Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Әпитөк /3-нұсқа/
Қамысы Әупілдектің мүше-мүше,Сарғайдым осынау көлдің суын іше, әпитөк.Қос қанат құсқа біткен маған бітсе,Бармас па ем сәулетайға әлде неше..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әпитөк /2-нұсқа/
Сарғайдым жолыңа мен қарай-қарай,Хабарсыз кеттің сәулем неге бұлай, Әпитөк.Жастықтың ауыртпалық толқынында,Жүрмісің ойда қалып әлдеқалай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әпитөк /1-нұсқа/
Басында биік таудың мұнары бар,Мойнында көк бестінің тұмары бар, әпитөк.Құрбылар, бұл қалай деп сөге көрме,Ғашықтың тарқамаған құмары бар..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әмірхан
Әмірхан, неғып жүрсің қойың жаймай,Мен жүрмін қайын атаның көңілін қимай.Он аяқ, отыз мысқал көжеңді ішіп,Жатасың кең төсекке кеудең..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әмірдің әні
Ауылдан шығушы едім ертеңменен,Жүйіткиді теңізшілер желкенменен.Кетпейді тұрсам – ойдан, жатсам – түстен,Жастағы өткізген күн еркемменен.Су ағар ескі..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әлди, әлди /1-нұсқа/
Әлди, әлди, әл бөпем,Ақ бесікке жат бөпем.Жылама, бөпем, жылама,Жілік шағып берейін,Байқұтанның құйрығынЖіпке тағып берейін.Әлди, әлди, бөпешім,Қозы..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әлди, әлди /2-нұсқа/
Әлди, бөпем, әлди,Шырын сөзім, әлди,Екі сөзім, әлди,Әлди, бөпем, әлди.Саятайым, әлди,Құлынтайым, әлди,Әлди, бөпем, әлди.Ерке балам, әлди,Серке балам..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әйкен-ай
Домбыраңды, жеңеше-ай, қолыңа алшы,Кекеленбей, шырқатып әнге салшы.Әйкен-ай! Кел, ойнайық, кел, кел-ай.Қыршын жасқа қиқаңдап қарсы шығып,Сатылғаның..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әй, гигәй, көкем
Тігеді шебер көйлек, ей, бойға салмай,Айтады ақын өлең ойға салмай.Әй, гигәй, көкем.Өлеңді мұнда айтпаған, ей, қайда айтамыз,Үкілеп жал-құйрығын..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әдемі қыз
Ақ көйлек, қызыл бешпет, әдемі қыз,Тиген жоқ әлі ешкімге, әдем-ау, әлегіміз.Бірге өскен кішкентайдан құрбым едің,Өзіңнен әлі күнге, әдемі-ау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әгигәу-гигәй
Басы биік Бұлғын тау мұнарланған-ей,Өзен ағып баурынан – ей, сылаңдаған.Әгигәу-гигәй.Орман іші аң тола өрмелеген-ей,Бұлбұл сайрап қырынан-ей..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әги, қалқаш, Қазиза-ай
Дәйім менің мінгенім мұз көк ала-ай,Сала алмас осы әнге бала, әгигәй.Қыл өтпес арамыздан тату едік-ай,Арадағы айрылдық сөзге бола..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Әгегөй
Аттың бәрі тумайды-ей бурылдай боп,Тату өсер бар ма екен құрбыдай боп, әгегөй-ау.Мен қалқаны сағынып жүргенімде,Даусы қайдан шығады бұлбұлдай боп..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аяулым
Қара төбел қарағым құнандайсың, аяулым,Бір мінің жоқ ақ бауыр құландайсың, аяулым.Тарбағатай тауының түлкісіндей, аяулым,Болып күйік көзіме..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Аяужан
Қалқатай, мінезіңе болдым асық-ай,Сыртыңнан атыңды естіп болдым ғашық-ай, болдым ғашық-ай.Аяу жан, адасқан,Аяу жан, адасқан,Шіркін-ай таныс..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахахау, айдой-ай
Ендеше, бес сала кер, бес сала кер,Дегенім бес сала кер – бес сала кер.Ахахау, айдой-ай.Барады заман өтіп жылдан жылға,Замандас, тең тұстасым, еске..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, Үрия-ай
Аулың сенің белде еді, белтұрғанда,Орамалың желп етер жел тұрғанда.Ахау, Үрия-ай!Күн мен айын біреудің не қылайын,Қарсы алдымда күлімдеп сен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, Семей
Аспанда ай болмаса адасады,Көңілді көтермесе кір басады.[Қайырмасы]Ахау, Семей! Тіл мен көмей,Басылмас жанған жүрек сәулем келмей.Кеудесі жақсылардың..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, сабаз
Жұрағат, өлең айт деп нұсқадың ба-ай,Айтушы ем сізге түгіл дұшпаныма-ай.Жаныңа бағалатсам жан жетпейді-ау,Жетеді кім жақсының мысқалына-ай.Ей,Ахау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, мосым
Ахау, мосым – ахау, мосым,Өзің көңіл бергенде болса болсын-ай.Сүйген сәулем, жақын досым,Аулымыздың арасы жақын қонсын-ай.
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, лилилай-ау
Есік алды қара су, қалың жиде,Көңілім онда болса да көзім үйде.Ахау, лилилай-ау.Аулың алыс кеткенде, ей, қалқатай,Жата алмадым құлазып жалғыз..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, қызғыш
Ендеше қара батыр, қара батыр,Туылған көптен жалғыз дара батыр.Қарашы сипап тұрып кер құласын,Аяғын, жал-құйрығын тарап жатыр.Ахау, қызғыш,Көңіл..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, керім
Айналайын, қарағым, алтыным-ай,Ақ жүзіңді көргенде балқыдым-ай.Көрмегелі көп айдың жүзі болды,Есен-аман жүрмісің жарқыным-ай.[Қайырмасы]Ахау, керім..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, иғай, қоңыржай
Ойлап тұрсаң дүние шолақ екен-ау,Бір-біріне адамдар қонақ екен-ау.Ахоу, иғай,Қоңыржай,Айхой,Сыңғырлаған даусыңд(ы)-ай!Нешеу болсаң бір үйде сыйласып..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ахау, жар
Ендеше торы дөнен, торы дөнен,Болады байдан кедей соры жеңген, ахау, жар.Жел сөзді бес-алты ауыз аямаймын,Осындай Құдай айдап кезім келген, ахау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті