Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Тұрекеңнің қонақ кәдесі
Ақын көрші ауылға қонаққа барса, ондағы жастар "қонақ кәде" сұрап қоймайды. Әрі-бері айтпаған соң, олар "Айтпасаң, отқа тартамыз!" деп, ортадағы..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Інісі Нұрлыбек Қошаманұлына
Жаттап ал бұл сөзімді жаным, інім,Есерлік ете берме, ізден ілім.Боларсың байтаққа бас, орнап ықпал,Көңліңе ілім Алла ексе гүлін.Жатырмын ошбу форма..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Бибіш қызға
24 жасына дейін еркекше киініп, өзінің тойында жігіттермен бірге көкпар шауып, қыз екенін мойындамай жүрген Бибішті осы өлең арқылы аттан түсіріп..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Ерім төренің қызы Мәдинаға
Көңлімде көркің көріп, қалды бір дақ,Дауасын дақ ұлғайтар, бермесе Хақ!Өзіңнен емін есітіп болған дерттің,Шайқаттың шаһналық шырағын жақ.Тұрғанмен..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Алтынгүлге
(Құрдасының атынан жазып берген)Көп сәлем көрмесем де, Алтынгүлге,Өзіндей кім қызықпас гәуһар, дүрге.Орнығып ойыма ышқым алғаннан соң,Сөйлесем түспей..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Октябрьге
Октябрь үшін той қылып,Тамашада тұр халық,Бай, құлақтан бір жан жоқ,Батырақ кедей бір қалып.Миуалы дарақтай,Үкімет тұр ырғалып.Қағып жеңдер "қап!"..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Көміліп көне жоспар жаңалық тұр
Көміліп көне жоспар жаңалық тұр,Жайылып, жаз гүліндей жайқалып тұр.Жарығы жер жүзіне жетіп тұрған,Сталин ортаңа ілім орнаған нұр.Әр сөзі оның айтқан..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Қадамың құтты болсын, Кеңес аға
Қадамың құтты болсын, Кеңес аға,Ренжу ешкім саған емес аға.Тең тұрып таразыдай тәрбие еттің,"Ауыштың", - дұшпаның да демес аға.Осынша еліңе еткен..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Жұртымның жүдә жақсы жайы, күйі
Жұртымның жүдә жақсы жайы, күйі,Тойынып, түскен орта толды миы.Қуылып бай, құлақтар құрып кетті,Қан сорғыш секілденген қара бүйі.Берілді бадырақтың..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Ел тегіс осы тойға қуанып тұр
Ел тегіс осы тойға қуанып тұр,Үкімет қолға қызыл ту алып тұр.Ac беріп аш, арыққа астанадан,Шәй беріп, шөлдегенді суарып тұр.Тұтқынның түрмедегі көп..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Көктем
Қара жер қар, тоң кетіп қойнын ашты,Көтерді, ашқан заман, гүлдер басты."Көрсет,- деп, - көпке тұрып түрлеріңді",Бұлт бұған бу, буалдыр әтір шашты.Ай..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Асыра сілтеу қылатын
Асыра сілтеу қылатын,Бұзықтың бәрі басылды.Тозаңы тарқап олардың,Көптердің көзі ашылды.Кеңшілік бұлты күркіреп,Жақсылық жауыны шашылды.Бас көтеріп..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Бұл Кеңес бай, құлақтың бәрін жеңді
Бұл Кеңес бай, құлақтың бәрін жеңді,Кедейдің көзі көріп, көңлі сенді.Кеңдіктің күні туып, күле жайнап,Тұрғанда түк арман жоқ туғанға енді.Рахмет..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Қуандария болысы Көшекке айтқаны
Жүрмісің сау саламат, інім Көшек,Ер едің ел билеген, ермей өсек.Тапсырған жұмысыңды жөндеместен,Жоқ болды Өмірұзақ деген есек.Өзіңмен ойласуға келе..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Тыңдатайын азырақ
(әзіл өлең)Тыңдатайын азырақ,Ер Үсеннің дастанын.Қанады құлақтың құрышы,Қойыңдар сөзін басқаның.Азды көпке теңгерер,Жәрдемшісі болмай жүр,Есіл де..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Қуанышбай баласы Әмзе жолдас қалай еді
Қуанышбай баласы,Әмзе жолдас қалай еді?Жарымаған әкесі,Әркімдердің малайы еді.Жататұғын үйі жоқ,Ат-кепе болған сарай еді.Шешесі де ШірікгүлНағыз..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Жер жүзін жеті қабат зұлмат басты
Заң азды, төресі әділ хан жоғынан,Тозды жұрт тойып жейтін нан жоғынан.Қыран құс қайда ұшарын біле алмай тұр,Алып жер ашыққанда аң жоғынан.Халық едік..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Той бастау
Бетіне ақ қағаздың жаздым нама,Етейін қызметіңді келсе шама.Ат шапқан мерекенің даң-даңымен,Тұсыңа қарындасым келдім жаңа.Әзәлда озған байлар аз..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Зарқұмға айтқаны
Жаныңнан жақын нәрсе жоқ,Айырыларсың мұнан да."Дүние" деп, дінді ұмытпа,Қаларсың қаңғып тұманда.Өлшеулі өмірің шап-шағын,Су сияқты құманда.Келе..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Құрбанғали молдаға
Болғанмен асылың адам, ая Құрбан,Есексің ес, ақылың тіпті құрыған.Еткен соң осынша еңбек ескеріп Хақ,"Ілім" атты иініңе тақты тұрман.Суретің..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Аманға
(су жоқ болған соң жер сұрағаны)Жаздым сөз жанабына би Аманның,Зүррияды ең Жайһұндағы зор нәһанның.Атаңның артық туған ықпалы орнап,Абыройын алдың..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Айдарбайға
Жалынып, жазып маған сөз бер дейсің,Қиялды қызғылықты өзгер дейсің.Зейілім сөзден шығып кетті десем,Боғыңды еріндің, - деп, езгендейсің.Басында..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Ойын-сауыққа
Сауыққой салқылар көп cap табанда,Ойын бар іздегенге әр қадамда.Болмаса Қуаң жері деген аты,Жайлауға жұртқа жайлы Арқадан да.Кетеді қойдай қаптап көп..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Сұлу қыздың кескіні
Бір гүлсің бағып жүрген бақшадағыКөз тоймас көруге көп бақса-дағы.Шын көңіл, шырайлы жүз, шашың сүмбіл,Мөр мысал мүлтігі жоқ ақшадағы.Аңсаттың..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы
Базаршыға тапсырма
Бір пұт май, екі сандық, бір пұт лампы,Қасабдар он екі кез келген әлпі.Бір топ тек, бір топ ақтық, қырық кез шыт,Балалар жаңаратын киіп жалпы.Сегіз..
© Тұрмағамбет Ізтілеуұлы