Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Әке
IБілемін, бәрін, бәрін сездің, Әке,Асылы айтпаушы едің сөзді қате...IIЖерлеген күні сені дертті болып,Мен түгіл жылап тұрды көк түнеріп.Жеткізген он..
© Қалқаман Сарин
Қызым менің...
Қызым менің,Сәуле шашып ойнасын жүзіңде күн.Өз қолыммен өсірген қызғалдағым,Қаламаймын гүлімнің үзілгенін.Қызым менің,Қылығыңды тәп-тәтті жүзім..
© Қалқаман Сарин
Қадір түні
Құл болу құрмет қой, ҚҰДАЙҒА,Фәнилік ұмытып уайымды.Нұр шашқан нығметті бұл айда,Бір түн бар - мың айдан қайырлы!Бұл түнді тең қылған бір..
© Қалқаман Сарин
Толғау
Ерлерім мініп ақ боз ат,Еліме қонған бақ ғажап.Алаң да алаң заманда,Бабам да талай тартты азап.Алланың ғана құлымын,Алаштың ғана ұлымын!Азаттық үшін..
© Қалқаман Сарин
Бұл өмір...
Бұл өмір қысқа, құстың тұмсығындай,Жастығың жара бермес бүршік ыңғай.Өкініп өткен күнге өксігенмен,Жуарсың көңіліңнің кіршігін қай?Бұл өмір – ойнап..
© Қалқаман Сарин
Тәуелсіздік!
Еркіндігім.Қасиеттім.Қастерлім.Өзің барда өзегімде жоқ шер мұң!Кеше сенің келбетіңді арман ғып,Боданына бұғауландық басқа елдің.Бабалардың басын..
© Қалқаман Сарин
Қазақстан – Республикам менің
Әйнегі – күн,Шатыры – аспан,Кең далам асқақ.Төсі толған егін,Көлдері күміс шашақан,Қазақстан – Республикам менің!
© Дихан-Баба Әбілев
Таудағы ту
АЛҒАШҚЫ КҮНДЕР1 тарау1Уақыт — аяқ кезі қоңыр күздің,Тырнасы жылы жаққа қайтып түздің;«Сұр бұлт түсі суық» көкті торлап,Дидарын көрсетпей тұр..
© Дихан-Баба Әбілев
Майданбек
ТОЛҒАНЫСЖүруші емБіржан салша өлеңдетіп,Ой шалқып,Жас емендей күнде ержетіп.Сағаттың секундындай ұшқырлықпенСамғаушы ем лашынмен бұлтқа кетіп.Кезуші..
© Дихан-Баба Әбілев
Әбділда және өзім
1Жасадық біздеБала боп та, жас боп та!Соз бе екен ондаАқ боран,Жаңбыр,Көк соқта.Жиһанды жалғызЕмдегендей біз өзін,Жығылмас сындыЖытам деп атқан бір..
© Дихан-Баба Әбілев
Қазақша жырлап өтем
Күләш Ахметова қарындасқа«Түркіше жырла», —депті назгер ақын,Бұйырсын өзіңе ол«насихатың».Келгенмін дүниеге қазақ болып,Түрік емеспін түркішежыр..
© Дихан-Баба Әбілев
Сұлтанмахмұт монологы
«Сезімнің сыртқа шықпас түсі бар ма,Оны жасырар адамның күші бар ма?Біреу күй, біреу пішін, біреу сөзбенЖасыратын жүректің іші бар ма?»Талпындым..
© Дихан-Баба Әбілев
Тарландар тазалықпен өтті десін
(Әбділда мен Әлжаппарға)Біріңді мінеп,Біріңді жақтарым жоқ -Біріңді сілеп,Біріңді мақтарым жоқ.Адал сырын«Аһ» ұрған жүрегімнің,Айтып салмайКейінге..
© Дихан-Баба Әбілев
Қос қарлығаш
Сәуле, Шолпан Құрманғалиеваларға1Мені — папа,Жұмашты — мамалаған,Тумасаң да туғандайЕкі қызым.Бірің Сәуле болғанда,Бірің Шолпан,Жүрегіңнен..
© Дихан-Баба Әбілев
1935 жылы Қазақстанның 15 жылдығына парашютпен бірінші секіруін арнаған қазақ қызы Жұмашқа
1Аш белі толқын ұрған тал шыбықтай,Жіңішке қара қасы қос сызықтай.Алма ерін, аққу кеуде, бала бұтақ,Мөлдір кез, шыдар сатан кім қызықпай!Болар ма..
© Дихан-Баба Әбілев
Махаббатсыз өмір тұлын білген жөн
Айтолқын! — деп, ат қойып ем. Бойдақ ең.Минутына мың қарасам тоймап ем.Қосты тағдыр бізді ақыры, о тоба,Айтшы бүгін, сонда сен не ойлап ен?Мың тоғыз..
© Дихан-Баба Әбілев
Қабдыкәрімге
Пәк едің таң нұрынан жаралғандай,Жан күйге сол сәуле боп таралғандай.Жайсаң ен іш дүниең шексіз сұлу,Ақтоты нұрмен канат таранғандай.Толқындай..
© Дихан-Баба Әбілев
Кеңшілік қаза болғанда
Атындай жаның да кеңКеңшілігім,Ағалап бұрынғындайКелші, інім!Қимасым, қайда кеттің?Берші бір үн:Матаған үзіп тастап жер сіңірін.Өршілім,Дарқан мінез..
© Дихан-Баба Әбілев
Әйткен Айманов
Ғасырменен тасыр болып сайланып,Жасап келед бұл атамыз жәйланып.Жасай берші, жасай берші, жақсы ата,Алатауда аспан ашық, ай жарық,Келіп-кетіп жатсын..
© Дихан-Баба Әбілев
Жұмағали Саин
Біреудің шырағына күл төгетін—Кір жоқ ед жүрегінде бүркенетін.Жүзіндей ақ семсердің тайсалмаушы ед,Туралық қажет етсе сілтенетін.Кешегі қу соғыста..
© Дихан-Баба Әбілев
Әбу Сәрсенбаев
Екі шал «ата» депті бірі-бірін,Біздер де соған ұқсас болдық бүгін.Ағарттық сақал-шашты заулап жүріп,Өрімдеп ернектеумен өмір сырын.Кім десе — Әбутали..
© Дихан-Баба Әбілев
Ыбыш Мұсабаев
Мүсіндей тастан құйған жартас кеуде,Құмай көз, қоңырқай жүз, батыр бейне:Аз сөзді, кесек мінез Ыбыш қарттыңЖас шағы жалын атып тұр Семейде.Он-оннан..
© Дихан-Баба Әбілев
Уақыттың естісіне мың алғыс!
Жүсіпбек Аймауытовтың рухынаАтынды атай алмай«Айбек»—дедік,Нақақтан есіміңеАйбат шегіп.Жыл еді олМылқау еткен көбімізді-ақ,Тоналып қызыл..
© Дихан-Баба Әбілев
Өздеріңе бердім сөз
(Бабалар, ағалар, замандастар сыры)1. Бұқар жырау боп:Толғадым заман жайын,Елдің жайын.Сарыарқа өңірінеӨмір жайып,Орыспен..
© Дихан-Баба Әбілев
Жас қазақ
(Атасымен немересі)1Есіме түсірсем-ақ болды, құлыным,Ауырлар тас түскендей жүрек жүгім.Ақ бұлттан шыққан күндей жарқырайтын,Қайдасың, Невельжаным..
© Дихан-Баба Әбілев