meta charset="utf-8"> Қазақша портал

Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»

Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Ай-ай-ау
Бұл жастық бастан бір-бір өтер деймін,Бал менен тәтті нәрсе шекер деймін.Көргенде ұлы тойда сергексініп,Ұзақшыл аттай жүйрік тепеңдеймін.Жастық шақ..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Халық әні - Япурай текст
Жаз болса жарқыраған көлдің беті-ай ауКөгеріп көрінеді япурай алыс шеті-ауДірілдеп толқын басқан мөлдір суың-айШайқайды жас баладай япурай желдің..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ай көке
Сырымбет биік адыр қатар кезең,Жарасып таудан құлай аққан өзен.Ұқсаған биқасапқа көк шалғыны,Көк орай, қайың мен тал – бәрі де әсем.Ай-ай, көке..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ағажан-Ләтипа
Жаңа салған көктемнің гүліндейсің,Піскен алма жайсаңның бүріндейсің.Күлше берген баладай алдай түсіп,Бер жағыңмен әшейінкүлімдейсің.Ағажан..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ағажай - Алтай
Аппақ шыңы Ай сүйген асқар Алтай,Арайлы күн алтын нұр шашқан, Алтай!Ағажай,Алтайдай жер қайда-ай?!Анам болып әлдилеп, күндіз-түні,Бесігімдей..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Абайкөк (үшінші нұсқа)
Қараойда ма аулың, Бозталда ма, Абайкөк,Қарай-қарай артыңа көз талды ма, Абайкөк.Әй-ау десем, артыңа қарамайсың, Абайкөк.Шыныменен көңілің бек қалды..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Абайкөк (екінші нұсқа)
Домбыра екі шекті жұқа қақпақ, ай, абайкөк,Тар жерде қиын екен өлең таппақ.Әй, өтесін, күнім, амал жоқ!Кіші – іні, үлкен – аға отырғанда, ай..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Абайкөк (бірінші нұсқа)
Күміс те алтын, мыс та алтын, алтын да алтын,Сыр болмайды, жақсыда айтылмайтын.Абайкөк, гүлім-ай деп,Өтті-ау жалған, қайтейін,Дүние-ай деп.Бәрі..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Абай, күнім-ай
Қалам алдым қолыма, ей, өрнекпенен,Бір ғанибет жақсыны көрмек деген.Абай, күнім-ай,Ай-күнім-ай,Апырма(й), айгагай.Бір белгісі өнердің, ей..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
А, шіркін, жанай-ау
Ақша қарда жорытқан қояндайсың-ей,Шөп-шөп сүйсем бетіңнен оянбайсың.А, шіркін, жанай-ау.Екі көзің күн нұры жарқыраған-ей,Қандай жанға өмірлік..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
А, құрбым, айдай-ау
Есік алды қара су бойламадым-ей,Бұл жалғанның өтерін ойламадым.А, құрбым, айдай-ау.Бұл жалғанның өтерін білген болсам-ей,Құлын-тайдай айқасып..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
А, қалқа-ау
А, қалқа-ау,Ғашық болдым әуел баста,Ғашық оты мағұлымА, қалқа-ау, кәрі-жасқа.Әйи-яю,Әйи-яю-ай,Бірге өстім кішкентайдан біте қайнап.Көңіліңде бар ма..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Екі жирен
Көшкенде жылқы айдаймын аламенен,Аулыңа барушы едім даламенен.Түскенде сен есіме, беу қарағым,Сағынып сарғаямын санаменен.[Қайырмасы]Екі жирен, жалын..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аққұм
Аққұмның бір қызы бар Іңкәр аттыСөзі бар алуа, шекер, балдан тәтті.Адамның өзім көрген абзалы екен,Айтайын өлең қылып перизатты…Көзімнің жанарындай..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ер Тарғын
Ертеде қырғыз заманында бір Тарғын деген батыр өзінің қырғыз халқынан кісі өлтіріп, ханына қылмысты болып қашыпты. Қашып келіпті қырық сан Қырым..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Елім-ай
Қаратаудың басынан көш келеді.Көшкен сайын бір тайлақ бос келеді.Ел-жұртынан айрылған жаман екен,Екі көзден мөлтілдеп жас келеді.Мына заман қай..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жылама, әлди, жылама
Әлди, бөпем, ақ бөпем,Ақ бесікке жат бөпем.Быламыққа май құйып,Төңкерме қып берейін.Жылама, әлди, жылама,Жылама, әлди, жылама,Жылама, әлди..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ай-Ай, бөпем
Ауылым көшіп барады алмалыға,Кім көнбейді тағдырдың салғанына.Көрмегелі көп айдың жүзі болды,Ата-анамның хабарын алмағалы.[Қайырмасы]Әй-әй..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қобланды батыр
Кешегі өткен заманда,Дін мұсылман аманда,Қарақыпшақ Қобланды,Атасы мұның ТоқтарбайХалықтан асқан болды бай.Байлығында есеп жоқ,Айдалып бағып..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қамбар батыр
Жақсылар, дастан айтайын,Әуелі, Алла сыйынып,Екінші, кәміл піріме.Құлақ салып тыңдаған,Жамандық көрме тіріде.Батырлар қылған қайратынҚартаймай тұрып..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Арқалық батыр
(Ержан Ахметов нұсқасы)Ержан Ахметов 1879 жылы туылған. Қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданына қарасты Шілікті совхозында болған. Дүниеден..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алпамыс батыр
Бұрынғы өткен заманда,Дін мұсылман аманда,... Жиделі Байсын жерінде,Қоңырат деген еліндеБайбөрі деген бай бопты,Төрт түлігі сай бопты.Тоқсан мың екен..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Гауһар қыз
Той базар, таулай базар тойлай келдім,Қолға алып алтын сақа ойнай келдім-ай.Бұл тойда тамырым да танысым жоқ,Өзіңмен айтыссам деп ойлап келдім.Әсем..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бұрынғыдай жайың бар ма?
Бұрынғыдай жайың бар ма?Мінетұғын тайың бар ма?Жылағанда дайын тұрғанҚарындағы майың бар ма?Бұрынғыдай елің бар ма?Үй артында желің бар ма?Шұрқырасып..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бұраң бел
Бір қамшым бар-ей қолымда жез бауырдан-ей,Кірсем шыққым-ей келмейді қызды ауылдан-ей, бұраң бел.Аулың алыс кеткендей-ей, қарағым-ай,Жақсы көрдім-ей..
©  Қазақ халық ауыз әдебиеті