,Ұнайды көңіліме де қылған ісің.Құлпырып бәйшешектей түрленесің,Берген соң лайықтап Құдай пішін.Жарқын жүз, түлкі..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Әйелдерге
Ала бер айтқан тілді болма қалша,Пайданды ет, кете бермей қаңғып малша.Ұйықтама, ұятты ойла ашық, тесік,Су сіңген су шетінде жатқан салша.Еріңнің..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Сақтағанға
Сау-саламат жүрмісің,Шырағым, інім Сақтаған.Ағаң едім әрқашан,Әркімге айтып мақтаған.Сол дәрпіңе арзу боп,Шайым еді сені жақтаған.Барғаннан түрің..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Құрдасына
Соғып бер, сөзді қой да, маған шаппа,Соқпасқа сылтауратып, дәлел таппа!Шебердің, қалайда да, қолы ортақ,Кіржиіп, кірпігіңмен көзің жаппа.Тұратын..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Сымбатты сұлу
Мысалы көзің - гауһар, маржан - тісің,Күндей-ақ шығып келе жатқан түсің.Сүмбіл шаш, сұңқар мойның, пісте мұрын,Иілген берді Алла айдай пішін.Уылжып..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Молдаларға
Мен, өзім - мұсылманмын, қолым - Алла!"Қалай?" - деп, халыққа көрсет, қолыңа ал да.Баласы мұсылманның бола қойсаң,Мұнымды "өтірік" деп ойыңа..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Ыбырай төреге
Жасыңнан шашың қойып, шөпкі кидің,Сарп еттің заң-зәкүнге бәрін мидың.Орысқа өлсем де ұқсас боламын деп,Көт баспай, көп ішінде тұрып сидің.Аса орын..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Қалдыбекке
Алла аты абайласаң қолында тұр,Жазуы Мұхамметтің формында тұр.Күн бітсе, кебінге орап көмер халқың,Өлімнің екі аяғың орында тұр.Ғибрат осылардан..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Дін жайында
Мен, өзім - мұсылманмын, қолым - Алла!"Қалай?" - деп халыққа көрсет, қолыңа ал да.Баласы мұсылманның бола қойсаң,Мұнымды "өтірік" деп ойыңа..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Сам батыр
Сам батыр "Саудагер" деп өзгертті атын,Әр түрлі сатушы еді жауһар затын.Жеті ай Қытай жерін қоныс етіп,Танитын болды тегіс еркек, қатын.Қытайдың..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Мақта
Арықтың жиегінде жатқан қонып,Большевик келді ауылға қонақ болып.Түркістан темекісін тартты дағы,Сөйледі жайылым қырды көзбен шолып.– Қырларым неткен..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Әшкәбус
("Шахнамадан")...Сап тартып екі жағы, тұрды қарсы,Асықпай ай тақырға қойған алшы.Тұстың Риһамға көзі түсіп:– Майданға бедеу мініп, – деді, –..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Тұтқын қыз
Бәденнен жан бұлбұлы ұшса қай күн,Бөз болар үш-ақ қары алар бәйгің.Апарып айдалаға аға, інің,Көрсетпей көміп тастар бардай айыбың.Басында бір күн..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Рауа бану
Тоқталмай топ ішінде, тілім сөйле,Дауамат тұра алмайсың мұндай кейде.Жаһанның опасызы ойға түсіп,Қалмай ма қапаланып көндің кейде.Жеті ықылым..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Данышпан қарт
Ажалдан адамизат қалмайды cay,Қайраты — еш, қаза жетсе, құлатқан тау.Санаулы бітіп сүрік сарқылған соң,Етерсің өрт кездескен қамыстай лау.Осыны ойға..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Дарақ пен сая
Дараққа сая бір күн өкпеледі:– Айналдың андауымда епке, – деді.Күн түрін көрсетпеске күні бұрын,Жаясың жапырағыңды шепке, – деді.Жолына жолдастықтың..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Төрт дос
Болады бақ, ықпалдың — бірлік кілті,Болмайды бір болғанның жаннан мүлті.Мысалы мұндайынша еттік өлең,"Халықтың қолданар, – деп, – қай бір..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Сүлеймен мен кірпікшешен
Ісі жоқ, кең ойлының кеңеспенен,Кең ойлы: "Кеңес шығар, – демес, – менен"Білсе де, былайғыдан білім сұрап,Өзімен үзеңгісін теңеспеген.Сынатар..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Ата мен бала
"Жассың" деп жан кемітпес, тусаң бүтін,Секілді сен бір гүжім көкке сүтін.Дәуіттің уақытында бір қора қой— Түнде өріп, түсті егінге, болмай..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы