Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Ахау, жалған
Айт дегенде өлеңді тіл айтады,Қандай адам тіліме мін айтады-ай.Өлең айт деп балалар қолқа салса,Мен айтпасам, өлеңді кім айтады-ай?Ахау, жалған,Өтіп..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, дүлдүл
Өлең десе дауысым, әнге келсін,Үлкен, кіші отырған кемеңгерсің-ай.Алдарыңа кез болдым осы үйде,Күн-күн сайын бақытың дами берсін-ай.Ахау, дүлдүл,Сіз..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, әлиләй
Көктейді тамыр болса жалғыз терек,Жасыннан суландырған алып қорек-ай.Ей, ахау, әлиләй,Ахау, әлиләй-ау.Аулың алыс кеткенде, қалқатайым,Сенсіз өткен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау бикем
Қозыбақтың қызы едім, атым Ұмсын,Серттен тайған жігітті Құдай ұрсын!Ақбоз үйдің ішінде мен отырсам,Мені іздеген жігіттер үйге кірсін.Ахау бикем..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, Айым
Атыңнан айналайын қалқатайым,Шерімді өзіңе айтып тарқатайын.Қолыма домбыра алып ән шырқасам,Дауысым ашылады айтқан сайын.[Қайырмасы]О-о, о-оу,Ахау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аха-хай-ау
Сүйгенім қой ішінде ісек-тұсақ,Турасам қойдың етін болады ұсақ, қалилай ахуай.Атасы атамыздың әнші дейді,Болайық біз де өлсеңші солар құсап, қалилай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аулым көшіп барады Алмалыға
Аулым көшіп барады Алмалыға,Ой білмеймін шын істің, айдай, жалғанын-ай.Бір кетпейтін есімнен есіл қалқам,Жетер ме екенқол созғанайдай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ау, Ғайша
Айналайын, ау, Ғайша,Өкпем деймін, өкпем деймін.Жаман атың естілсе,Өкпелеймін, ау, Ғайша,Арадағы жел сөзбен кетсең алыс, кетсең алыс,Менің ашуым..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аттары-ай
Шаттықпенен тасқындап,Еңбек табын,Мәдениет таңның жанды шамы.Игау-гай.Жаны қалмай қуанад жарлы-жақыбай,Жасасын деп кеңестің әділ..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Асыл-ай, арман-ай
Құла тайым, тағы да құла тайым,Асыл-ай, арман-ай,Бес қолымның біреуі шынашағым.Мұнда айтпаған өлеңді қайда айтамыз,Асыл-ай, арман-ай.Айналайын..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Арман-ай
Ой, дүние, жас уақытта ойнап, күлсек,Біраз күн көріп қызық, дәурен сүрсек.Көзіне әркімдердің түсер едік,Қол жетіп тәуір киіп, жақсы ат..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ардақ
Ей, Ардақ, сен ақ қоян секеңдеген,Артыңда мен ақ тұйғын жетем деген.Ойымда үш ұйықтасам бар ма менің,Айрылып сенен, сәулем, кетем деген.Ей, Ардақ..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Арғы жағы Ертістің
Арғы жағы Ертістің толған боқтық,Орыс-ноғай қор қылған қайрат жоқтық.Қарағым қалқам, елім-ай,Қайтып бір сені көрсем-ай.Ата-ана аруағы қор..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аппақ-аппақ қояндай
Өлең басы бісміллә деп айтады,Жаратымсыз жаман сөз не айтады, сәулем-ай.Бәрімізді жаратқан Жаппар Құдай,Құдайды айтпай әуелі не айтады..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аңшының әні
Ахау,Жүйрік ат, қыран бүркіт, ұшқыр тазы,Жігіттің бұған құмар өнерпазы.Күлім көз, оймақ ауыз бір сұлуды,Тағы да алсаң тауып айдын көлдің қоңыр..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аман бол, құрбым
Қызығы бұл жалғанның өң беретін,Жігітке өнер артық бір жүретін.Аман бол, құрбым,Көргенше қашан-ай.Аға – жал, іні – құйрық, бала – қанат,Бұрынғы..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алтыным-ай, күмісі-ай
Барады ауылым көшіп көлме-көлге,Көлме-көл алыс дейді көрмегенге-ай.Кетсе де алыс екі-ай, қалқа,Жаз шығар күн күркіреп өлмегенге-ай.Ой, ахау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алтынай
Даусы құрғыр қалыпты тарлан тартып,Жүрмеген соң көп болды өлең айтып.Алтынай,Айтайын сөздің салтын-ай,Ахау, агигай.Бір-екі ауыз өлеңді мен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алтын тау
Алтын таудай жер бар ма жайлағанға-яу,Асау мініп, жас құлын байлағанға Алтын тау.Алтын тау,Қыз-қаршыға,Жігіт – бау.Сары майдай балқырсың, ояу..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алтын сырға, жез түйме
Кескен ағаш қалады, жеңдей болып-ей,Қара нөсер келеді мендей болып-ей.Бәтима-ай,Алтын сабақ,Жез түйме-ай.Аулың алыс кеткенде-ей, қарағым-ей,Кім..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алтай
Мұнартып кәрі Алтай бұлт ораған,Алма бетін ақ қарменен сұлу тау опалаған.Маржан таққан сәукелең шың басыңа,Ноқат салып таспенен кербез тау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алматы мен Қоғалы-ай
Дүние өтеді тағы да, дүние өтеді, ахоу,Оймақсыздың қолынан ине өтеді, әләулім-ай.Күлің барда күнде ойна, мынандайда, ахоу,Сұм жалғанның түбіне кім..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алма мойын
Дәйім менің мінгенім шұбалаң кер-ей,Қос сақина қолымда бұрама зер-ей.Ей, алма мойын-ай.Боз аттың болды-ай талай былқылдағы,Кетпейді қыздың даусы..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алма жай
Асыл қайрақ, ендеше, асыл қайрақ, оу,Жүруші едік тепсеңнің басын жайлап.Алма жай,Алма жай, қарғам,Әлу-гөй.Келемін деп бұл жерге ойлағам жоқ ..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Алла жар
Өлең басы бісміллә деп айтайық, ай,Жарасымсыз жаман сөз неге айтайық.Алла жар.Бәрімізді жаратқан Жаппар Құдай, ай.Құдайды айтпай алдымен, нені..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті